Kể từ khi trường học xuất hiện các kỳ thi, học sinh luôn tìm mọi cách để gian lận – từ liếc bài bạn bên cạnh cho đến chép phao lên lòng bàn tay hay những mẩu giấy nhỏ.
Tuy nhiên, khi công nghệ ngày càng tiến hóa và áp lực điểm số đè nặng, học sinh hiện đang chuyển sang sử dụng kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để trục lợi. Tại các xã hội vốn "ám ảnh" bởi thi cử ở Đông Á – nơi một kỳ thi duy nhất có thể định đoạt cả sự nghiệp lẫn địa vị xã hội tương lai – các nhà giáo dục đang phải ráo riết tìm cách đi trước một bước để ngăn chặn vấn nạn này.
Kính thông minh Ray-Ban Meta Wayfarer Thế hệ 2. Ảnh: JOAN CROS / AFPTháng trước, hai thí sinh tham gia kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Anh tại Hàn Quốc – kết quả vốn được dùng để xét tuyển dụng – đã bị bắt quả tang khi đang sử dụng kính thông minh.
Tại Đài Loan (Trung Quốc), một thí sinh tham gia kỳ thi đầu vào của một trường y danh tiếng cũng bị phát hiện đeo kính thông minh. Giám thị chú ý đến biểu hiện nhìn bài thi một cách kỳ lạ của thí sinh này, và qua kiểm tra đã phát hiện gọng kính đang tỏa nhiệt.
Áp lực đổi mới hệ thống giáo dục truyền thống
Gian lận bằng kính thông minh không phải là chuyện mới. Thế nhưng, khi các thiết bị đeo tích hợp AI ngày càng trở nên phổ biến, giá thành rẻ và tinh vi hơn, các khía cạnh truyền thống của giáo dục – từ giảng dạy đến đánh giá – đang đứng trước áp lực buộc phải thay đổi. Nhìn rộng hơn, công nghệ này cũng khơi lại các cuộc tranh luận về việc làm sao để cân bằng giữa hiệu quả học tập và nguy cơ gian lận.
Hiện tại, nhiều quốc gia đã thắt chặt quy trình kiểm tra thí sinh.
Tại kỳ thi tuyển sinh đại học khốc liệt hàng năm (Cao Khảo) của Trung Quốc diễn ra đầu tháng này – thu hút hơn 10 triệu sĩ tử tham gia – chính quyền đã yêu cầu quét và kiểm tra toàn bộ kính mắt. Tại Vương quốc Anh, người đứng đầu cơ quan quản lý thi cử của Anh cũng lên tiếng cảnh báo rằng kính AI và các thiết bị thông minh như tai nghe siêu nhỏ có thể làm trầm trọng hơn tình trạng gian lận trong các kỳ thi.
Hai vụ việc tại Hàn Quốc là những trường hợp gian lận bằng kính AI đầu tiên được ghi nhận tại quốc gia này.
Trả lời CNN, đơn vị tổ chức kỳ thi đại học của Hàn Quốc cho biết họ đang thảo luận với Bộ Giáo dục và các văn phòng giáo dục địa phương để đưa ra các biện pháp ngăn chặn kính AI. Hiện tại, thiết bị này cùng với tất cả các thiết bị điện tử khác đều bị cấm mang vào phòng thi.
Tại Đài Loan, trường đại học nơi thí sinh bị bắt quả tang gian lận cũng đang xem xét lại các quy định và quy trình vận hành tiêu chuẩn đối với việc sử dụng kính AI trong phòng thi. Tuy nhiên, các chuyên gia lo ngại những trường hợp riêng lẻ này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.
"Nếu chúng ta phát hiện một vài trường hợp bị báo cáo, đồng nghĩa với việc có rất nhiều trường hợp khác trót lọt mà không bị phát hiện," Thomas Corbin, giảng viên tại Đại học Deakin (Úc), người từng nghiên cứu về việc sử dụng kính AI và các thiết bị thông minh trong đánh giá học thuật, cho biết.
Với tốc độ phát triển thần tốc của công nghệ, kính thông minh ngày càng mỏng nhẹ, khó bị phát hiện hơn, đồng thời tích hợp các mô hình AI có khả năng hoạt động độc lập và kết nối Internet. Điều này không chỉ đe dọa đến tính nghiêm túc của thi cử mà còn dấy lên những lo ngại lớn về quyền riêng tư.
Các thiết bị đeo này đang nhanh chóng chuyển từ sản phẩm công nghệ độc lạ sang hàng tiêu dùng đại chúng. Gã khổng lồ công nghệ Mỹ Meta đã ra mắt thế hệ kính tích hợp AI đầu tiên hợp tác cùng Ray-Ban vào cuối năm 2023 và liên tục phát hành các phiên bản mới. Chỉ riêng năm ngoái, hơn 7 triệu cặp kính đã được tiêu thụ.
"Thiết bị đeo AI là một thách thức đối với các kỳ thi thi cử, tương tự như những gì ChatGPT đã gây ra cho các bài luận vào năm 2022. Tôi không nghĩ rằng có cách nào khả thi để chúng ta duy trì các hình thức thi cử như hiện tại trong tương lai," ông Corbin nhận định.
Công nghệ "thay thế" tư duy của học sinh
Cách đây một năm, Thạc sĩ Meng Zili tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông đã chú ý đến một chiếc kính rất sành điệu của một sinh viên trong phòng thi do ông giám thị. Là một nhà nghiên cứu về kính AI, chiếc gọng kính đó lập tức thu hút sự chú ý của ông.
Chiếc kính đó hóa ra là kính bình thường. Nhưng vụ việc đã truyền cảm hứng cho ông thử nghiệm kính AI thương mại trong một kỳ thi cấp đại học của khóa học kỹ thuật điện.
Kết quả vô cùng kinh ngạc và cho thấy kính AI là một "công nghệ khả thi" để giải quyết các bài thi, ông Meng nói. Bằng cách nhìn vào đề bài, chiếc kính có thể truyền câu hỏi đến một mô hình ngôn ngữ lớn AI được kết nối, sau đó AI sẽ tạo ra câu trả lời và hiển thị ngay trên tròng kính.
Điểm số thu được từ thiết bị này nằm trong top 5 của một lớp học có hơn 100 sinh viên, vượt xa mức điểm trung bình là 72.
"Sau khi thực hiện thí nghiệm, câu hỏi thực sự đặt ra là học sinh thực sự cần ghi nhớ bao nhiêu kiến thức cho các kỳ thi, so với việc chúng ta có nên cho phép họ sử dụng AI trong quá trình đánh giá hay không, xét đến khả năng hiện tại của AI," ông Meng chia sẻ.
Giáo sư Zhang Jun, chuyên gia kỹ thuật điện tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông, người đồng dẫn dắt dự án với Meng, cho biết với tốc độ tiến hóa của công nghệ và AI, giáo dục thực tế đang gặp khó khăn trong việc bắt kịp – "mọi giáo viên đều cảm nhận được điều đó."
"Câu hỏi thực sự là chúng ta có thể tái tư duy và thích ứng với hệ thống giáo dục nhanh đến mức nào – cách chúng ta thay đổi phương pháp dạy và cách chúng ta đánh giá học sinh," ông nói.
Tuy nhiên, dù là một sự xáo trộn lớn đối với giáo dục, sức mạnh của AI không nên là lý do để bài xích nó, theo ông Kong Siu Cheung, giáo sư kiêm Giám đốc Trung tâm Giáo dục Năng lực Số và AI tại Đại học Giáo dục Hồng Kông. Thay vào đó, các hệ thống giáo dục nên tập trung vào việc phát triển năng lực tư duy và nhận thức của học sinh để ngăn chặn sự phụ thuộc quá mức vào AI.
"Chúng ta nên tận dụng công nghệ. Chúng ta nên sử dụng AI chứ không thể cứ mãi né tránh hay cấm đoán... Nguyên tắc cốt lõi là: đừng bao giờ 'thuê ngoài' năng lực tư duy của chính mình," ông nhấn mạnh.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang