Invest New Zealand – cơ quan trực thuộc Chính phủ nước này – vừa khởi động chiến dịch thu hút từ 25 đến 30 tỷ NZD vốn đầu tư nước ngoài vào các trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng liên quan trong vòng 5 năm tới.
Trung tâm dữ liệu trị giá 1 tỷ NZD của Microsoft tại Westgate, phía tây bắc Auckland, thuộc sở hữu của một công ty con tại Ireland. Ảnh: Chris KeallTuy nhiên, ông Don Christie, một nhân vật có tiếng trong ngành công nghệ địa phương, lại đưa ra cảnh báo thẳng thắn: "Sẽ không có việc làm nào cho nền kinh tế tri thức đến với chúng ta nếu chỉ đơn thuần xây dựng những 'chiếc tủ lạnh khổng lồ' ở đây".
Đại diện ngành công nghệ địa phương, ông Don Christie, cho biết các tập đoàn công nghệ lớn hoạt động tại New Zealand đang chuyển phần lớn doanh thu và lợi nhuận ra nước ngoài để né thuế. Ông cũng lập luận rằng các trung tâm dữ liệu khép kín phần lớn được tự động hóa và điều khiển từ xa, vì vậy chỉ sử dụng một nhóm nhỏ nhân sự. Đồng thời, các cơ sở này đang khai thác nguồn năng lượng xanh của New Zealand để phục vụ khách hàng nước ngoài – để lại cho người dân nội địa nguồn điện bù đắp từ nhà máy chạy than Huntly.Tham vọng tỷ đô sánh ngang siêu dự án hạ tầng
Theo Invest New Zealand (Invest NZ), nếu kế hoạch đi đúng hướng, chương trình xây dựng này có thể đạt "quy mô tương đương 5 dự án Đường sắt Trung tâm Thành phố (City Rail Link), và được tài trợ hoàn toàn bởi nguồn vốn toàn cầu chứ không phải từ tiền thuế của người dân".
Dựa trên báo cáo từ Tập đoàn Tư vấn Boston (BCG), cơ quan này đã đưa ra những con số tăng trưởng đầy ấn tượng:
• 70 tỷ NZD thúc đẩy kinh tế: Khoản đầu tư từ 25 - 40 tỷ NZD vào trung tâm dữ liệu sẽ tạo ra 70 tỷ NZD hoạt động kinh tế sâu rộng trong thập kỷ tới, bao gồm xây dựng, lắp đặt thiết bị, vận hành và chuỗi cung ứng gián tiếp.
• Đỉnh điểm xây dựng 2029–2030: Dự án sẽ đạt đỉnh khi hàng loạt tổ hợp trung tâm dữ liệu được phát triển đồng thời trên khắp New Zealand, tạo việc làm cho khoảng 3.500 lao động tại thời điểm cao điểm.
Giám đốc điều hành Robert Wall, người vừa trở về nước sau 32 năm làm việc tại nước ngoài để dẫn dắt Invest NZ từ tháng 2 năm ngoái, có nền tảng vững chắc trong ngành kỹ thuật dân dụng và ngân hàng đầu tư (từng là Giám đốc điều hành mảng hạ tầng tư nhân bền vững tại Lazard Asset Management, London).
Ông Wall khẳng định Invest NZ sẽ giúp tăng tốc độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của quốc gia, nâng cao năng suất và tạo ra một ngành xuất khẩu "vô hình" mới khi năng lượng tính toán AI dư thừa được bán ra nước ngoài, đặc biệt là sang châu Á với độ trễ thấp.
Liệu có thực sự tạo ra việc làm?
Thực tế từ các hồ sơ đệ trình lên Văn phòng Đầu tư Hải ngoại (OIO) lại cho thấy những con số khá khiêm tốn:
• Microsoft: Trung tâm dữ liệu tại West Auckland dự kiến tạo ra 300 việc làm toàn thời gian (FTE) tạm thời trong giai đoạn xây dựng và chỉ có 50 việc làm chính thức khi đi vào vận hành.
• Datagrid: Dự án trung tâm dữ liệu trị giá 5 tỷ NZD tại Southland dự kiến tạo ra 75 việc làm (con số này quá nhỏ bé so với khoảng 1.000 việc làm tại nhà máy luyện nhôm Rio Tinto ở Bluff).
Giám đốc điều hành Mercury, ông Stew Hamilton, lập luận rằng các hợp đồng dài hạn từ các trung tâm dữ liệu lớn sẽ giúp tài trợ cho việc xây dựng các nhà máy phát điện mới – vốn có thể hoàn thành cùng lúc với các cơ sở dữ liệu này. Ông nhấn mạnh nếu không xây dựng các trung tâm dữ liệu chạy bằng năng lượng tái tạo tại đây, New Zealand sẽ buộc phải nhập khẩu nhiều dịch vụ đám mây và AI được vận hành bằng nhiên liệu hóa thạch từ nước ngoài. Ảnh: Dean PurcellDù vậy, người đứng đầu Invest NZ cho rằng không nên xem nhẹ các việc làm xây dựng tạm thời. "Mỹ có thể đã rơi vào suy thoái ngay lúc này nếu không có làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu," ông Wall nhấn mạnh, đồng thời chỉ ra lượng việc làm gián tiếp từ các nhà cung ứng dịch vụ phụ trợ.
Lợi thế cạnh tranh của New Zealand
Trò chuyện với truyền thông, ông Wall cho biết đã thảo luận với các "ông lớn" công nghệ toàn cầu. Các lợi thế cốt lõi của New Zealand được mang ra thuyết phục bao gồm: khí hậu ôn hòa, môi trường chính trị ổn định, tỷ lệ năng lượng tái tạo cao và giá điện "cạnh tranh quốc tế".
Mâu thuẫn giá điện: Dù người dân New Zealand đang chật vật với hóa đơn tiền điện tăng cao, ông Wall giải thích rằng giá điện bán buôn thực tế đang có xu hướng giảm, và chi phí tăng là do phí truyền tải. Việc có thêm các trung tâm dữ liệu sẽ giúp "chia sẻ" bớt gánh nặng chi phí này.
So sánh chi phí của PPA – Hợp đồng mua bán điện. Nguồn: Invest NZ sử dụng dữ liệu từ BCGNgoài ra, New Zealand còn có chính sách hoàn thuế R&D, gói thúc đẩy đầu tư khấu hao nhanh và các biện pháp xét duyệt nhanh. Tuy nhiên, không phải mọi "ông lớn" đều mặn mà. Anthropic (đơn vị phát triển AI Claude) gần đây đã yêu cầu các nhà vận hành Úc xây dựng hạ tầng công suất 1,4 GW, và New Zealand hoàn toàn bị loại khỏi thỏa thuận này.
Làn sóng phản đối và lệnh cấm tại Mỹ
Lợi thế của New Zealand vô hình trung lại được thúc đẩy bởi việc nhiều khu vực tại Mỹ đang tạm dừng hoặc cấm xây dựng trung tâm dữ liệu do lo ngại cạn kiệt tài nguyên:
• Seattle: Quê hương của Amazon và Microsoft đã áp đặt lệnh dừng xây dựng 1 năm sau lo ngại 5 trung tâm dữ liệu mới sẽ ngốn hết 1/3 lượng điện thành phố.
• Các thành phố khác: Baltimore, Reno, Minneapolis, Tulsa và Denver cũng đưa ra các lệnh cấm tạm thời tương tự để đánh giá lại quy định pháp lý.
Amazon đã phải chấp nhận khoản xóa sổ tài sản trị giá 45 triệu NZD sau khi từ bỏ dự án xây dựng trung tâm dữ liệu Westgate trên một khu đất có diện tích tương đương 4 sân bóng bầu dục. Ảnh: Chris KeallCác trung tâm dữ liệu hiện bị cáo buộc làm tăng hóa đơn điện nước và trở thành mục tiêu phản đối của cộng đồng tại Mỹ, Anh và Úc. Ông Wall thừa nhận: "Ở những thị trường lỏng lẻo về quy định, các nhà vận hành đã hút lượng điện khổng lồ và dùng công nghệ làm mát bằng bay hơi gây tốn nước."
Ngược lại, hệ thống một cơ quan quản lý điện và một mạng lưới lưới điện quốc gia duy nhất của New Zealand sẽ giúp quá trình xây dựng diễn ra trật tự hơn. Với nhiệt độ trung bình năm lý tưởng là 13,5°C, New Zealand có lợi thế lớn trong việc áp dụng công nghệ làm mát tuần hoàn bằng không khí và nước khép kín, tiết kiệm tài nguyên.
Tranh cãi nảy lửa về tương lai năng lượng
Các lãnh đạo ngành điện như Contact Energy và Mercury khẳng định các trung tâm dữ liệu sẽ ký hợp đồng mua bán điện (PPA) thời hạn 15 năm, tạo nguồn vốn để xây dựng các nhà máy năng lượng tái tạo mới, do đó không làm tăng giá điện của người dân.
Trung tâm dữ liệu Hobsonville của CDC đã được tăng gấp đôi quy mô kể từ khi mở cửa vào cuối năm 2022 (tổ hợp thứ hai của dự án là tòa nhà màu nâu thấp thoáng ở phía sau bên phải). Công ty thuộc sở hữu một nửa của tập đoàn Infratil này cung cấp công suất khoảng 90MW tính chung giữa cơ sở Hobsonville và cơ sở sinh đôi tại Silverdale. Ảnh: Chris KeallTuy nhiên, ông Don Christie từ công ty dịch vụ đám mây Catalyst lại hoàn toàn không đồng ý:
"Việc cho rằng chúng ta có thể xây dựng một nền kinh tế bằng cách xuất khẩu điện tử là một sai lầm căn bản. Các tập đoàn công nghệ lớn đang thâu tóm nguồn năng lượng tái tạo giá rẻ của New Zealand để phục vụ khách hàng nước ngoài, để lại cho chúng ta nguồn điện bù đắp từ nhà máy chạy than Huntly. Trong khi đó, các ngành sản xuất nội địa đang phải đóng cửa vì giá điện quá cao."
Ông Christie cho rằng các tập đoàn đa quốc gia này thường chuyển doanh thu và lợi nhuận ra nước ngoài để tối thiểu hóa thuế nội địa. Thay vào đó, New Zealand nên đầu tư vào các doanh nghiệp khởi nghiệp AI bản địa – tương tự như mô hình Rocket Lab trong lĩnh vực vũ trụ.
Dù kế hoạch của Invest NZ đầy tham vọng với công thức tính toán "1 megawatt (MW) tạo ra 1 việc làm", thực tế cho thấy làn sóng này đang có dấu hiệu chững lại. Cả Amazon và Microsoft đều đã hủy bỏ hoặc trì hoãn một số dự án tự xây dựng trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Auckland trong thời gian gần đây, đặt ra dấu hỏi lớn cho mục tiêu 30 tỷ NZD này.
Bản phối cảnh trung tâm dữ liệu mà TenPeaks (sở hữu 75% bởi Private Equity Partners và 25% bởi Spark) dự kiến xây dựng tại một khu dân cư kết hợp công viên lướt sóng tại Dairy Flat, phía bắc Auckland. Kế hoạch là tận dụng lượng nhiệt tỏa ra từ các máy chủ máy tính để làm ấm hồ tạo sóng nhân tạo. Dự án đã được cấp phép vào tháng 6 năm 2024 nhưng sau đó bị đình trệ do vấn đề tài chính. TenPeaks kỳ vọng sẽ bắt đầu khởi công xây dựng vào cuối năm nay. Hình ảnh: SparkTheo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang