Hai trường hợp nhiễm virus Nipah chết người tại Ấn Độ đã khiến các nhà chức trách ở Thái Lan và Malaysia phải tăng cường kiểm tra tại sân bay nhằm ngăn chặn sự lây lan của nhiễm trùng. Nhưng virus Nipah là gì, và chúng ta nên lo lắng đến mức độ nào?
Virus Nipah là gì?
Nipah là một loại bệnh truyền nhiễm do virus hiếm gặp, lây lan chủ yếu từ động vật bị nhiễm bệnh, đặc biệt là dơi ăn quả, sang người. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết bệnh có thể không có triệu chứng nhưng thường rất nguy hiểm, với tỷ lệ tử vong từ 40% đến 75%, tùy thuộc vào năng lực phát hiện và quản lý của hệ thống y tế địa phương.
Tuy nhiên, dù bệnh có thể lây từ người sang người, nhưng việc này không diễn ra dễ dàng, và theo các chuyên gia cùng Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh Châu Âu, các đợt bùng phát thường nhỏ và được kiểm soát khá tốt. Các loại vaccine tiềm năng đang được phát triển, mặc dù chưa có loại nào được phê duyệt.
Căn bệnh này phổ biến ra sao?
Nipah được xác định lần đầu tiên tại Malaysia vào năm 1999. Kể từ đó, các đợt bùng phát nhỏ đã xảy ra gần như hàng năm, chủ yếu ở Bangladesh. Ấn Độ cũng ghi nhận các đợt bùng phát lẻ tẻ.
Theo Liên minh Sáng kiến Chuẩn bị sẵn sàng cho Dịch bệnh (CEPI), một tổ chức theo dõi các mối đe dọa dịch bệnh mới nổi và tài trợ cho việc phát triển các công cụ y tế để phòng chống chúng, tính đến tháng 12 đã có tổng cộng 750 ca nhiễm được ghi nhận, trong đó 415 bệnh nhân đã tử vong.
Virus lây lan như thế nào?
Khi được phát hiện lần đầu tại Malaysia, Nipah lây lan chủ yếu thông qua tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc các mô bị ô nhiễm. Kể từ đó, virus này thường lây lan phổ biến hơn từ việc tiếp xúc với vật chủ tự nhiên theo định danh của các nhà khoa học: dơi ăn quả.
Cụ thể hơn, việc tiêu thụ trái cây hoặc các sản phẩm từ trái cây - như nước nhựa cây chà là thô - có chứa nước tiểu hoặc nước bọt của dơi ăn quả nhiễm bệnh là nguồn lây nhiễm khả thi nhất, theo WHO. Sự lây truyền giữa người với người đã được ghi nhận, chủ yếu sau khi tiếp xúc gần giữa bệnh nhân và gia đình hoặc người chăm sóc của họ.
Các triệu chứng là gì?
Các triệu chứng ban đầu của Nipah như sốt, đau đầu và đau cơ thường không đặc hiệu và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác.
Sau đó, bệnh có thể dẫn đến các dấu hiệu thần kinh cho thấy tình trạng viêm não cấp tính, và một số người gặp phải các vấn đề nghiêm trọng về hô hấp. Các cơn co giật xảy ra trong những trường hợp nặng, tiến triển thành hôn mê trong vòng vài ngày. Hầu hết những người bình phục đều phục hồi hoàn toàn, nhưng một số người phải chịu các vấn đề thần kinh lâu dài.
Chúng ta nên lo lắng đến mức nào?
Dù Nipah là một căn bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, các nhà khoa học cho biết nó vẫn chưa cho thấy dấu hiệu trở nên dễ lây truyền hơn giữa người với người hoặc lây lan rộng rãi trên toàn cầu.
Tuy nhiên, theo WHO, đây vẫn là một mối quan ngại đáng kể về sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở những quốc gia nơi các đợt bùng phát diễn ra thường xuyên hơn. Nó cũng có thể dẫn đến việc tiêu hủy hàng loạt động vật nuôi như lợn vốn nhạy cảm với loại virus này.
Dẫu vậy, các nhà khoa học nhận định rằng virus này khó có khả năng lây lan toàn cầu - và cũng chỉ ra rằng việc kiểm tra tại sân bay có thể không hiệu quả vì virus có thời gian ủ bệnh dài.
Hiện có những loại vaccine hay phương pháp điều trị nào?
Hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho Nipah, mặc dù một số ứng viên đang được thử nghiệm, bao gồm một loại do các nhà khoa học Đại học Oxford phát triển - những người từng tham gia phát triển một trong các loại vaccine Covid-19.
Vaccine Nipah của họ sử dụng cùng một công nghệ và đã bắt đầu thử nghiệm giai đoạn II tại Bangladesh vào tháng 12 với sự hợp tác của Trung tâm Quốc tế về Nghiên cứu Bệnh tiêu chảy, Bangladesh cùng nguồn tài trợ từ CEPI.
Theo rnz.co.nz - Hani Dang