Khi chuyến bay quốc tế đầu tiên trong ngày từ Singapore hạ cánh xuống sân bay Christchurch, các nhân viên hải quan nhanh chóng bao quanh băng chuyền hành lý. Người di chuyển, người đứng quan sát – khung cảnh gợi nhớ đến chương trình truyền hình Border Patrol, nhưng thực tế phức tạp và căng thẳng hơn nhiều.
Nữ sĩ quan Hải quan kiêm người huấn luyện chó nghiệp vụ Hannah làm nhiệm vụ đón chuyến bay từ Singapore. Ảnh: Open Justice / Joseph JohnsonChúng tôi được dẫn qua nhiều lớp cửa an ninh để quan sát từ trên cao khoảng 100 nhân viên đang ngày đêm bảo vệ cửa ngõ của thành phố lớn nhất Đảo Nam. Dù làm việc chặt chẽ với các cơ quan đối tác như cảnh sát và Bộ Công nghiệp Cơ bản (MPI), phần lớn nhân viên không muốn tiết lộ đầy đủ danh tính vì lo ngại về quyền riêng tư và an toàn cá nhân.
Các sĩ quan hải quan không chỉ chủ động dừng, thẩm vấn hành khách mà còn thường xuyên được hành khách tìm đến với nhiều câu hỏi khác nhau.
Đánh giá rủi ro ngay từ cửa khẩu
Giám sát viên Karyn là người đầu tiên tiếp đón chúng tôi. Ban đầu dè dặt, bà dần cởi mở hơn và cho biết mình đã có hai giai đoạn công tác trong ngành Hải quan. Theo bà, những hành khách được chọn để đánh giá rủi ro ban đầu sẽ tiếp tục được sàng lọc thông qua chuỗi câu hỏi, trước khi một số ít bị chuyển sang kiểm tra hành lý.
Quy trình đánh giá rủi ro có thể bao gồm thẩm vấn trực tiếp, sử dụng chó nghiệp vụ, máy X-quang và khám xét.
Trong năm tài chính 2024/25, New Zealand đón 6,8 triệu lượt khách quốc tế. Trong số này, 132.943 người (khoảng 2%) được chọn để đánh giá rủi ro nâng cao, và 10.662 hành khách thực sự bị kiểm tra hành lý.
Karyn gia nhập Hải quan Christchurch ngay sau khi rời ghế nhà trường năm 1978, nghỉ việc một thời gian để sinh con rồi quay lại công tác năm 2003. Bà đùa rằng mình “quá thấp để gia nhập lực lượng cảnh sát”.
Nữ sĩ quan Hải quan kiêm người huấn luyện chó nghiệp vụ Megan tại sân bay Christchurch. Ảnh: Open Justice / Joseph JohnsonKhông chỉ là Border Patrol
Karyn nhấn mạnh hình ảnh Hải quan trên truyền hình thực tế chỉ phản ánh một phần rất nhỏ công việc.
“Ngoài kiểm tra, còn có điều tra, tình báo, thương mại, dịch vụ và xử lý thông quan. Tất cả đều phải được ghi nhận và quản lý chặt chẽ.”
Điều này được phản ánh rõ trong Báo cáo thường niên quốc gia 2024/25 vừa công bố. Hải quan New Zealand vận hành với 285 triệu NZD ngân sách, đồng thời thu hộ 17,8 tỷ NZD cho ngân khố nhà nước.
Phần lớn chi phí hoạt động dành cho đánh giá rủi ro, xử lý hành khách và hàng hóa, cùng công tác thu thuế. Hiệu quả được thể hiện qua việc 9,3 tấn ma túy bất hợp pháp bị chặn đứng tại biên giới (bao gồm cả sự hỗ trợ từ đối tác quốc tế).
Ngoài ra còn có:
• 31,8 triệu giao dịch nhập khẩu
• 4 triệu giao dịch xuất khẩu
• 98,1% hàng hóa được đánh giá rủi ro và thông quan trong vòng 5 phút
• Hơn 8% các cuộc kiểm tra hành lý dựa trên rủi ro phát hiện hàng cấm hoặc hàng phải đóng thuế
Hải quan cũng xử lý 13,4 triệu lượt hành khách, thu giữ 9 tấn thuốc lá lậu (tương đương 17,7 triệu NZD thất thu), và phối hợp điều tra 973 vụ khai thác tình dục trẻ em xuyên biên giới, dẫn đến 18 vụ bắt giữ.
Các sĩ quan Hải quan New Zealand kiểm tra hành lý tại sân bay Christchurch. Ảnh: Open Justice / Joseph JohnsonMạng lưới toàn cầu, mối đe dọa xuyên quốc gia
Theo Karyn, công tác tình báo đóng vai trò then chốt, với các sĩ quan liên lạc đặt tại London, Bangkok và Bắc Kinh.
“Rất nhiều vụ việc được ngăn chặn từ trước khi hàng hóa đến New Zealand.”
Báo cáo cho biết các băng nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia đang gia tăng nỗ lực tuồn ma túy, vũ khí và hàng cấm vào New Zealand. Riêng tại Bắc Mỹ, các vụ thu giữ đã giúp tránh được 1,1829 tỷ NZD thiệt hại tiềm tàng.
Giá ma túy cao và nhu cầu lớn – đặc biệt là methamphetamine và cocaine – khiến New Zealand trở thành mục tiêu hấp dẫn. Những vụ thu giữ lớn trong năm gồm:
• 150kg cocaine từ Jamaica
• 130kg cocaine từ Italy qua Panama
• 100kg methamphetamine trong container phân bón từ Peru
• 450kg methamphetamine giấu trong dầm thép nhập từ Mỹ – vụ lớn nhất năm 2024
New Zealand đang bị nhắm tới
Báo cáo cho thấy lượng ma túy bị thu giữ tại biên giới tăng mạnh trong những năm gần đây. Phân tích nước thải cho thấy việc sử dụng methamphetamine và cocaine gia tăng rõ rệt trong cộng đồng giai đoạn 2024–2025.
Các băng nhóm tội phạm tìm cách cài người hoặc mua chuộc nhân sự tại cảng và sân bay để qua mặt kiểm soát an ninh.
Cuối tháng 11, cảnh sát đã truy tố gần 200 cáo buộc hình sự, bắt giữ 8 thành viên băng Brotherhood 28 MC, bao gồm cả thủ lĩnh.
Dữ liệu từ NZME cho thấy, từ tháng 1–10/2025, Hải quan đã thu giữ khoảng 2 tấn methamphetamine và 700kg cocaine, trong khi đối tác quốc tế chặn thêm 1 tấn meth và 300kg cocaine trước khi đến New Zealand.
Các sĩ quan Hải quan Sarah (từ trái sang), Trưởng Hải quan Emma, sĩ quan cao cấp Jess và sĩ quan cao cấp Georgia công tác tại Lyttelton. Ảnh: Open Justice / Joseph JohnsonMùa cao điểm đang đến gần
Karyn cho biết áp lực sẽ tăng cao trong mùa hè, khi lưu lượng di chuyển từ châu Á, Australia và Nam Cực gia tăng, bao gồm các chuyến bay thuê bao, đoàn đại biểu và các ban nhạc mang theo lượng lớn thiết bị.
“Tất cả đều phải được thông quan. Đánh giá rủi ro đòi hỏi thời gian và kỹ năng.”
Đội ngũ Hải quan Lyttelton gắn bó chặt chẽ và hiện diện thường xuyên trong cộng đồng ven biển. Ảnh: Open Justice / Joseph JohnsonChó nghiệp vụ và những người gác cổng thầm lặng
Chuyên gia huấn luyện chó nghiệp vụ Rob cho biết toàn bộ chó đều là labrador, sống cùng người huấn luyện. Hiện có 5 đội chó nghiệp vụ hoạt động tại Đảo Nam theo mô hình đánh giá rủi ro linh hoạt.
“Sân bay chỉ là phần nổi của tảng băng.”
Nửa thế kỷ bảo vệ biên giới
Sĩ quan kỳ cựu Neville Brown, gia nhập Hải quan từ năm 1975, nhớ lại thời điểm chưa có đội ngũ thường trực tại sân bay.
“Ngày đó không có heroin như bây giờ. Giờ là meth và cocaine, tính bằng kilogram.”
Ở tuổi 70, ông vẫn chưa có ý định nghỉ hưu.
“Mọi thứ đều được xếp hạng rủi ro”
Trưởng nhóm cảng Lyttelton, bà Emma, cho biết mọi hoạt động vận tải đều được đánh giá rủi ro liên tục.
“Thế giới đã thay đổi. Tội phạm gia tăng cùng chi phí sinh hoạt và ma túy.”
Toàn bộ nhân viên Hải quan mà chúng tôi gặp đều có chung một điểm: niềm tự hào khi được bảo vệ biên giới New Zealand.
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen