Một loài rong biển xâm lấn được mệnh danh là loài gây hại biển tồi tệ nhất thế giới đang bất ngờ suy giảm trên diện rộng tại Northland và Vịnh Hauraki (New Zealand), làm dấy lên nhiều câu hỏi về nguyên nhân và nguy cơ tái bùng phát trong tương lai.
Bão Cyclone Tam đã cuốn hàng trăm tấn rong biển caulerpa dạt vào vịnh Ōmakiwi và các bãi biển lân cận. Ảnh: Ngāti Kuta, PatukehaLoài caulerpa phát triển nhanh từng bao phủ những khu vực đáy biển rộng lớn quanh Vịnh Bay of Islands và đảo Aotea (Great Barrier) sau khi được phát hiện lần đầu vào năm 2021. Sự xâm lấn này đã làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng về hệ sinh thái biển và khả năng khai thác kai moana (nguồn hải sản truyền thống) của các thế hệ sau.
Tuy nhiên, kể từ mùa hè năm ngoái, người dân địa phương ghi nhận caulerpa đã rút lui một cách rõ rệt.
Cùng thời điểm này năm ngoái, vịnh Ōmakiwi – nơi caulerpa lần đầu được phát hiện tại Northland – bị bao phủ bởi những thảm rong dày đặc, cao đến đầu gối. Hiện nay, theo kaitiaki (người giám hộ môi trường) Rana Rewha của Ngāti Kuta, việc tìm thấy caulerpa dưới đáy vịnh đã trở nên rất khó khăn.
Giám đốc quản lý sinh vật gây hại của Biosecurity New Zealand, ông John Walsh, cho biết hiện tượng “chết hàng loạt” – hay theo cách gọi của giới khoa học là suy giảm sinh khối – lần đầu được ghi nhận ngoài khơi Aotea Great Barrier.
Thiết bị nạo vét caulerpa của anh em nhà Johnson đang hoạt động tại vịnh Ōmakiwi. Ảnh: Rana RewhaBão Cyclone Tam và trầm tích được xem là tác nhân chính
“Chúng tôi đã nhờ NIWA vào cuộc để xác nhận hiện tượng này và tìm nguyên nhân. Họ xác nhận rằng sự suy giảm là có thật và rất đáng kể. Ở những nơi từng bị bao phủ 90–100%, caulerpa gần như đã biến mất hoàn toàn,” Walsh nói.
Hiện tượng tương tự sau đó cũng xảy ra tại Bay of Islands, bắt đầu sau bão nhiệt đới Cyclone Tam vào tháng 4 năm ngoái. Theo Walsh, nhiều khả năng chính cơn bão này đã kích hoạt quá trình suy giảm.
“Sự xáo trộn mạnh và lượng trầm tích lớn lắng xuống đã che phủ caulerpa, làm nó thiếu ánh sáng và góp phần gây suy giảm. Tuy nhiên, có thể còn nhiều yếu tố khác đang tác động,” ông nói.
Dù vậy, các lệnh kiểm soát khu vực – bao gồm cấm đánh bắt và thả neo – vẫn sẽ được duy trì, trong khi thợ lặn tiếp tục giám sát tại Vịnh Hauraki và Bay of Islands.
Walsh cảnh báo không nên cho rằng mối đe dọa đã chấm dứt.
“Caulerpa hoàn toàn có thể mọc trở lại. Gần đây chúng tôi đã thấy một số dấu hiệu tái sinh, dù còn rất nhỏ. Đây có thể chỉ là giai đoạn đầu,” ông nói.
Ông John Walsh (Biosecurity New Zealand) nhận hướng dẫn vận hành máy nạo vét caulerpa từ người phát minh Andrew Johnson (Russell). Ảnh: RNZ / Peter de GraafNạo vét, phủ bạt và công nghệ được chuẩn bị cho kịch bản tái bùng phát
Song song đó, Quỹ Conquer Caulerpa Trust vẫn tiếp tục khảo sát và tiêu diệt các mảng rong bằng phương pháp phủ bạt kết hợp viên clo. Một sáng kiến khác là loại bỏ cơ học caulerpa trên diện rộng đang được triển khai.
Phối hợp cùng Bộ Công nghiệp Cơ bản (MPI) và Hội đồng vùng Northland, ông Andrew Johnson (thị trấn Russell) đã phát triển một tàu nạo vét hút rong gắn trên xà lan để hút caulerpa khỏi đáy biển. Giai đoạn tiếp theo là gắn đầu hút vào một phương tiện điều khiển từ xa dưới nước, hiện đang được vận chuyển từ Scotland.
Walsh cho biết dù các “thảm rong lớn” hiện đã biến mất, việc phát triển thiết bị vẫn sẽ tiếp tục phòng trường hợp caulerpa quay trở lại.
Ông khẳng định phản ứng ban đầu trước cuộc xâm lấn không hề quá mức:
“Khi chứng kiến những thảm rong trải rộng hàng chục hecta, đó là mối đe dọa thực sự. Chúng ta có một khoảng thời gian để thở, nhưng không thể chủ quan.”
Kaitiaki Rana Rewha của Ngāti Kuta, người đầu tiên phát hiện caulerpa tại Vịnh Bay of Islands. Ảnh: RNZ / Peter de GraafCộng đồng Māori cảnh giác trước nguy cơ đe dọa nguồn thực phẩm
Về phía cộng đồng địa phương, ông Rana Rewha cho rằng sự thay đổi nhiệt độ nước hoặc trầm tích do bão có thể là nguyên nhân chính. Tuy nhiên, ông cũng cho biết trong tuần qua đã phát hiện caulerpa mới mọc trở lại tại Ōmakiwi Cove và ngoài khơi đảo Urupukapuka.
“Chúng tôi luôn cảnh giác cao độ, vì đã từng chứng kiến caulerpa lan rộng tới 30 hecta chỉ trong vòng ba tháng,” ông nói.
Mối lo ngại của các hapū (tiểu bộ lạc Māori) xuất phát từ nguy cơ đối với nguồn thực phẩm truyền thống. Sau khi Cyclone Tam cuốn khoảng 500 tấn caulerpa lên bờ tại Ōmakiwi và các bãi biển lân cận, cộng đồng địa phương đã tổ chức chiến dịch dọn dẹp quy mô lớn nhằm ngăn rong phát tán trong các cơn bão tiếp theo.
Chuyên gia: “Ít lo hơn trước, nhưng chắc chắn caulerpa sẽ quay lại”
Giáo sư Barry Scott, thành viên nhóm chỉ đạo Tai Tū Moana tại Aotea, cho rằng chu kỳ sinh sản theo mùa của caulerpa cũng có thể là một yếu tố, dù chưa được chứng minh. Ông mô tả hiện tượng này là “suy thoái” chứ không phải “chết”, vì rong không để lại dấu vết mà dường như biến mất hoàn toàn.
Dù vậy, ông cảnh báo:
“Có rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Tôi ít lo lắng hơn trước, nhưng chắc chắn loài này sẽ quay trở lại.”
Scott cũng nhấn mạnh sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa Aotea và Bay of Islands. Trong khi MPI theo đuổi giải pháp công nghệ cao như tàu nạo vét, Aotea ưu tiên bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái biển tự nhiên, bởi những khu vực khỏe mạnh nhất lại chính là nơi kháng caulerpa tốt nhất.
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen