Tân Đại sứ Hoa Kỳ tại New Zealand tuyên bố, dù không có thẩm quyền thay đổi luật pháp sở tại, ông vẫn mong muốn có cơ hội thúc đẩy những thay đổi trong chính sách hạt nhân của quốc gia này.
Tân Đại sứ Hoa Kỳ Jared Novelly phát biểu trước các phóng viên lần đầu tiên vào thứ Sáu tại dinh thự Đại sứ Mỹ. Nguồn: RNZ / Samuel RillstoneÔng Jared Novelly cho biết, dù chưa thấy bất kỳ tín hiệu muốn thay đổi nào từ phía New Zealand trong thời gian ngắn ngủi vừa qua, ông vẫn rất kỳ vọng được nhìn thấy các tàu hạt nhân xuất hiện tại vùng biển của quốc gia này.
"Các bạn cần tận mắt chứng kiến những khí tài này để nhận ra rằng hạt nhân không phải là một 'ông ba bị' đáng sợ như mọi người vẫn nghĩ", ông Novelly chia sẻ.
Ghế Đại sứ Mỹ tại New Zealand đã bỏ trống kể từ tháng 1/2025. Ông Novelly vừa chính thức bắt đầu nhiệm kỳ bằng một buổi lễ kỷ niệm ngày Độc lập của Hoa Kỳ tại Wellington vào thứ Năm vừa qua. Trước đó, một bài báo của Reuters vào tháng 5 từng phản ánh sự thay đổi trong phong cách ngoại giao của Mỹ, lưu ý rằng có ít nhất một nửa trong số 195 vị trí đại sứ của nước này trên toàn thế giới đang bị bỏ trống.
Được bổ nhiệm bởi Tổng thống Donald Trump, ông Novelly vốn là một nhà tài trợ lớn của Đảng Cộng hòa. Xuất hiện trước truyền thông lần đầu tiên vào thứ Sáu trong không gian thân mật tại dinh thự Đại sứ Mỹ, ông đã cởi mở chia sẻ về xuất thân kinh doanh cũng như niềm đam mê thể thao của mình. Trước khi bước vào ngành ngoại giao, ông là chủ sở hữu kiêm Chủ tịch của The Illawarra Hawks, một đội bóng rổ của Úc. Ông cũng hóm hỉnh nói rằng bản thân hiểu biết về ngành dầu mỏ "đủ để gây vùng nổ".
Tham vọng đưa tàu sân bay Mỹ đến Auckland
Tại cuộc họp báo, khi được hỏi về chính sách phi hạt nhân của New Zealand, ông Novelly hào hứng phản hồi: "Tôi rất vui vì bạn đã hỏi câu đó". Nhắc lại sự kiện hôm thứ Năm — nơi có trưng bày mô hình chiếc xe DeLorean trong phim Back to the Future (Trở lại tương lai) — ông hóm hỉnh trả lời khi được hỏi về dự định sau bài phát biểu chính thức đầu tiên:
"Tôi muốn bước lên chiếc DeLorean và quay trở lại năm 1985, có lẽ khi đó tôi có thể 'sửa chữa' được vấn đề hạt nhân này."
Ông cho biết hạt nhân là vấn đề đầu tiên ông được báo cáo khi tiếp nhận nhiệm vụ mới. Dù thừa nhận bản thân không thể can thiệp vào luật pháp New Zealand, ông cho rằng người dân không cần phải lo ngại về năng lượng hạt nhân.
Ông Jared Novelly trao đổi với báo giới vào thứ Sáu. Nguồn: RNZ / Samuel RillstoneTân Đại sứ cũng bày tỏ mong muốn mạnh mẽ được thấy các tàu chiến Mỹ tiến vào vùng biển New Zealand, thậm chí còn lên ý tưởng tổ chức một trận bóng rổ ngay trên boong tàu. "Tôi rất muốn thấy một trong những tàu sân bay của chúng tôi thả neo tại cảng Auckland, Thành phố của những cánh buồm, để các bạn tận mắt chứng kiến những gì chúng tôi có. Người ta thường nói, điều tuyệt vời duy nhất hơn việc có một chiếc thuyền là có một người bạn sở hữu một chiếc thuyền."
Tranh cãi quanh khảo sát về Mỹ và Trung Quốc
Khi được hỏi về cuộc khảo sát của Quỹ Á - Phi New Zealand công bố tháng trước — chỉ ra rằng nhiều người dân New Zealand coi Trung Quốc là bạn hơn là Mỹ — ông Novelly thẳng thắn thừa nhận kết quả này "gây thất vọng". Tuy nhiên, ông cho biết điều này không phản ánh đúng trải nghiệm thực tế của ông cũng như thái độ của những người New Zealand mà ông quen biết đối với chính quyền Tổng thống Trump.
Mô tả Tổng thống Trump là một "nhà tái cấu trúc mang tính đột phá" và khẳng định đây không phải là điều xấu, ông Novelly thừa nhận phong cách này đôi khi có thể "gây khó chịu" cho một số người.
Về kết quả khảo sát, ông nói: "Tôi rất thất vọng — tôi không có ý định lên lớp người dân New Zealand — nhưng tôi thất vọng vì họ cảm thấy như vậy. Tôi thì không nghĩ thế."
Ngay sau đó, ông hướng về phía các phóng viên trong phòng và nhấn mạnh vai trò của một "nền báo chí tự do" đối với bất kỳ quốc gia dân chủ nào: "Các bạn biết về Tổng thống Trump và về nước Mỹ là nhờ có báo chí tự do. Đó là điều bạn không thể có được ở Trung Quốc. Vì vậy, tôi hoài nghi về cuộc khảo sát đó, liệu các bạn có thực sự biết ai mới là bạn của mình hay không."
Trước câu hỏi cho rằng Tổng thống Trump thường đưa ra các quyết định chính sách một cách đột ngột và có những phát ngôn dễ làm rạn nứt quan hệ ngoại giao, ông Novelly đã phủ nhận nhận định này. "Có rất nhiều sự tính toán kỹ lưỡng đằng sau những quyết định đó," ông nói và giải thích thêm rằng do ông Trump cảm thấy truyền thông chính thống có định kiến với mình, nên ông lựa chọn cách tiếp cận trực tiếp với công chúng.
Áp lực chi tiêu quốc phòng
Đại sứ Mỹ nhận định New Zealand "chắc chắn đang hoàn thành tốt vai trò của mình" trong chi tiêu quốc phòng, đồng thời nhấn mạnh "sự tin cậy và tinh thần đồng đội cao" giữa lực lượng phòng vệ hai nước. Dù từ chối đi vào chi tiết vì lý do an ninh quốc gia, ông khẳng định: "Sự tôn trọng mà Washington dành cho New Zealand và những gì các bạn đang làm cho chúng tôi, đặc biệt là ở khu vực Nam Thái Bình Dương, là vô cùng lớn."
Dẫu vậy, ông vẫn nhắc lại yêu cầu của chính quyền Trump rằng các đồng minh trên thế giới phải "tự gánh vác phần việc của mình" khi nói đến quốc phòng. "Điều quan trọng là các bạn phải quan tâm đến nền quốc phòng của chính mình nhiều như cách chúng tôi quan tâm đến nó, và điều đó đồng nghĩa với việc tăng ngân sách chi tiêu."
Tuy nhiên, ông cũng đính chính rằng những bình luận trước đó của Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth về các quốc gia "ăn bám" có mức chi tiêu quốc phòng thấp hoàn toàn không mang ý định xúc phạm New Zealand.
Khi được hỏi về cuộc tấn công của Mỹ vào Iran — một động thái ông Trump không hề đề cập khi tranh cử — và hệ lụy của nó đối với giá dầu tác động đến New Zealand, ông Novelly tuyên bố đanh thép: "Một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ là mối đe dọa sống còn đối với mọi người trên hành tinh này. Chấm hết."
Về giá nhiên liệu, ông cho biết các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra và hy vọng giá dầu sẽ sớm bình ổn trở lại, không quên kèm theo một lời quảng cáo: "Mỹ là một quốc gia xuất khẩu ròng. Nếu các bạn cần dầu, tôi có đủ cho các bạn."
Thủ tướng New Zealand: "Lập trường hạt nhân sẽ không thay đổi"
Phản hồi trước những phát biểu của ông Novelly về việc đưa tàu chiến vào vùng biển New Zealand, Thủ tướng Christopher Luxon khẳng định lập trường của quốc gia này sẽ không có bất kỳ thay đổi nào dưới sự lãnh đạo của ông. Lập trường phi hạt nhân của New Zealand là điều mà các bên đều đã hiểu rõ.
Thủ tướng Christopher Luxon. Nguồn: RNZ / Baz MacdonaldKhi được hỏi liệu ông có nhượng bộ trước áp lực từ phía Mỹ để "sửa chữa" vấn đề này hay không, ông Luxon tuyên bố dứt khoát: "Tuyệt đối không."
"Chúng tôi tự hào về vị thế phi hạt nhân của mình. Tôi tin rằng người dân New Zealand thuộc mọi khuynh hướng chính trị đều đồng ý với điều đó, và các đối tác của chúng tôi hiểu rất rõ lập trường này."
"Chúng tôi không thích bị ra lệnh"
Cựu Đại sứ New Zealand tại Anh kiêm cựu Bộ trưởng Ngoại giao Phil Goff nhận định với đài RNZ rằng, dù ông Novelly đã cố gắng ngoại giao, New Zealand thực tế đã và đang chịu áp lực lớn từ Mỹ về việc tăng chi tiêu quốc phòng. "Bất chấp những gì vị đại sứ nói về phát ngôn của Hegseth, ông ta rõ ràng đã đưa ra những bình luận đó — ông ta gọi chúng tôi là những kẻ ăn bám."
Chia sẻ trên chương trình Midday Report, ông Goff đồng ý New Zealand nên tăng ngân sách quốc phòng, nhưng nhấn mạnh không một quốc gia nào có quyền yêu cầu New Zealand phải nhân đôi con số đó. "Chúng tôi không thích bị ra lệnh, đó là đặc trưng của người Kiwi (New Zealand), và chúng tôi sẽ không để bất kỳ quốc gia nào chỉ tay năm ngón."
Về khả năng thay đổi chính sách phi hạt nhân, ông Goff cho biết vấn đề này đã từng bị mang ra mổ xẻ trong quá khứ và cả hai lần New Zealand đều đưa ra câu trả lời "không" đanh thép. "Chúng tôi tự hào là một quốc gia phi hạt nhân. Đó là một phần hình ảnh và hệ giá trị của chúng tôi. Người dân New Zealand sẽ không thay đổi ý định vì điều này. Cách hành xử trưởng thành của Mỹ đơn giản là hãy chấp nhận quan điểm kiên định đó của chúng tôi. Hãy ngừng gây áp lực bắt chúng tôi thay đổi, vì chúng tôi sẽ không làm vậy."
Về cuộc khảo sát của Quỹ Á - Phi, ông Goff cho rằng các chính sách áp thuế của Tổng thống Trump là một phần nguyên nhân tạo nên tâm lý đó của người dân. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ sự hoài nghi chung đối với tất cả các siêu cường: "Trung Quốc là một siêu cường, và họ cũng có tiềm tàng khả năng lạm dụng quyền lực giống như những gì Mỹ hay Nga đã và đang liên tục thể hiện." Ông khẳng định New Zealand có mối quan hệ lâu đời với Mỹ, nhưng người dân hoàn toàn không chấp nhận "hành vi bắt nạt" từ chính quyền Trump.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang