Các chuyên gia bảo mật đang lên tiếng cảnh báo rằng công nghệ ống kính ghi hình đeo tay, vốn bị một số người gọi là "kính biến thái", đang làm lộ rõ những lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống pháp luật của New Zealand.
Bài viết của Penny Smith từ RNZ
Giáo sư Annette Mills thuộc Đại học Canterbury cho biết các thiết bị này, thường được quảng bá là kính thông minh, về bản chất là "một chiếc máy tính đeo trên mặt", tích hợp cả máy ảnh, micro, loa cùng các chức năng hỗ trợ AI vào một thiết bị đeo hàng ngày.
Lời cảnh báo của bà được đưa ra trong bối cảnh chuỗi siêu thị Kmart bắt đầu mở bán dòng kính Anko Camera Glasses với giá chỉ 99 NZD, mức giá được dự báo sẽ giúp công nghệ này tiếp cận người tiêu dùng dễ dàng hơn nhiều so với các dòng kính thông minh cao cấp như Ray-Ban của Meta.
Bà cho rằng dù loại kính này mang lại một số lợi ích, đặc biệt là công nghệ hỗ trợ cho người khuyết tật, sự phổ biến ngày càng tăng của nó lại dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về quyền riêng tư.
"Chúng ta chấp nhận việc mình bị ghi hình ở một số nơi nhất định, chẳng hạn như qua camera giám sát tại các siêu thị," Giáo sư Mills chia sẻ.
"Nhưng chắc chắn chúng ta không muốn điều đó xảy ra ở bất kỳ nơi nào mình đi qua."
Giáo sư Mills phân tích rằng khác với điện thoại thông minh vốn yêu cầu người dùng phải giơ thiết bị lên một cách rõ ràng khi muốn chụp ảnh hay quay phim, kính thông minh lại có thể ghi hình một cách kín đáo hơn rất nhiều, khiến những người xung quanh khó có thể nhận biết mình có đang bị quay lén hay không.
Bà chỉ ra rằng các vụ việc ở nước ngoài đã cho thấy công nghệ kính ghi hình có thể bị biến tướng như thế nào, bao gồm cả việc quay lén trong nhà vệ sinh hay hành vi tiếp cận phụ nữ ở nơi công cộng rồi đăng tải video lên mạng xã hội mà không có sự đồng ý của họ.
Giáo sư Mills cảnh báo các bước tiến trong tương lai, bao gồm công nghệ nhận diện khuôn mặt, có thể khiến những ảnh hưởng đến quyền riêng tư trở nên nghiêm trọng hơn nữa.
"Bạn thực sự có thể nhìn vào ai đó và yêu cầu thiết bị: 'Hãy cho tôi biết mọi thông tin về người này'. Điều đó có thể khiến một người cảm thấy vô cùng bất an và dễ bị tổn thương."
Luật pháp được thiết kế cho các tổ chức, không phải cá nhân
Giáo sư Mills tin rằng khuôn khổ pháp lý về quyền riêng tư của New Zealand đang tồn tại một điểm yếu cốt lõi khi đối mặt với công nghệ thiết bị đeo thông minh.
"Các quy định về quyền riêng tư của chúng ta chủ yếu hướng đến việc bảo vệ cá nhân, nhưng đối tượng điều chỉnh lại là các tổ chức và những hoạt động của họ," bà nói.
"Những quy định này không được thiết kế để xử lý việc thu thập thông tin cá nhân do các cá nhân đơn lẻ thực hiện."
Dù luật pháp hiện hành có thể áp dụng cho các hành vi quay lén nhạy cảm, truyền thông kỹ thuật số gây hại hoặc một số hình thức theo dõi bất hợp pháp, Giáo sư Mills cho rằng nhiều hành vi sử dụng kính quay phim hàng ngày vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của các quy định bảo vệ pháp lý hiện có.
Mối quan ngại của bà không chỉ dừng lại ở những gì mọi người ghi lại.
Một khi dữ liệu quay phim được tải lên các dịch vụ đám mây, chúng có thể bị xử lý, phân tích và tiềm ẩn nguy cơ chia sẻ theo những cách mà nhiều người dùng - lẫn những người xuất hiện trong video - có thể không hiểu hết được.
"Tôi nghĩ chúng ta cần đưa ra không chỉ các quy định quản lý việc sử dụng, mà còn cả các biện pháp kiểm soát quá trình triển khai và phân phối các thiết bị này," bà nhấn mạnh.
'Mối đe dọa nghiêm trọng đến quyền riêng tư'
Văn phòng Ủy viên Quyền riêng tư cho biết Luật Quyền riêng tư chủ yếu tập trung điều chỉnh hành vi của các doanh nghiệp và tổ chức chứ không phải cá nhân, và luật này áp dụng đối với mọi loại hình công nghệ được sử dụng.
"Các công cụ như camera giám sát, máy bay không người lái và kính thông minh giúp các cá nhân ghi hình lẫn nhau dễ dàng hơn. Nếu mọi người không sử dụng chúng một cách có trách nhiệm, điều đó có thể dẫn đến những tổn hại nghiêm trọng về quyền riêng tư," người đại diện văn phòng phát biểu.
Đơn vị này nhấn mạnh rằng những cá nhân sử dụng kính để quay lén cần lưu ý rằng hành vi của họ có thể vi phạm Luật Quyền riêng tư nếu việc thu thập, sử dụng hoặc tiết lộ thông tin cá nhân đó gây xúc phạm nghiêm trọng đến một người bình thường.
"Các đạo luật khác cũng có thể liên quan, chẳng hạn như Luật Truyền thông Kỹ thuật số Gây hại, các tội danh liên quan đến hành vi theo dõi quấy rối hoặc các tội danh khác theo Bộ luật Hình sự."
Mối lo ngại giám sát không chỉ dừng lại ở người đeo kính
Trong khi đó, Giáo sư Luật Thương mại Gehan Gunasekara thuộc Đại học Auckland lại đặt ra những câu hỏi về các công ty đứng sau những thiết bị này.
Mối bận tâm của ông không chỉ đơn thuần là việc các cá nhân có thể lạm dụng kính quay phim, mà là các nền tảng vận hành công nghệ này có thể thu thập khối lượng thông tin khổng lồ về những nơi mọi người ghé thăm, những gì họ nhìn vào và cách thức cộng đồng sinh hoạt.
"Nền tảng vận hành cũng nắm bắt được toàn bộ những thông tin đó," ông cho biết.
"Họ có thể phác họa các xu hướng, theo dõi hành trình di chuyển của người dân và biết được những loại hình cửa hàng mà họ hay mua sắm."
Ngay cả khi các công ty tiến hành ẩn danh hóa dữ liệu trước khi dùng để nâng cấp các hệ thống trí tuệ nhân tạo, Giáo sư Gunasekara cho rằng lượng thông tin tổng hợp này vẫn mang giá trị thương mại rất lớn và đặt ra những câu hỏi rộng lớn hơn về quyền riêng tư cũng như chủ quyền dữ liệu.
Công nghệ 'thay đổi cuộc chơi' cho người khiếm thị New Zealand
Dẫu vậy, không phải ai cũng coi công nghệ này là một mối đe dọa.
Bà Andrea Midgen, Tổng Giám đốc Điều hành tổ chức Blind Low Vision New Zealand, mô tả kính thông minh tích hợp AI là bước tiến công nghệ đột phá nhất mà cộng đồng của bà từng được trải nghiệm.
Chiếc kính có thể đọc thành tiếng các biển hiệu đường phố, thực đơn nhà hàng và các thông tin thị giác khác, giúp người dùng giải phóng cả hai tay để sử dụng gậy dò đường hoặc dắt chó dẫn đường.
"Đây là điều tuyệt vời nhất, mang tính thay đổi cuộc chơi lớn nhất về mặt công nghệ mà cộng đồng chúng tôi từng có," bà Midgen chia sẻ.
Bà thừa nhận những lo ngại về quyền riêng tư nhưng cho rằng điều đó xuất phát từ cách con người lựa chọn sử dụng công nghệ, chứ không nằm ở bản thân công nghệ.
"Đây chỉ là một hình thái khác của những gì vốn đã và đang diễn ra với điện thoại thông minh," bà nhận định.
'Hãy sử dụng có trách nhiệm' – Khuyến cáo từ Kmart
Người đại diện Tập đoàn Kmart xác nhận dòng sản phẩm Anko Camera Glasses đã chính thức được mở bán tại New Zealand.
"Anko Camera Glasses thuộc phân khúc công nghệ đeo thông minh đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng trở nên phổ biến, với các sản phẩm tương tự đã xuất hiện trên toàn cầu từ các thương hiệu công nghệ và mắt kính lớn. Tương tự như các sản phẩm khác trong cùng phân khúc, chiếc kính cho phép người dùng chụp ảnh và quay phim, đồng thời cung cấp các tính năng âm thanh và kết nối," người đại diện cho biết.
"Giống như bất kỳ thiết bị nào có khả năng ghi hình, chúng tôi kỳ vọng khách hàng sẽ sử dụng sản phẩm một cách có trách nhiệm, tôn trọng người khác, tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành cũng như các chuẩn mực của cộng đồng về quyền riêng tư."
Bộ Tư pháp New Zealand thông báo hiện chưa có kế hoạch đưa ra các biện pháp quản lý pháp lý riêng biệt cho vấn đề kính thông minh.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang