Một hệ thống tự động mới được kỳ vọng sẽ ngăn chặn tình trạng người nhận trợ cấp xã hội phải gánh khoản nợ hàng trăm triệu đô la do những sai sót trong quá trình chi trả từ phía chính phủ.
Bộ trưởng Bộ Phát triển Xã hội, Louise Upston. Ảnh: RNZ / Mark PapaliiSự thay đổi này nhằm đảm bảo người dân nhận được chính xác số tiền họ được hưởng, đồng thời chấm dứt áp lực tâm lý nặng nề khi bất ngờ bị thông báo mắc nợ.
Theo cơ chế mới, thông tin thu nhập từ Cơ quan Thuế sẽ được tự động chuyển đến Bộ Phát triển Xã hội. Dựa vào đó, Bộ Phát triển Xã hội có thể xác định chính xác số tiền trợ cấp cần chi trả.
Hiện tại, người nhận trợ cấp có nghĩa vụ phải khai báo mọi khoản thu nhập từ công việc có trả lương. Tuy nhiên, việc khai báo chính xác là vô cùng khó khăn khi thu nhập thực tế biến động theo từng tuần. Điều này dẫn đến tình trạng chi trả vượt mức và vô tình đẩy người dân vào cảnh nợ nần.
Gánh nặng nợ nần "ngoài ý muốn"
Báo cáo thường niên của Bộ Phát triển Xã hội cho thấy, trong năm tài chính vừa qua, trung bình mỗi người nhận trợ cấp đã được chi trả nhiều hơn 3.040 NZD so với mức tiêu chuẩn. Tính đến ngày 31 tháng 3, tổng số nợ do chi trả vượt mức đã lên tới 1,45 tỷ NZD, ảnh hưởng đến 468.540 người.
Bà Kay Brereton, một nhà hoạt động bảo vệ quyền lợi người nhận trợ cấp, cho biết nhiều người mắc nợ hoàn toàn không phải do lỗi của họ, và chỉ phát hiện ra khi số nợ đã tích lũy thành một khoản khổng lồ.
"Điều này thực sự là một cú sốc lớn đối với họ," bà Brereton chia sẻ.
Bà dẫn chứng trường hợp một khách hàng gần đây vừa dừng nhận trợ cấp thì ngay sau đó nhận được thông báo nợ 3.500 NZD. "Cô ấy hoàn toàn không hiểu lý do tại sao. Cô ấy nghĩ mình đã khai báo thu nhập đầy đủ, nhưng thực tế lại bị tính là khai báo muộn. Hệ thống khai báo hiện tại quá phức tạp đối với người dân."
Nhà hoạt động bảo vệ quyền lợi người nhận trợ cấp, Kay Brereton. Ảnh: RNZ / Teresa CowieBộ trưởng Phát triển Xã hội Louise Upston thừa nhận hệ thống mới không thể xóa bỏ hoàn toàn việc chi trả thừa, nhưng sẽ cải thiện đáng kể độ chính xác.
"Tôi hiểu cảm giác kiệt quệ của người dân khi nhận được thông báo nợ từ Bộ Phát triển Xã hội. Mục tiêu của chúng tôi là đảm bảo việc chi trả dựa trên thu nhập thực tế một cách chính xác nhất để giảm thiểu sai sót và nợ nần," bà Upston nhấn mạnh.
Tranh cãi quanh việc sử dụng AI "không tương tác"
Hệ thống mới sẽ áp dụng công nghệ Ra quyết định tự động (ADM) mà không cần đến sự can thiệp của con người. Khác với ChatGPT, ADM là một dạng trí tuệ nhân tạo chuyên biệt về xử lý dữ liệu hệ thống.
Tháng trước, các đảng đối lập đã bày tỏ lo ngại sâu sắc khi một dự luật cho phép Bộ Phát triển Xã hội mở rộng phạm vi sử dụng ADM được nhanh chóng thông qua tại Nghị viện. Họ lập luận rằng việc giao quyền quyết định trợ cấp an sinh xã hội cho máy móc là một bước đi đầy rủi ro và lạm quyền.
Tuy nhiên, Tổng giám đốc Bộ Phát triển Xã hội Debbie Power khẳng định trước cơ quan giám sát của Nghị viện rằng, đối với các tác vụ như đối soát thu nhập, việc áp dụng ADM là giải pháp tối ưu và hiển nhiên.
"Nghị viện từng nhiều lần lo ngại về mức nợ đè nặng lên người dân. Chúng tôi cũng biết nhiều người phải chủ động cắt giảm giờ làm vì lo sợ thu nhập biến động sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến khoản trợ cấp họ nhận được. Hệ thống đối soát thu nhập mới sẽ giải quyết triệt để vấn đề này," bà Power nói. "Nó sẽ ngăn chặn hàng trăm triệu đô la tiền nợ phát sinh, giúp người dân yên tâm và chủ động hơn về nguồn thu nhập của mình."
Tổng giám đốc Bộ Phát triển Xã hội, Debbie Power. Ảnh: RNZ / REECE BAKERHiện tại, Bộ Phát triển Xã hội vẫn thực hiện đối soát thu nhập bằng quy trình thủ công, nhưng chủ yếu chỉ tập trung vào việc phát hiện gian lận và kiểm tra xác suất.
Kỳ vọng lớn nhưng vẫn lo ngại "lỗ hổng" pháp lý
Dù đặt kỳ vọng cao vào hệ thống mới, đặc biệt là đối với những người làm công việc thời vụ có giờ giấc bấp bênh, bà Brereton vẫn đưa ra cảnh báo về những "điểm nghẽn" thực tế.
Một trong số đó là việc xử lý các khoản thanh toán một lần như tiền lương nghỉ phép sau khi nghỉ việc hoặc các khoản truy lĩnh lương sau nhiều năm. Cơ quan Thuế hiện ghi nhận các khoản này là thu nhập của chính tháng đó. Điều này có thể khiến hệ thống tự động cắt trợ cấp, đẩy người dân vào hoàn cảnh ngặt nghèo.
Bà Brereton bày tỏ mong muốn có sự rà soát từ con người: "Thực tế luôn có những chi tiết phức tạp và những trường hợp đặc biệt không thể rập khuôn theo công thức của máy móc."
Đại diện Bộ Phát triển Xã hội cho biết cơ quan này đang khẩn trương thảo luận để tìm phương án tối ưu cho các khoản thanh toán một lần. Đồng thời, Bộ Phát triển Xã hội cam kết người dân hoàn toàn có quyền khiếu nại nếu phát hiện thông tin thu nhập bị hệ thống cập nhật sai lệch.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang