Chúng ta thường nghĩ bệnh tim là vấn đề của nam giới - nhưng theo các chuyên gia y tế, phụ nữ cũng đối mặt với nguy cơ mắc các vấn đề về tim mạch tương đương, đặc biệt là sau khi mãn kinh.
Theo Quỹ Tim mạch, mỗi tuần có khoảng 50 phụ nữ New Zealand tử vong vì bệnh tim.
Bệnh tim nói chung đề cập đến bất kỳ tình trạng nào ảnh hưởng đến trái tim, từ bệnh động mạch vành đến rối loạn nhịp tim, đau tim và đột quỵ.
Tiến sĩ Siobhan Mitchell, nhà thần kinh học kiêm nghiên cứu sức khỏe tim mạch, cho biết: “Việc phụ nữ hiểu rằng họ có nguy cơ mắc bệnh tim tương đương, nếu không muốn nói là cao hơn nam giới, là điều thực sự quan trọng”.
“Đây là kẻ giết người số một đối với phụ nữ, và 43% phụ nữ sẽ tử vong vì một loại bệnh tim nào đó, cho dù đó là đột quỵ, đau tim, tắc nghẽn mãn tính [hay] suy tim sung huyết.”
Giải mã sức khỏe tim mạch của phụ nữ
Tiến sĩ Cara Wasywich, bác sĩ tim mạch tại Bệnh viện Công cộng Auckland và Tổ chức The Heart Group, cho biết phụ nữ thường gặp các triệu chứng tim mạch giống nam giới, nhưng có thể không nhận diện được chúng rõ ràng bằng.
Những triệu chứng đó có thể bao gồm đổ mồ hôi, khó thở và buồn nôn khi gắng sức.
Bác sĩ Wasywich giải thích: “Hầu hết những phụ nữ mà tôi từng trò chuyện, những người bị đau thắt ngực [đau ngực do bệnh tim], có thể đã lầm tưởng rằng họ bị khó tiêu hoặc chỉ là do sức khỏe kém, vì vậy việc xem trọng các triệu chứng là rất quan trọng”.
Một số tình trạng hiếm gặp có thể gây đau tim ở phụ nữ dưới 50 tuổi, chẳng hạn như bóc tách động mạch vành tự phát, nơi một vết rách hình thành trong thành động mạch tim.
Nhưng nguy cơ mắc bệnh tim sẽ tăng vọt sau khi mãn kinh.
Tiến sĩ Mitchell nói: “[Phụ nữ] ít khi nghe nói về bệnh tim như một vấn đề lớn bởi vì, ít nhất là cho đến độ tuổi 40, họ chủ yếu được bảo vệ nhờ hormone estrogen”.
Bác sĩ Wasywich giải thích rằng sau khi mãn kinh, tỷ lệ phụ nữ mắc bệnh tim tăng lên, chủ yếu là do sự sụt giảm nồng độ estrogen xảy ra sau mãn kinh và những hệ lụy kéo theo sau đó.
“Mức cholesterol của bạn tăng lên, thành phần cơ thể thay đổi, dẫn đến việc bạn có nhiều mỡ bụng hơn và điều đó liên quan mật thiết đến việc tăng nguy cơ mắc bệnh tim.”
Estrogen có tác dụng chống viêm, trong khi tình trạng viêm nhiễm lại gây ra xơ vữa động mạch - sự tích tụ của các mảng bám (chất béo và cholesterol) trong động mạch.
Bác sĩ Wasywich nói thêm: “Đây cũng là một căn bệnh của tuổi già”.
“Xơ vữa động mạch trở nên phổ biến hơn khi bạn già đi, vì vậy người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn nhiều so với người trẻ tuổi.”
Mãn kinh ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch như thế nào?
Estrogen là hormone do buồng trứng sản xuất. Khi phụ nữ tiến gần đến giai đoạn mãn kinh, buồng trứng hoạt động chậm lại, sản xuất ít trứng hơn và giảm sản sinh estrogen.
Tiến sĩ Mitchell cho biết: “Một khi [phụ nữ] bước qua giai đoạn mãn kinh và buồng trứng bị suy giảm chức năng đến mức mất hoàn toàn, họ thực sự có ít estrogen hơn cả nam giới”.
Mitchell hiện là giám đốc khoa học tại MitoQ, một dòng thực phẩm chức năng chống oxy hóa được thành lập tại New Zealand nhằm hỗ trợ sức khỏe tế bào. Cô cho biết ty thể (mitochondria) - đơn vị cấu tạo của tế bào - có liên quan mật thiết đến bệnh tim.
“Tôi nghĩ hầu hết các nghiên cứu trước đây đều tập trung vào việc mất estrogen, nhưng điều thực sự thú vị là các nhà khoa học đang bắt đầu đánh giá cao tầm quan trọng của estrogen và cách nó hỗ trợ ty thể của bạn.”
Estrogen mang tính “bảo vệ rất cao” đối với ty thể, giúp chúng tái tạo. Vì vậy, một khi hormone này mất đi, các tế bào sẽ chịu tổn thương nhiều hơn.
“Khi bạn mất chức năng ty thể, cơ thể không còn giải phóng đúng lượng oxit nitric cần thiết, dẫn đến mất kiểm soát lưu thông máu. Điều này đồng nghĩa với việc bạn có nguy cơ cao bị cao huyết áp và hình thành các mảng bám trên động mạch – giai đoạn khởi đầu của bệnh tim mạch vành.”
Mãn kinh thường diễn ra trong khoảng từ 42 đến 56 tuổi. Độ tuổi trung bình của phụ nữ New Zealand là 51,5.
Mặc dù di truyền đóng một vai trò nhất định, nhưng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thời điểm bạn mãn kinh. Một chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh có thể giúp quá trình này diễn ra muộn hơn. Tiến sĩ Mitchell cho rằng, việc mãn kinh muộn hơn độ tuổi trung bình có thể có tác dụng bảo vệ sức khỏe tim mạch của bạn.
“Hút thuốc, sử dụng nhiều rượu bia, chế độ ăn quá nhiều chất béo - tất cả những thứ này sẽ gây ra nhiều tình trạng viêm tấn công buồng trứng, khiến buồng trứng ngừng hoạt động sớm hơn.
“Mỗi năm mãn kinh sớm sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch của bạn lên 3%.” Đó là kết quả từ nhiều nghiên cứu, bao gồm một nghiên cứu được Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ công bố vào năm ngoái.
Cách chăm sóc sức khỏe tim mạch trước khi mãn kinh
Tiến sĩ Mitchell khuyên: “Trước khi mãn kinh, cách tôi chăm sóc sức khỏe tim mạch là kiểm soát căng thẳng”.
“Ngay cả việc để nhịp tim cao liên tục trong ngày cũng sẽ khiến tim bạn chịu áp lực lớn.”
Nếu bạn đeo đồng hồ thông minh, bạn có thể đo lường điều này bằng cách theo dõi chỉ số HRV (biến thiên nhịp tim).
“[Đó là] một chỉ số thực sự tốt để biết sức khỏe tim mạch của bạn ra sao, vì về cơ bản đây là thước đo của sự kích hoạt hệ thần kinh giao cảm.”
Kích hoạt giao cảm là mức độ adrenaline chạy qua hệ thống của bạn do căng thẳng.
“Hầu hết mọi người trong ngày đều cực kỳ căng thẳng. Họ có biến thiên nhịp tim rất kém, khi đó tim họ đang phải chịu áp lực, gây ra viêm nhiễm, stress oxy hóa nhiều hơn và tiêu tốn nhiều năng lượng hơn theo thời gian.”
Hít thở sâu, tập thể dục, dành thời gian hoạt động ngoài trời và nghỉ ngơi rời khỏi màn hình đều có thể giúp ích, cũng như việc ăn “thật nhiều trái cây và rau củ”, Mitchell nói.
“Bổ sung thêm chất xơ từ các loại trái cây và rau củ đó cũng sẽ giúp bạn kiểm soát cảm giác thèm ăn. Thậm chí chỉ cần cố gắng ăn một miếng trái cây trước bữa trưa cũng rất tốt cho tim mạch.
“Nếu phải chỉ ra một 'vũ khí bí mật' cho trái tim, tôi sẽ chọn omega-3.”
Axit béo omega-3 là chất béo lành mạnh bao gồm EPA và DHA, chúng phối hợp với nhau để kiểm soát triglyceride (một loại chất béo trong máu).
Các loại cá béo như cá hồi hoặc cá thu là nguồn cung cấp omega-3 tốt nhất; ngoài ra nó còn được tìm thấy trong hạt óc chó, hạt chia, hạt lanh và đậu nành, hoặc bạn có thể uống thực phẩm chức năng dầu cá.
Bác sĩ Wasywich đồng tình: “Ăn uống lành mạnh, không để thừa cân và tập thể dục là những điều cực kỳ quan trọng”.
“Nếu bạn có thể bỏ thuốc lá, bạn thực sự có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Việc xác định xem mình có bị cao huyết áp, tiểu đường hay cholesterol cao hay không để điều trị các yếu tố nguy cơ đó nhằm giảm thiểu rủi ro theo thời gian là vô cùng quan trọng.
“Những người có cơ địa di truyền mắc bệnh tim mạch nên được tầm soát và điều trị ở độ tuổi sớm hơn so với những người không có yếu tố này.”
Cách chăm sóc sức khỏe tim mạch sau khi mãn kinh
Tiến sĩ Mitchell cho biết sau mãn kinh, một số phụ nữ có thể muốn cân nhắc liệu pháp thay thế hormone (HRT).
“Tôi biết điều đó có vẻ hơi đáng sợ, nhưng tốt nhất là bạn nên tìm hiểu kỹ về nó... liệu pháp này đã được chứng minh là mang lại nhiều lợi ích cho phụ nữ sau mãn kinh trong việc giữ cho động mạch sạch hơn.”
Cô gợi ý nên bổ sung phytoestrogen - các thực phẩm thực vật mô phỏng tác dụng của estrogen - vào chế độ ăn uống thông qua việc ăn các loại đậu, đậu nành và hạt lanh, cũng như các thực phẩm giúp giải phóng oxit nitric như củ dền, rau xanh và trái cây họ cam quýt.
Bác sĩ Wasywich nói thêm: “Liệu pháp thay thế hormone là một lĩnh vực mà các bằng chứng khoa học đã phát triển không ngừng theo thời gian”.
“Không còn nghi ngờ gì nữa, đối với những phụ nữ sau mãn kinh hoặc tiền mãn kinh bị bốc hỏa và các triệu chứng khác, liệu pháp thay thế hormone rất hiệu quả trong việc kiểm soát các triệu chứng đó... đối với hầu hết mọi người, nó hoàn toàn an toàn từ góc độ tim mạch.”
“Có dữ liệu cho thấy nguy cơ có thể giảm đi, nhưng nhìn chung chúng tôi khẳng định rằng nguy cơ mắc bệnh tim mạch không tăng lên đối với hầu hết phụ nữ và liệu pháp này mang lại những lợi ích đáng kể.”
Theo nzherald.co.nz premium - Hani Dang