Chính phủ New Zealand đang đẩy mạnh kế hoạch giới hạn mức tăng thuế bất động sản của các hội đồng địa phương ở mức tối đa 4%. Tuy nhiên, dự luật này sẽ không thể thông qua trước kỳ bầu cử tới.
Bộ trưởng Bộ Chính quyền Địa phương Simon Watts. Nguồn ảnh: RNZ/Baz MacdonaldBộ trưởng Bộ Chính quyền Địa phương Simon Watts cho biết, luật mới sẽ "kìm hãm đà tăng giá quá mức và mang lại sự ổn định hơn cho người nộp thuế". Dù vậy, ông xác nhận mức tiết kiệm trung bình của mỗi hộ gia đình chỉ khoảng 34 NZD mỗi năm.
"Trong thời gian quá dài, người dân đã phải chịu đựng các đợt tăng thuế liên tục và bất ngờ, gây áp lực lớn lên ngân sách gia đình giữa lúc nhiều người New Zealand đang phải thắt lưng buộc bụng," ông Watts chia sẻ.
Thay đổi này cũng hướng tới mục tiêu "tập trung vào các dịch vụ cốt lõi mà cộng đồng kỳ vọng, như sửa chữa đường xá, thu gom rác thải, bảo trì hồ bơi và công viên công cộng".
Khi được hỏi liệu chính sách này có khả thi và các hội đồng có đủ kinh phí duy trì dịch vụ hay không, ông Watts khẳng định việc thu hẹp phạm vi hoạt động vào các mảng trọng tâm sẽ giúp công việc của các hội đồng trở nên dễ dàng hơn, từ đó giảm thiểu chi phí ở các lĩnh vực không cần thiết.
Do quỹ thời gian còn lại của Quốc hội trước kỳ bầu cử không nhiều, dự luật dự kiến sẽ chính thức được thông qua trong nhiệm kỳ tới. Nếu được ban hành, quy định sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2029.
Bộ trưởng khẳng định đây là "chính sách của Chính phủ" và nhận được sự ủng hộ hoàn toàn từ các đối tác trong liên minh. Giải thích về lý do không trình Quốc hội sớm hơn, ông Watts cho biết cần thời gian để hoàn thiện một quy trình toàn diện và xem xét kỹ lưỡng tính phức tạp của bộ luật.
Phí dịch vụ công cộng không nằm trong mức trần
Liên quan đến phí dịch vụ công như hồ bơi hay thư viện, ông Watts rõ ràng rằng các khoản phí này nằm ngoài mô hình áp trần và quyền quyết định thuộc về từng hội đồng địa phương.
Tuyên bố này nhằm đính chính lại phát biểu trước đó của Thủ tướng Christopher Luxon. Bộ trưởng Watts giải thích Thủ tướng chỉ đang đề cập đến "chi phí quản lý" theo cách phân loại của Bộ Tài chính (bao gồm cả thuế địa phương). Mức trần 4% hoàn toàn không áp dụng cho các khoản phí dịch vụ riêng lẻ.
Làn sóng trái chiều từ giới chuyên môn và các bên liên quan
Tổ chức Chính quyền Địa phương New Zealand (LGNZ) đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Chủ tịch LGNZ, bà Rehette Stoltz, cho rằng các hội đồng không thể đảm bảo hạ tầng và dịch vụ khi các công cụ tài chính bị giới hạn.
"Phép tính này hoàn toàn vô lý. Khi chi phí đầu vào tăng cao mà mức thu bị khống chế ở 4%, khả năng đầu tư vào hạ tầng thiết yếu sẽ bị tê liệt," bà Stoltz nhấn mạnh. Bà cũng chỉ ra rằng chính quyền địa phương chỉ nhận 10% tổng nguồn thu thuế toàn quốc nhưng phải gánh vác tới một phần ba chi phí hạ tầng công cộng.
Dù vậy, chính phủ vẫn chuẩn bị cơ chế ngoại lệ. Các hội đồng có thể xin vượt trần 4% trong trường hợp ứng phó sự cố thiên tai hoặc khi chứng minh được quản lý tài chính minh bạch và có sự đồng thuận từ cộng đồng sau khi tham vấn.
Đáng chú ý, các dịch vụ cấp thoát nước (như Watercare tại Auckland hay Tiaki Wai tại Wellington) sẽ được miễn trừ khỏi quy định áp trần này. Một cơ quan giám sát độc lập sẽ được thành lập để điều hành và hỗ trợ quá trình chuyển đổi.
Phản ứng từ các đảng phái chính trị
• Đảng ACT: Thủ lĩnh David Seymour ủng hộ chính sách, cho rằng giới hạn 4% là tín hiệu tích cực giúp kiểm soát các hội đồng địa phương hoạt động như các công ty dịch vụ tiện ích cộng đồng.
• Đảng New Zealand First: Lãnh đạo Winston Peters tán thành biện pháp này để ngăn chặn tình trạng "chi tiêu vô lối" tại một số địa phương.
• Đảng Xanh: Đồng thủ lĩnh Chlöe Swarbrick chỉ trích gay gắt, cho rằng chính phủ đang làm khó các địa phương khi vừa bác bỏ thuế lưu trú du lịch vừa giới hạn nguồn thu thuế nhà đất.
• Đảng Lao động: Lãnh đạo Chris Hipkins cho biết cần chờ văn bản luật chính thức trước khi đưa ra lập trường, đồng thời lưu ý rằng nguyên nhân lớn nhất khiến thuế địa phương tăng mạnh là chi phí mảng nước sạch thì lại bị loại trừ khỏi dự luật này.
Chlöe Swarbrick. Nguồn ảnh: RNZ / Baz MacdonaldTheo rnz.co.nz – Lani Hoang