Nhà lãnh đạo Iwi kiêm nhà hoạt động khí hậu Mike Smith vừa lên tiếng cáo buộc chính phủ đang tiến hành một "chiến dịch phối hợp nhằm vận động hành lang bí mật, can thiệp chính trị và gây ảnh hưởng doanh nghiệp ở cấp độ quyền lực cao nhất".
Ông Mike Smith cho rằng dường như có một "nỗ lực cố ý" nhằm che giấu các thông tin liên lạc giữa Văn phòng Thủ tướng và các công ty mà ông đang khởi kiện. Ảnh: RNZÔng Smith cho rằng những thay đổi trong luật khí hậu của chính phủ nhằm ngăn chặn các vụ kiện tụng đã "phơi bày" một "nỗ lực cố ý" hòng che giấu các thông tin liên lạc giữa Văn phòng Thủ tướng và các công ty mà ông đang khởi kiện ra tòa.
Trong khi đó, người phát ngôn của Thủ tướng cho biết văn phòng của ông chỉ biết đến các cuộc họp và tài liệu tóm tắt này thông qua các phương tiện truyền thông, "và không có hồ sơ lưu trữ nào về cả hai nội dung trên".
Lộ diện tài liệu mật trao tay cho Văn phòng Thủ tướng
Tuy nhiên, các tài liệu chính thức được công bố vào Chủ Nhật vừa qua và được đài RNZ tiếp cận, đã hé lộ một tài liệu tóm tắt được cung cấp cho Văn phòng Thủ tướng liên quan đến vụ kiện của ông Smith chống lại tập đoàn Fonterra cùng các doanh nghiệp phát thải lớn khác.
Công ty năng lượng Z Energy xác nhận với RNZ rằng họ đã cung cấp một tài liệu cho chính phủ vào năm 2024. Tập đoàn sữa Fonterra cũng xác nhận đã gửi một tài liệu tương tự bằng bản in cứng.
Ông Smith giải thích rằng các bị đơn trong vụ kiện của ông từng bị tòa án yêu cầu phải giao nộp các tài liệu liên quan đến nỗ lực vận động hành lang của họ trước cuối tháng 3/2026. Thế nhưng, bản ghi nhớ tóm tắt này chỉ mới được tiết lộ vào tháng này thông qua quá trình thu thập chứng cứ tại Tòa án Tối cao.
Đáng chú ý, các tài liệu cũng cho thấy thông tin này đã không được Văn phòng Thủ tướng tiết lộ khi một tổ chức môi trường yêu cầu cung cấp theo Đạo luật Thông tin Chính thức trong một vụ việc riêng biệt.
Người phát ngôn của Thủ tướng phản hồi với RNZ rằng không có hồ sơ nào về bản tóm tắt này được lưu trữ. Người này cho biết thêm, các bên liên quan thuộc mọi lĩnh vực thường xuyên yêu cầu gặp gỡ nhân viên chính phủ, nhưng Nội các luôn "tự đưa ra quyết định độc lập".
Đại diện này khẳng định Nội các quyết định sửa đổi luật nhằm đảm bảo tính rõ ràng và sự chắc chắn về mặt pháp lý cho các doanh nghiệp.
Sửa luật khí hậu để 'chặn đứng' vụ kiện lịch sử
Đầu tháng này, chính phủ New Zealand thông báo sẽ sửa đổi luật khí hậu nhằm ngăn chặn việc các công ty bị khởi kiện vì những thiệt hại do phát thải khí nhà kính gây ra.
Bộ trưởng Tư pháp Paul Goldsmith cho biết quy định này sẽ áp dụng cho cả các vụ kiện hiện tại và tương lai. Quyết định này trực tiếp chặn đứng vụ kiện mang tính cột mốc của ông Mike Smith chống lại Fonterra và 5 tổ chức phát thải lớn khác.
Theo ông Goldsmith, việc thay đổi luật nhằm "loại bỏ nguy cơ hình thành một cơ chế pháp lý mới mâu thuẫn với khuôn khổ mà Nghị viện đã ban hành để ứng phó với biến đổi khí hậu".
'Đi đêm' bằng tài liệu in giấy?
Các tài liệu do Tòa án Tối cao công bố cho thấy, vào giữa năm 2024, một thành viên thuộc nhóm đối ngoại chính phủ của Fonterra đã in một "bản tóm tắt" và trao tận tay cho một nhân viên thuộc Văn phòng Thủ tướng.
Cũng trong thời gian đó, một nhân viên đối ngoại của Z Energy cũng in một bản sao có nội dung tương tự và chuyển bằng tay cho nhân viên Văn phòng Thủ tướng.
Bản tóm tắt này giải thích "lý do căn bản để tiến hành ban hành luật nhằm ngăn chặn các vụ kiện tụng tư nhân đòi bồi thường trách nhiệm pháp lý do biến đổi khí hậu, bao gồm cả vụ kiện hiện tại do ông Michael John Smith khởi kiện chống lại Fonterra, Genesis, Z Energy, New Zealand Steel, Dairy Holdings và BT Mining".
Nói một cách ngắn gọn, văn bản này lập luận tại sao sự can thiệp của luật pháp là "cần thiết và phù hợp", đồng thời đề xuất sửa đổi hai câu vào Đạo luật Ứng phó với Biến đổi Khí hậu năm 2002 nhằm "giải quyết những bất ổn và rủi ro từ các vụ kiện dân sự như của ông Smith".
Các thông tin trên chỉ được đưa ra ánh sáng sau khi Bộ trưởng Goldsmith tuyên bố ý định của chính phủ vào ngày 12/5. Ông Smith cho biết ông chỉ biết đến bản tóm tắt này sau khi các doanh nghiệp tự tiết lộ, hậu tuyên bố của Bộ trưởng.
"Những tài liệu này đáng lẽ phải được các bị đơn công khai từ trước, nhưng có vẻ như chúng đã bị giấu nhẹm khỏi tôi trong lúc các quyết định được đưa ra đằng sau những cánh cửa đóng kín", ông Smith bức xúc.
Làn sóng chỉ trích và yêu cầu điều tra độc lập
Phía Z Energy khẳng định với RNZ họ hoàn toàn chịu trách nhiệm về văn bản này, cho rằng việc đối thoại với chính phủ về các vấn đề ngành có "tầm ảnh hưởng lớn đến kinh tế và môi trường quốc gia" là hoàn toàn phù hợp. Doanh nghiệp này ủng hộ việc chính phủ ưu tiên Đạo luật Ứng phó với Biến đổi Khí hậu làm cơ chế cốt lõi. Phía Fonterra cũng cho biết họ thường xuyên chia sẻ thông tin với các bên liên quan dưới nhiều hình thức, bao gồm cả bản in.
Tuy nhiên, Sáng kiến Luật Môi trường cho biết họ từng yêu cầu cung cấp thông tin vào tháng 3/2025 về các cuộc họp, thảo luận xoay quanh vụ kiện của Smith nhưng nhận được phản hồi "rất hạn chế".
Tiến sĩ Matt Hall, Giám đốc pháp lý và nghiên cứu của Sáng kiến Luật Môi trường, nhận định: "Việc tài liệu này xuất hiện muộn màng trong một vụ kiện quan trọng như vậy là điều vô cùng đáng lo ngại". Sáng kiến Luật Môi trường cáo buộc Văn phòng Thủ tướng đã cố tình giấu tài liệu chứng minh hành vi vận động hành lang trực tiếp của các tập đoàn.
Ông Mike Smith kết luận, sự việc ngày càng giống một "chiến dịch che giấu hành vi đi đêm".
"Đây không còn đơn thuần là câu chuyện về biến đổi khí hậu nữa. Đây là vấn đề liệu các tập đoàn tỷ đô có thể dùng đặc quyền tiếp cận chính trị để dập tắt các thách thức pháp lý mà họ không muốn đối mặt hay không."
Hiện tại, Sáng kiến Luật Môi trường đã chính thức kêu gọi Cơ quan Thanh tra vào cuộc điều tra và Tổng chưởng lý rà soát lại quy trình do các tài liệu quan trọng này đã bị bỏ qua trong các yêu cầu cung cấp thông tin chính thức trước đó.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang