Người New Zealand hay người Australia có lợi hơn khi nghỉ hưu?
Theo các nhà bình luận, điều đó còn tùy bạn hỏi ai.
Ai được hưởng chế độ hưu trí tốt hơn: người Australia hay người New Zealand? Ảnh: RNZ / REECE BAKERNhiều người liên hệ với RNZ để hỏi về các vấn đề tài chính cá nhân, trong đó có thắc mắc về NZ Super nếu từng sống tại Australia, hoặc quyền được hưởng lương hưu tại Australia nếu đã sinh sống ở New Zealand.
Vậy hai hệ thống này được so sánh ra sao?
Tiết kiệm hưu trí (Superannuation)
Người Australia có lẽ được hưởng lợi nhiều hơn từ hệ thống tiết kiệm hưu trí so với người New Zealand thông qua KiwiSaver.
Từ tháng 7 năm ngoái, tỷ lệ đóng góp tại Australia được ấn định ở mức 12%, và do người sử dụng lao động chi trả. Các khoản đóng góp này thường chịu thuế 15%, và khi rút tiền sẽ bị đánh thuế nếu nguồn tiền đến từ thu nhập chưa từng bị đánh thuế, chẳng hạn như đóng góp của chủ lao động hoặc phần lương chuyển sang quỹ hưu trí.
Tại New Zealand, mức đóng mặc định hiện nay là 6%, được chia đều giữa người lao động và người sử dụng lao động. Khoản tiền này được trích từ thu nhập đã chịu thuế, lợi nhuận của quỹ cũng bị đánh thuế, nhưng khi rút tiền thì không bị đánh thuế.
Ông Tim Jenkins, Trưởng bộ phận tư vấn hưu trí tại Mercer, cho biết mức đóng góp là điểm khác biệt then chốt.
“Ở Australia, người lao động không cần tự đóng góp… nếu bạn là nhân viên, 12% sẽ được đóng cho bạn, bất kể bạn có đóng hay không.”
Tính bắt buộc của hệ thống này đồng nghĩa với việc bất kỳ ai đi làm cũng đang tích lũy tiền cho tuổi già, trong khi tại New Zealand, người dân có thể rút khỏi KiwiSaver hoặc ngừng đóng góp.
Ông cũng nhấn mạnh New Zealand hầu như không có ưu đãi thuế cho tiết kiệm.
“Ở Australia có các ưu đãi thuế đáng kể, đặc biệt với nhóm thu nhập cao, và điều đó tạo ra khác biệt lớn về động lực và lựa chọn tài chính của người dân.”
Một khác biệt khác là các quỹ hưu trí tại Australia đã bao gồm bảo hiểm nhân thọ, trong khi ở New Zealand, người dân phải tự sắp xếp và tự chi trả khoản bảo hiểm này.
Người Australia cũng có thể tiếp cận tiền hưu trí từ 60 tuổi nếu đã nghỉ việc. Tại New Zealand, việc rút tiền gắn với độ tuổi đủ điều kiện hưởng NZ Super.
“Điều này rất quan trọng vì có nhiều người không thể tiếp tục làm việc đến 65 tuổi do công việc nặng nhọc, sức khỏe hoặc thất nghiệp,” ông Jenkins nói. “Nó giúp họ chuyển tiếp sang giai đoạn nghỉ hưu.”
Chi phí lương hưu của New Zealand hiện chiếm khoảng 5,1% GDP, gần gấp đôi so với Australia. Con số này được dự báo sẽ tăng lên 8% vào năm 2065, trong khi chi phí của Australia dự kiến giảm xuống còn 2% vào năm 2060.
Lương hưu
Tuy nhiên, xét riêng về lương hưu nhà nước, New Zealand lại nổi bật hơn.
Tại Australia, người dân phải đủ 67 tuổi mới đủ điều kiện hưởng lương hưu. Để nhận toàn bộ khoản trợ cấp, người độc thân chỉ được phép kiếm tối đa 218 AUD mỗi hai tuần, hoặc 380 AUD với các cặp đôi.
Ngưỡng thu nhập để còn được nhận một phần lương hưu là 2.575,40 AUD mỗi hai tuần đối với người độc thân, và 3.934 AUD đối với các cặp đôi.
Một người độc thân sở hữu nhà riêng cũng không được có tài sản vượt quá 321.500 AUD nếu muốn nhận đủ lương hưu.
Tại New Zealand, NZ Super được chi trả cho bất kỳ ai từ 65 tuổi trở lên đáp ứng yêu cầu cư trú, không kiểm tra thu nhập hay tài sản.
Để tạo ra mức thu nhập tương đương NZ Super cho một người độc thân, bạn cần khoảng 600.000 NZD tiền tiết kiệm, với tỷ lệ rút 4% mỗi năm. Trong khi đó, số dư trung bình của người Australia sắp nghỉ hưu hiện vào khoảng 400.000 AUD.
Ông Jenkins cho biết hệ thống hưu trí của Australia đang thay thế vai trò lương hưu cho tầng lớp trung lưu, trong khi tại New Zealand, mọi công dân và cư dân đều có quyền tiếp cận NZ Super.
Tranh luận về tính bền vững
Nhà kinh tế trưởng của Simplicity, ông Shamubeel Eaqub, nhận định rằng xét ở góc độ cá nhân, New Zealand có một hệ thống rất tốt.
“Mọi người đều được nhận tiền miễn phí… ai lại từ chối chứ? Nhưng vấn đề là toàn bộ hệ thống lương hưu hiện nay không hợp lý.”
“Thực chất đây là tiền cho không. Người New Zealand đang đi làm đang trợ cấp cho hệ thống này. Nó vận hành đúng như thiết kế, nhưng câu hỏi đặt ra là: có công bằng hay không?”
Ông cho biết chi phí của hệ thống hiện tại được dự báo sẽ tiếp tục tăng theo hướng không bền vững.
“Nếu nhìn vào báo cáo dài hạn của Bộ Tài chính, có một biểu đồ so sánh rất rõ giữa New Zealand và Australia về tổng chi phí hưu trí, bao gồm cả trợ cấp cho hệ thống tiết kiệm.”
“Chi phí của chúng ta cứ tăng mãi, còn của họ thì giảm dần trong vài thập kỷ tới. Hiện tại chúng ta đang hưởng lợi, nhưng điều đó sẽ không kéo dài.”
“Hệ thống của họ tốt cho những người thực sự cần, nhưng không ưu ái những người không cần. Đó là sự khác biệt giữa lợi ích tập thể và cá nhân, cũng như giữa các thế hệ. Với những người đang hưởng hiện nay, hệ thống của New Zealand là tuyệt vời, nhưng lại rất bất lợi cho giới trẻ.”
Giám đốc điều hành Pie Funds, bà Ana-Marie Lockyer, cũng cho rằng sự khác biệt là rất rõ ràng.
“Australia hào phóng hơn ở giai đoạn đầu nhờ đóng góp bắt buộc từ chủ lao động và ưu đãi thuế. New Zealand hào phóng hơn ở giai đoạn cuối khi đảm bảo lương hưu toàn dân.”
“Đây là hai triết lý hoàn toàn khác nhau, không thể nói bên nào hào phóng hơn toàn diện, và mỗi hệ thống sẽ có lợi cho những nhóm người khác nhau.”
Lương hưu của Australia nhìn chung không bị đánh thuế và hào phóng hơn so với New Zealand, nơi NZ Super được tính là thu nhập chịu thuế.
Những khác biệt khác
Ông Jenkins cho biết Australia cũng đã suy nghĩ nhiều hơn về việc giúp người dân chi tiêu tiền hưu trí.
“Chúng tôi đang phát triển các lựa chọn rút tiền và tập trung vào cách chi tiêu khi nghỉ hưu bằng quỹ hưu trí, trong khi New Zealand hiện vẫn chủ yếu là một hệ thống tiết kiệm.”
“Mỗi hệ thống đều có điểm mạnh và điểm yếu. Điều quan trọng là phải xem xét KiwiSaver hoặc superannuation song song với lương hưu theo độ tuổi, không chỉ cách tích lũy mà còn cả cách rút tiền khi nghỉ hưu.”
Sống ở một nước, nghỉ hưu ở nước kia thì sao?
New Zealand có thỏa thuận an sinh xã hội song phương với Australia, cho phép sử dụng thời gian cư trú tại một trong hai quốc gia để đáp ứng yêu cầu cư trú khi xin lương hưu ở quốc gia còn lại.
Ông Harry Fenton, Tổng giám đốc phụ trách chính sách quốc tế, khuyết tật và thế hệ của Bộ Phát triển Xã hội New Zealand, cho biết:
Nếu một người dựa vào thời gian sống tại Australia để đáp ứng yêu cầu cư trú, họ sẽ chỉ đủ điều kiện nhận NZ Super khi đạt độ tuổi hưởng lương hưu của Australia, tức 67 tuổi.
Theo rnz.co.nz – Anna Nguyen