Nhìn thoáng qua, chúng chẳng khác gì những chiếc kính mắt thời trang thông thường.
Thế nhưng, thế hệ kính thông minh mới nhất — bao gồm các dòng sản phẩm của Meta kết hợp cùng Ray-Ban hay Oakley — lại sở hữu khả năng chụp ảnh và quay video mà những người xung quanh khó lòng phát hiện.
Kính thông minh (Ảnh tư liệu). (Nguồn: Getty)Dòng sản phẩm này ngày càng trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết. Mẫu Anko’s Camera Glasses mới ra mắt tại chuỗi siêu thị Kmart có giá chỉ 99 NZD, trở thành một trong những thiết bị rẻ nhất trên thị trường New Zealand.
Đối với nhiều người, công nghệ này mang lại lợi ích vô cùng to lớn. Kính tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ người khiếm thị đọc biển báo, nhận diện vật thể và truyền tải thông tin hình ảnh qua âm thanh.
Tuy nhiên, chính công nghệ ấy lại biến việc quay lén trở nên vô cùng dễ dàng. Ở nước ngoài, đã xuất hiện nhiều trường hợp phụ nữ bị quay lén và hình ảnh của họ bị biến thành nội dung giật gân trên các nền tảng mạng xã hội.
Nếu kịch bản này xảy ra tại New Zealand, hệ thống pháp luật hiện hành có thể chỉ mang lại sự bảo vệ rất hạn chế — đặc biệt là khi nạn nhân bị ghi hình ở nơi công cộng.
Vì sao kính thông minh gây lo ngại?
Kính thông minh xuất hiện trong bối cảnh quay lén, quấy rối trực tuyến và xâm hại tình dục qua hình ảnh đã trở thành những nhức nhối nhắm vào giới tính, gây ảnh hưởng tiêu cực disproportionate (vượt trội) đến phụ nữ và trẻ em gái.
Trên thực tế, nam giới đã sử dụng kính thông minh để ngầm ghi lại những lần tiếp xúc với phụ nữ rồi đăng tải lên mạng xã hội. Thậm chí, phụ nữ làm việc tại các cơ sở massage và ngành công nghiệp tình dục cũng ghi nhận tình trạng bị quay lén mà không hề hay biết hoặc đồng ý.
Những đoạn video này sau đó bị "tình dục hóa" thông qua phụ đề và bình luận, trở thành công cụ giải trí và câu tương tác cho một tập khán giả mà nạn nhân chưa bao giờ chủ động lựa chọn.
Tại Mỹ, nhiều nam sinh bắt đầu dùng kính thông minh để lén quay và quấy rối nữ sinh cùng trường trước khi đăng video lên TikTok.
Mối lo ngại về nạn quay lén đã tồn tại từ khi Google ra mắt chiếc kính thông minh đầu tiên cách đây hơn một thập kỷ. Những thế hệ kính mới nhất tiếp tục hứng chịu làn sóng chỉ trích từ nhiều người, trong đó có nữ ca sĩ nổi tiếng người New Zealand - Lorde.
Ngay cả Meta cũng phải thừa nhận nguy cơ bị biến tướng bằng cách tích hợp các tính năng an toàn như đèn báo ghi hình và tự động vô hiệu hóa camera nếu đèn này bị can thiệp.
Kính thông minh đang ngày càng trở nên dễ tiếp cận hơn. Mẫu kính Anko’s Camera Glasses mới ra mắt tại siêu thị Kmart có giá chỉ 99 NZD. (Nguồn: Getty)Lỗ hổng pháp lý tại New Zealand
Vậy New Zealand đang có những chế tài nào để ngăn chặn hành vi dùng kính thông minh quay lén?
Hành vi quấy rối tình dục không nhất thiết phải đi liền với hình ảnh khỏa thân. Một người đàn ông có thể lén ghi hình một phụ nữ đang mặc quần áo tập gym hoặc một cuộc trò chuyện bình thường, sau đó "tình dục hóa" đoạn phim bằng cách thêm phụ đề, cắt ghép, chia sẻ hoặc để lại bình luận khiêu dâm.
Thế nhưng, luật pháp New Zealand không nhất thiết coi các hành vi này là tội phạm hay vi phạm quyền riêng tư.
Các tội danh liên quan đến ghi hình nhạy cảm trong Đạo luật Tội phạm 1961 chỉ áp dụng cho các trường hợp khỏa thân, lộ bộ phận nhạy cảm, hoạt động tình dục hoặc sinh hoạt cá nhân ở những nơi có quyền riêng tư hợp lý, cùng một số hành vi quay lén dưới hoặc xuyên qua lớp quần áo.
Quy định này có thể áp dụng khi kính thông minh được dùng trong nhà vệ sinh, phòng thay đồ hoặc trong lúc quan hệ tình dục. Tuy nhiên, việc lén quay một phụ nữ vẫn mặc quần áo đầy đủ ở nơi công cộng lại nằm ngoài phạm vi điều chỉnh, ngay cả khi kẻ quay có mục đích nhìn lén hay kích dục.
Điều này phản ánh một hạn chế căn bản của luật pháp: Quá tập trung vào nội dung hình ảnh và địa điểm ghi hình, thay vì xem xét cách một đoạn phim bình thường bị "tình dục hóa" sau đó qua phụ đề, hành vi nhắm mục tiêu hay việc phát tán trên mạng.
Đạo luật Truyền thông Kỹ thuật số Có hại 2015 xử lý hình sự hành vi đăng tải hình ảnh nhạy cảm khi chưa được sự đồng ý — nhưng một lần nữa, đoạn phim phải thỏa mãn định nghĩa về "hình ảnh nhạy cảm".
Tội danh chung của đạo luật này có thể áp dụng cho các dạng ghi hình khác, nhưng yêu cầu phải chứng minh kẻ vi phạm cố ý gây hại và nạn nhân bị tổn thương tâm lý nghiêm trọng. Điều này rất khó chứng minh khi video được ngụy trang dưới dạng nội dung giải trí hoặc chia sẻ thông thường trên mạng xã hội.
Dù tội danh bám đuôi mới của New Zealand có thể hỗ trợ trong trường hợp ai đó liên tục quay lén một người, nó lại không điều chỉnh hành vi vi phạm đơn lẻ. Do việc ghi hình diễn ra lén lút, nạn nhân thường không hề hay biết trừ khi video bị phát hiện hoặc lan truyền.
Đạo luật Quyền riêng tư 2020 cung cấp một hướng xử lý khác, nhưng cá nhân thu thập thông tin cho mục đích riêng tư lại nhận được quyền miễn trừ rất rộng.
Samsung và Google đã thông báo kế hoạch trình làng các mẫu kính thông minh của riêng mình trong vài tháng tới, trong khi Meta cũng đang đẩy mạnh quảng bá cho đợt ra mắt các thiết bị thế hệ thứ hai. (Nguồn: Getty)Đâu là giải pháp?
New Zealand không nhất thiết phải ban hành một tội danh mới mỗi khi công nghệ bộc lộ thêm một lỗ hổng.
Thay vào đó, quốc gia này nên rà soát lại xem các quy định hiện hành đã đủ sức bao quát hành vi quay lén nhằm mục đích tình dục hoặc bóc lột hay chưa — bao gồm cả trường hợp nạn nhân mặc quần áo đầy đủ hoặc đang ở nơi công cộng.
Các nhà phát triển, nhà nhập khẩu và bán lẻ cũng cần được yêu cầu đánh giá rủi ro có thể lường trước — như quay lén, bám đuôi hay xâm hại tình dục qua hình ảnh — trước khi đưa công nghệ đeo thông minh ra thị trường.
Bà Eleanor Parkes, Giám đốc Quốc gia của tổ chức quyền trẻ em ECPAT NZ, cho biết nguy cơ kính thông minh bị lạm dụng "đã quá rõ ràng ngay từ đầu". Các công ty công nghệ phải có trách nhiệm tích hợp giải pháp bảo vệ ngay từ khâu thiết kế.
Các giải pháp này có thể bao gồm: giới hạn thời gian quay liên tục và phát trực tiếp, tự động xóa hình ảnh theo mặc định, công khai nơi lưu trữ dữ liệu, ai có quyền truy cập và liệu dữ liệu có bị dùng để huấn luyện AI hay không.
Khung pháp lý cũng cần phân biệt rõ mục đích sử dụng. Ví dụ, kính hỗ trợ người khiếm thị xử lý hình ảnh không nhất thiết phải lưu trữ hay cho phép chia sẻ những hình ảnh đó.
Đây không phải là sự lựa chọn đánh đổi giữa khả năng tiếp cận công nghệ và sự an toàn của phụ nữ, trẻ em gái. Quản lý pháp lý cần xem khả năng tiếp cận, quyền riêng tư và sự an toàn là những yêu cầu thiết kế bắt buộc ngay từ ban đầu.
Đại diện Kmart cho biết họ kỳ vọng khách hàng sẽ sử dụng kính một cách có trách nhiệm. Tuy nhiên, sự "tự giác" của người dùng không thể thay thế cho các giải pháp bảo vệ mang tính hệ thống.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang