Trong bài viết thuộc chuỗi bài State of the Nation (Tình hình Đất nước), chúng tôi trò chuyện với một cử tri người New Zealand hiện sinh sống tại một thành phố lớn ở Úc. Dù định cư xa quê hương, cô vẫn liên tục theo dõi tình hình chính trị trong nước và quyết định sẽ tham gia bỏ phiếu trong kỳ bầu cử tới.
Ai sẽ lãnh đạo New Zealand bước sang năm 2027? (Nguồn: 1News)Bà bao nhiêu tuổi và hiện đang làm công việc gì?
Tôi sẽ tròn 40 tuổi vào năm tới. Hiện tôi là một điều dưỡng cao cấp.
Bà đã sống ở Úc bao lâu rồi?
Tôi chuyển đến đây từ năm 2012, tính đến nay đã 14 năm.
Bà có cảm thấy đây là nhà của mình không?
Có chứ, nhưng tôi luôn coi đây là một điểm dừng chân tạm thời. Luôn có một cảm giác rằng đây không phải là quê hương thực sự. Tuy nhiên, tôi vẫn đang tận hưởng cuộc sống tại đây và cảm thấy Úc là nơi phù hợp nhất cho gia đình vào lúc này.
Yếu tố kinh tế có phải là lý do chính?
Phần lớn là vì lý do kinh tế, đúng vậy.
Gia đình bà hiện có bao nhiêu người?
Có 5 người: vợ chồng tôi và 3 con.
Tổng thu nhập hàng năm của hai vợ chồng trước thuế là bao nhiêu?
Tổng thu nhập của cả hai vợ chồng tôi là khoảng 200.000 NZD.
Bà có tin rằng mình sẽ kiếm được mức thu nhập tương đương nếu ở New Zealand?
Tôi không chắc, nhưng có lẽ là không.
Bà có còn theo dõi tình hình chính trị ở New Zealand không?
Tôi vẫn cố gắng cập nhật. Hầu hết gia đình tôi vẫn ở quê nhà nên chủ đề này thường xuyên xuất hiện trong các cuộc trò chuyện. Tôi theo dõi chính trị gia Tamatha Paul, cô ấy thực sự truyền cảm hứng. Mặc dù vậy, tôi chủ yếu nắm thông tin qua mạng xã hội.
Nghị sĩ khu vực Wellington Central Tamatha Paul (Nguồn: 1News)Bà có tên trong danh sách cử tri người Māori không?
Có, tôi đăng ký danh sách cử tri Māori.
Bà đã bầu cho ai trong kỳ bầu cử năm 2023?
Tôi nhớ mình đã dành phiếu bầu đảng cho Đảng Lao động. Trước cuộc bầu cử năm 2023 vài ngày, tôi xem phỏng vấn của Chris Hipkins với Moana Maniapoto và rất ấn tượng với những gì ông ấy chia sẻ về quan hệ đối tác theo Hiệp ước Waitangi. Đó là lý do tôi chọn Đảng Lao động. Tôi sẽ không bao giờ bầu cho Đảng Quốc gia — đó là nguyên tắc ngay từ đầu.
Lãnh đạo Đảng Lao động Chris Hipkins đã tạo ấn tượng tốt với cử tri này vào năm 2023. (Nguồn: rnz.co.nz)Bà có thường xuyên bầu cho Đảng Lao động qua các năm?
Tôi thường dao động giữa Đảng Lao động, Đảng Māori và Đảng Xanh. Thông thường, tôi chọn Đảng Lao động cho phiếu bầu đảng, sau đó chọn ứng cử viên nghị sĩ có giá trị phù hợp nhất.
Hiện tại, tôi rất ủng hộ các chính sách của Đảng Xanh. Tôi đang nghiêng về phía họ và quyết định sắp tới sẽ nằm giữa Đảng Xanh và Đảng Lao động.
Các đồng lãnh đạo Đảng Xanh Chlöe Swarbrick và Marama Davidson. (Nguồn: 1News)Còn về Te Pāti Māori (Đảng Māori), tôi không chắc chắn lắm. Họ gặp một số bê bối nội bộ gần đây. Tôi vẫn rất thích nghị sĩ Hana-Rawhiti Maipi-Clarke và cho rằng họ cần có mặt tại Quốc hội để đại diện cho tiếng nói người Māori. Tuy nhiên, tôi cảm thấy họ chưa đưa ra nhiều chính sách thực sự thiết yếu ở thời điểm hiện tại.
Hana-Rāwhiti Maipi-Clarke (Nguồn: Te Karere)Bà có tin tưởng vào ban lãnh đạo của Te Pāti Māori không?
Có, tôi vẫn tin vào các giá trị của họ. Chỉ là dạo này họ khá im hơi lặng tiếng.
Đánh giá của bà về Chính phủ New Zealand hiện tại như thế nào?
Chính phủ hiện tại khiến tôi rất tức giận. Cách đây hai năm, con gái lớn của tôi quay về New Zealand sống với ông bà để học năm cuối phổ thông. Đó cũng là thời điểm diễn ra các tranh cãi xung quanh Dự luật Sửa đổi Hiệp ước.
Cháu sang Úc từ khi 5 tuổi nên không có nhiều cơ hội tiếp xúc với văn hóa Māori. Việc tôi gửi cháu về quê hương một phần là để tìm hiểu cội nguồn. Do đó, những nỗ lực thay đổi chính sách này của chính phủ thực sự ảnh hưởng mạnh mẽ đến cảm xúc của tôi.
Dự luật Nguyên tắc Hiệp ước do Lãnh đạo Đảng ACT kiêm Phó Thủ tướng David Seymour khởi xướng và ủng hộ mạnh mẽ. (Nguồn: Breakfast)Ngoài ra, chính phủ còn đề xuất xử phạt phụ huynh nếu con nghỉ học. Tôi cho rằng chính sách này không hợp lý vì không xem xét hoàn cảnh từng gia đình. Phụ huynh chỉ có thể làm trong khả năng của họ; nếu họ gặp khó khăn trong việc đưa con đến trường, điều họ cần là sự hỗ trợ. Làm việc trong ngành y tế, tôi luôn đặt câu hỏi: Nếu ai đó không thể làm điều gì, nguyên nhân là gì và cần hỗ trợ ra sao?
Tôi cảm thấy chính phủ hiện tại đang lãng phí quá nhiều thời gian và nguồn lực, đặc biệt là trong các vấn đề của người Māori — chẳng hạn như việc loại bỏ tiếng Māori khỏi nhận diện thương hiệu của các cơ quan nhà nước. Việc giữ nguyên tên gọi đó chẳng gây hại cho ai, vậy tại sao lại tốn tiền bạc và thời gian để loại bỏ? Hay như luật vừa thông qua quy định tiếng Anh là ngôn ngữ quốc gia, tôi thấy vô cùng lãng phí thời gian.
Nhiều chính sách đang đi lùi, ví dụ như thay đổi chương trình giảng dạy. Khi các trường Kura Kaupapa Māori đạt kết quả xuất sắc trong kỳ thi NCEA, chính phủ lại nhảy vào tuyên bố "NCEA không đủ tốt", làm giảm đi thành tựu của họ.
Theo bà, tiếng Māori (Te Reo Māori) có nên được dạy cho tất cả trẻ em tiểu học ở New Zealand không?
Ở cấp tiểu học thì nên. Khi hiểu tiếng Māori, trẻ sẽ có góc nhìn thế giới khác đi. Đối với trẻ em lớn lên tại New Zealand, ngôn ngữ này kết nối các em với một không gian văn hóa đặc biệt. Mọi đứa trẻ đều xứng đáng có được cơ hội đó. Còn lên cấp hai, việc tiếp tục học hay không là lựa chọn cá nhân.
Chính phủ đề xuất nâng tuổi nghỉ hưu lên 67. Bà thấy điều này có hợp lý không?
Tôi thấy khá gay gắt. Dù tuổi thọ trung bình tăng lên, điều đó không đồng nghĩa với việc người già luôn khỏe mạnh. Những nhóm dân cư yếu thế nhất — những người có tuổi thọ thấp hơn — sẽ chịu thiệt thòi nhất. Những người có thu nhập cao thường sống lâu hơn, nên họ sẽ không bị ảnh hưởng nhiều.
Quan sát New Zealand từ xa, bà có nhận xét gì khác về hướng đi của đất nước?
Tôi không thấy nhiều tín hiệu tích cực gần đây. Tôi từng rất thích chính sách miễn học phí năm đầu đại học — đó là cơ hội lớn cho những học sinh vốn không có điều kiện. Nhưng khi chính phủ chuyển chính sách đó sang miễn phí năm cuối, tôi thấy không hợp lý vì những sinh viên học đến năm ba kiểu gì cũng sẽ hoàn thành khóa học. Và giờ thì chính sách đó cũng bị hủy bỏ hoàn toàn.
Bà nghĩ sao về đề xuất thuế tài sản của Đảng Xanh?
Về mặt lý thuyết thì hợp lý. Nhưng thực tế người giàu rất giỏi né thuế. Do đó, liệu chính sách này có thu được nhiều thuế hơn hay giúp ích được cho người nghèo hay không vẫn là một dấu hỏi lớn.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang