• Sự kiện lịch sử: Thương vụ IPO của SpaceX chính thức đưa khối tài sản của Elon Musk vượt mốc 1.000 tỷ USD.
• Đế chế đa ngành: Tầm ảnh hưởng của Musk bao trùm từ sản xuất ô tô, hàng không vũ trụ, AI cho đến mạng xã hội.
• Thách thức và tranh cãi: Tesla đối mặt với nhiều rắc rối pháp lý và làn sóng tẩy chay do các hoạt động chính trị của Musk.
• Từ đối thủ thành người hâm mộ: CEO JPMorgan - Jamie Dimon - bất ngờ ca ngợi Musk là "Einstein của thời đại chúng ta".
Hiếm có nhà lãnh đạo doanh nghiệp nào chuẩn hóa được vị thế của mình sâu sắc trong văn hóa đại chúng như Elon Musk. Nhà doanh nghiệp đầy tham vọng này không chỉ là nhân vật trung tâm của văn hóa Internet mà còn vừa sở hữu khối tài sản khổng lồ, đưa ông trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trên thế giới.
CEO của SpaceX và Tesla - doanh nhân mang ba quốc tịch Nam Phi, Canada và Mỹ, Elon Musk. Ảnh: FABRICE COFFRINI / AFPTrong bối cảnh toàn cầu lo ngại về tình trạng bất bình đẳng gia tăng và thái độ của công chúng đối với giới siêu giàu ngày càng khắt khe, Musk vẫn duy trì được một lượng người hâm mộ trung thành. Ông làm được điều này bất chấp khối tài sản khổng lồ và không cần đến phong thái bình dị, gần gũi vốn là thứ giúp các tài phiệt như Warren Buffett chiếm cảm tình của số đông.
Trong khi những người ủng hộ coi phong cách thẳng thắn, "không màng bộ lọc" của Musk là một phần sức hút, thì những người chỉ trích lại cáo buộc ông đang thao túng quyền lực kiểu tài phiệt độc quyền. Họ bày tỏ lo ngại về công tác quản trị tại các công ty của ông, đồng thời phản đối các can thiệp chính trị ngày càng mang tính phân cực của vị tỷ phú này.
Mặc dù vậy, SpaceX – tập đoàn tên lửa, vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI) khổng lồ, cùng với hãng xe điện Tesla tạo nên trung tâm đế chế của Musk – đã huy động thành công mức kỷ lục 75 tỷ USD trong phiên phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào thứ Năm (giờ địa phương). Sự kiện này một lần nữa khẳng định niềm tin mạnh mẽ của các nhà đầu tư vào các dự án kinh doanh của ông. Trước khi đợt bán cổ phiếu diễn ra, tạp chí Forbes ước tính tài sản ròng của Musk vào khoảng 780 tỷ USD, bỏ xa người đứng thứ hai là Larry Page – nhà đồng sáng lập Alphabet.
Matt Durot, phó biên tập chuyên mục Tài sản tại Forbes, nhận định: "Người giàu thứ hai thế giới hiện chỉ dao động quanh mức 300 tỷ USD, tức là chưa bằng một phần ba giá trị tài sản tiềm năng mà Musk có thể đạt được vào ngày mai. Và lịch sử cũng mới chỉ ghi nhận một người khác là Larry Ellison (nhà sáng lập Oracle) từng chạm tới mốc tài sản 400 tỷ USD".
Phần lớn tài sản của Musk hiện nằm ở SpaceX, nơi ông nắm giữ lượng cổ phần trị giá khoảng 866 tỷ USD. Cộng thêm Tesla và các tài sản khác, tổng giá trị tài sản ròng của ông sẽ vượt mốc 1,1 nghìn tỷ USD khi cổ phiếu chính thức bắt đầu giao dịch vào thứ Sáu, theo tính toán của Forbes và Reuters dựa trên các hồ sơ báo cáo của công ty.
Musk bắt đầu trở thành cái tên quen thuộc với mọi nhà thông qua Tesla và SpaceX trước khi mở rộng tầm ảnh hưởng bằng thương vụ thâu tóm nền tảng mạng xã hội Twitter với giá 44 tỷ USD vào năm 2022. Thỏa thuận này mang lại cho ông kênh truyền thông trực tiếp tới hàng trăm triệu người dùng, biến ông thành một giọng nói có trọng lượng trong các vấn đề từ chính trị, nhập cư đến chi tiêu chính phủ và tự do ngôn luận.
Việc lấn sân sang chính trị, đặc biệt là vai trò của ông trong Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào năm ngoái, là một trong những bước đi gây tranh cãi nhất. Những hệ lụy chính trị này đã trùng hợp với giai đoạn doanh số của Tesla sụt giảm tại nhiều thị trường quốc tế vào năm 2025, khi các cuộc biểu tình và làn sóng tẩy chay của người tiêu dùng nhắm thẳng vào nhà sản xuất xe điện này.
"Giá trị thặng dư" mang tên Elon Musk (The Elon Premium)
Musk, 54 tuổi, sinh ra tại Pretoria, Nam Phi, có mẹ là người Canada và cha là người Nam Phi. Ông tốt nghiệp Đại học Pennsylvania vào năm 1997.
Ông tiếp quản vị trí CEO của Tesla vào năm 2008 với niềm tin mãnh liệt rằng xe điện có thể kết hợp hiệu suất cao với các tính năng định hình bởi phần mềm, từ đó tái định nghĩa ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Nhiều chuyên gia theo dõi ngành ô tô nhận định thành công của Tesla – cùng mức vốn hóa thị trường vượt mốc nghìn tỷ USD – đã thúc đẩy các nhà sản xuất ô tô truyền thống buộc phải chuyển dịch sang xe điện.
Hiện tại, nhiều nhà đầu tư đang đặt cược rằng ông có thể lặp lại kỳ tích này trong lĩnh vực không gian và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, SpaceX vẫn là một cỗ máy "khát tiền" và phần lớn định giá của công ty đang dựa vào những công nghệ có thể phải mất nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ nữa mới khả thi về mặt thương mại.
Ngoài Tesla và SpaceX, Musk còn đồng sáng lập 5 công ty khác, bao gồm công ty đào hầm khởi nghiệp The Boring Company và công ty chip não Neuralink.
Với vai trò CEO của Tesla, Musk nhận về cả vô số lời tán dương lẫn không ít gạch đá. Ông được ghi nhận là người có công biến Tesla thành nhà sản xuất ô tô giá trị nhất thế giới. Trước đó, ban lãnh đạo tại các hãng xe truyền thống từng ngó lơ mối đe dọa này suốt nhiều năm vì hoài nghi khả năng một công ty khởi nghiệp có thể sản xuất hàng loạt xe điện mang lại lợi nhuận.
Bob Lutz, cựu Phó Chủ tịch General Motors, bày tỏ: "Ông ấy đã khôi phục sự tôn trọng của thế giới đối với sự nhạy bén của người Mỹ trong kỹ nghệ ô tô". Dẫu vậy, Tesla cũng phải đối mặt với không ít thách thức pháp lý và nỗi lo ngại từ các cổ đông gắn liền với vị CEO đầy tai tiếng, đặc biệt là gói thù lao năm 2018 từng có trị giá lên tới 56 tỷ USD của ông.
Tầm ảnh hưởng của Musk sâu rộng đến mức các nhà quan sát thị trường đã đặt tên cho mạng lưới kinh doanh xoay quanh ông là "Muskonomy" (Nền kinh tế Musk). Hiện tượng này tạo nên khái niệm mà các nhà đầu tư gọi là "Elon premium" (Giá trị thặng dư mang tên Elon) – một sự thúc đẩy định giá cổ phiếu được thúc đẩy bởi niềm tin vào tầm nhìn của Musk nhiều hơn là các chỉ số tài chính truyền thống.
Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao tại Renaissance Capital (đơn vị cung cấp nghiên cứu chuyên sâu về IPO và các quỹ ETF), cho biết: "Giống như Tesla, SpaceX là một ván cược vào cá nhân Elon Musk. Mức vốn hóa thị trường từ 1,5 nghìn tỷ đến 2 nghìn tỷ USD chắc chắn sẽ thổi bay mọi phương pháp định giá truyền thống ra khỏi cửa sổ, và thay vào đó, nó được mô tả chính xác nhất là 'Giá trị thặng dư Elon Musk'".
Hình nộm bơm hơi của CEO SpaceX Elon Musk nhằm phản đối siêu trí tuệ nhân tạo Grok AI của ông, được dựng tại Quảng trường Thời đại (Times Square) ở New York. Ảnh: CHARLY TRIBALLEAU / AFPMột Elon Musk không bộ lọc
Sự tập trung quyền lực xung quanh một doanh nhân duy nhất đã làm dấy lên những lo ngại về quản trị doanh nghiệp, xung đột lợi ích và rủi ro khi gắn liền vận mệnh công ty vào một cá nhân.
Qua nhiều năm, Musk đã biến các cuộc đụng độ với cơ quan quản lý, các tỷ phú, giới bán khống, nhà báo và các tổ chức truyền thông (bao gồm cả Reuters) thành những trận chiến công khai nảy lửa trên mạng xã hội. Liên minh của Musk với ông Trump cũng đi theo một kịch bản tương tự. Sau khi tài trợ cho chiến dịch trở lại Nhà Trắng của ông Trump và đảm nhận vai trò cố vấn cấp cao thông qua sáng kiến DOGE, Musk đã trở thành một trong những đồng minh doanh nghiệp thân cận nhất của Tổng thống.
Tuy nhiên, mối quan hệ này sau đó đã rạn nứt do những bất đồng về chính sách và chi tiêu, dẫn đến một cuộc khẩu chiến công khai. Mặc dù cả hai bên sau đó đã chọn tông giọng hòa hoãn hơn, nhưng sự rạn nứt này đã làm nổi bật ranh giới ngày càng mờ nhạt giữa đế chế kinh doanh và tham vọng chính trị của Musk.
Thế nhưng, đối với nhiều nhà đầu tư, những lo ngại về hành vi đôi khi lập dị của Musk hoàn toàn bị lu mờ trước bảng thành tích biến các ý tưởng điên rồ thành những công ty giá trị nhất hành tinh.
"Elon là Edison của thời đại chúng ta," CEO JPMorgan Chase – Jamie Dimon – phát biểu trong một cuộc trò chuyện gần đây với Musk. Vị tài phiệt ngân hàng này, từng là đối thủ của Musk trong một vụ kiện pháp lý kéo dài, giờ đây đã trở thành một người hâm mộ. Dimon chia sẻ với CNBC vào năm ngoái rằng hai người đã "ôm nhau làm hòa" và không tiếc lời ca ngợi Musk là "Einstein của chúng ta".
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen