Xung đột văn hóa & pháp lý: Việt Nam trước làn sóng du khách vi phạm pháp luật – New Zealand Today - NZViet

Nỗ lực bứt phá kinh tế nhờ bùng nổ du lịch quốc tế đang đặt hệ thống pháp lý và trật tự xã hội của Việt Nam trước những thách thức chưa từng có khi đối mặt với làn sóng du khách vi phạm pháp luật.

Xe cảnh sát đậu trên đường Bùi Viện, khu phố đêm nổi tiếng ở TP. Hồ Chí Minh, vào tháng 8. Ảnh: Linh Phạm / The New York Times

Trông anh ta không khác gì những "dân du mục kỹ thuật số" (những người sử dụng công nghệ và internet để làm việc từ xa) xuất hiện ngày càng nhiều tại Việt Nam dạo gần đây: đặt chiếc balo xuống bàn ở góc một quán cà phê thời thượng và gọi một ly cà phê.

Nhưng ngay sau đó, anh ta cởi phăng áo và đe dọa, yêu cầu tất cả mọi người rời đi.

Hình ảnh từ camera an ninh cho thấy Shaymus Lilly (34 tuổi, nhà chiến lược thương hiệu người Australia) đập phá quầy thu ngân và làm vỡ các cánh cửa kính tại Ge Cafe (TP. Đà Nẵng). Người này tiếp tục đập nát điện thoại của một du khách và bóp cổ một nam thanh niên người Việt trước khi bị lực lượng công an khống chế, đưa về trụ sở.

Chứng kiến sự việc, nhiều người nghi ngờ người đàn ông này có vấn đề về tâm lý nên đã đi theo đến công an phường. Thời điểm đó, người duy nhất có thể phiên dịch lại chính là nạn nhân vừa bị Lilly tấn công. Nguyễn Hằng (31 tuổi, quản lý quán cà phê) cho biết, vì lo ngại hung thủ có thể bị đối xử tệ, nam thanh niên này đã tự nguyện làm phiên dịch cho chính kẻ đã bóp cổ mình.

Sự việc là một minh chứng rõ nét cho thực trạng tại Việt Nam hiện nay: Một quốc gia cởi mở, nồng hậu chào đón bạn bè quốc tế bằng vẻ đẹp thiên nhiên, sự thân thiện và chi phí hợp lý — nhưng đồng thời vẫn duy trì nguyên tắc quản lý nghiêm ngặt, ưu tiên hàng đầu cho trật tự và an toàn xã hội. Khi các sự cố xuất hiện, sự hiếu khách ban đầu phải nhường chỗ cho các quy trình pháp lý nghiêm minh.

Năm 2025, Việt Nam đón kỷ lục 22,8 triệu lượt khách quốc tế và dự kiến con số này sẽ tăng thêm khoảng 15% trong năm nay. Dù đại đa số du khách đều chấp hành tốt pháp luật, số lượng người nước ngoài vi phạm — từ bạo lực, lái xe khi say rượu, sử dụng chất cấm cho đến kinh doanh trái phép — bị tạm giữ đang gia tăng. Điều này làm dấy lên những thảo luận về cách Việt Nam cân bằng giữa việc mở cửa hội nhập kinh tế và giữ gìn trật tự an ninh.

Các cơ quan chức năng Việt Nam cũng đang đứng trước áp lực phải thực thi các chuẩn mực quốc tế và nâng cấp hệ thống tư pháp hình sự để đáp ứng kịp tốc độ phát triển du lịch.

Khách hàng tại Gé Cafe ở Đà Nẵng sau khi quán mở cửa trở lại. Ảnh: Linh Phạm / The New York Times

Đội ngũ phiên dịch viên chính thức còn thiếu hụt. Việc tiếp cận luật sư hoặc đại diện đại sứ quán đôi khi mất nhiều thời gian. Đối với các hành vi vi phạm — như quá hạn visa, ẩu đả tại quán bar hay sử dụng chất cấm — khung hình phạt có thể rất nghiêm khắc, bao gồm phạt tiền nặng hoặc tù giam, theo thông tin từ luật sư, đại diện ngoại giao và người thân của một số đối tượng bị tạm giữ.

"Đó là một môi trường pháp lý hoàn toàn khác biệt," một người thân của du khách từng bị tạm giữ tại Việt Nam chia sẻ với điều kiện ẩn danh.

Trong một tuyên bố gần đây, Bộ Công an Việt Nam thừa nhận: "Tình trạng người nước ngoài lợi dụng chính sách visa cởi mở để nhập cảnh, cư trú và thực hiện các hoạt động vi phạm pháp luật tại Việt Nam đang diễn biến ngày càng phức tạp."

Một đề xuất trình HĐND TP. Hà Nội năm nay cho thấy cơ sở lưu giữ người nước ngoài vi phạm tại thủ đô đang chịu áp lực rất lớn và cần thêm kinh phí vận hành — một động thái phản ánh thực tế khó khăn về mặt hạ tầng quản lý.

Đại diện ngoại giao nhiều nước đã nêu vấn đề này trong các cuộc làm việc cấp cao với Chính phủ Việt Nam. Mối quan tâm của các sứ quán gia tăng khi công dân của họ bị tạm giữ kéo dài nhiều tháng để phục vụ điều tra mà hạn chế tiếp xúc với gia đình hay đại diện đại sứ quán.

Du khách nước ngoài ngồi trên xích lô. Ảnh: Linh Phạm / The New York Times

Trường hợp của Lilly nhận được sự chú ý lớn từ dư luận. Đại sứ quán Australia tại Việt Nam xác nhận đã nắm thông tin và đang triển khai các biện pháp hỗ trợ công dân. Công an TP. Đà Nẵng ngày 9/6 thông báo tạm giam Lilly ít nhất 3 tháng để điều tra hành vi "Gây rối trật tự công cộng" — tội danh có thể đối mặt với án tù nhiều năm.

Một người thân của Lilly tại Australia chia sẻ với báo chí địa phương rằng anh ta có tiền sử rối loạn lưỡng cực và dường như đã trải qua một cơn bấn loạn tâm lý khi phá hoại quán cà phê. Quản lý Nguyễn Hằng nhớ lại, tại cơ quan công an, Lilly khai rằng mình bị trầm cảm và đã quên uống thuốc.

Trước đó cùng ngày, anh ta từng đăng lên Facebook dòng trạng thái: "Tôi cần giúp đỡ."

Không đi theo lối mòn của Thái Lan

Việt Nam đã phát đi thông điệp rõ ràng qua việc truyền thông công khai các vụ việc người nước ngoài vi phạm: Quốc gia này không muốn trở thành một "Thái Lan thứ hai" — nơi du khách lưu trú dài ngày giá rẻ nhưng đi kèm với những hệ lụy về khu vui chơi đêm phức tạp hay hợp pháp hóa cần sa.

Thực tế, chính Thái Lan cũng đang nỗ lực thay đổi hình ảnh này. Tháng 5 vừa qua, Chính phủ Thái Lan thông báo cắt giảm thời hạn visa du lịch từ 60 ngày xuống còn 30 ngày đối với nhiều thị trường.

Du khách nước ngoài tụ tập tại một câu lạc bộ ven biển ở Đà Nẵng vào tháng 6. Ảnh: Linh Phạm / The New York Times

Steven Foukal (28 tuổi, một nhà khởi nghiệp trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe đến từ Chicago) chia sẻ tại một quán cà phê ở Đà Nẵng rằng anh là một trong nhiều người vừa chuyển từ Thái Lan sang Việt Nam làm việc. "Ngày càng có nhiều người muốn tìm kiếm một điểm đến mới," Foukal nói.

Bên cạnh đó, việc Campuchia siết chặt các trung tâm lừa đảo trực tuyến, kết hợp với chính sách visa linh hoạt của Việt Nam cho một số quốc gia (bao gồm Nga), cũng thu hút thêm nhiều "dân di mục" và cả những đối tượng phức tạp.

Vài tuần trước vụ việc của Lilly, công an một thành phố biển khác (Nha Trang - tỉnh Khánh Hòa) đã bắt giữ một nam du khách người Nga lái xe trong tình trạng say rượu, gây tai nạn tử vong cho một cụ bà 70 tuổi. Đến tháng 6, 83 người quốc tịch Trung Quốc bị phát hiện và tạm giữ tại một khách sạn ở TP.HCM do nghi vấn tham gia đường dây "Lừa đảo xuyên quốc gia".

Dù vậy, nhiều người dân Việt Nam vẫn giữ góc nhìn cởi mở. Gần bãi biển Mỹ Khê (Đà Nẵng), ông Hồ Sỹ Hoàng (76 tuổi) và vợ là bà Nguyễn Thị Tuyết (72 tuổi) ngồi trò chuyện trước cửa nhà, cách đó không xa là một quán bar tấp nập khách Tây.

Đà Nẵng chứng kiến sự bùng nổ xây dựng khi ngày càng thu hút nhiều du khách nước ngoài. Ảnh: Linh Phạm / The New York Times

Khu vực này từng rất yên tĩnh cho đến 4 năm trước, khi thành phố quy hoạch thành khu phố đêm du lịch. Mặt tích cực, ông Hoàng cho biết giá trị bất động sản tăng lên; nhưng điểm trừ là tiếng ồn từ các bữa tiệc xuyên đêm.

"Nhiều buổi sáng mở cửa ra, tôi thấy du khách say khướt nằm ngủ ngay trên vỉa hè," ông Hoàng kể. Tuy nhiên, vợ chồng ông cho rằng không nên vì thế mà đánh mất sự hiếu khách vốn có.

"Họ cũng là một phần của khu phố thôi," ông Hoàng vừa nói vừa chỉ tay về phía những du khách gần đó. "Thế này là tốt rồi. Ngày xưa đất nước có chiến tranh, đóng cửa với thế giới. Giờ đây chúng ta mở cửa đón tiếp tất cả mọi người."

Tăng cường quản lý và thượng tôn pháp luật

Trước những diễn biến mới, Công an TP. Đà Nẵng đã chủ động triển khai nhiều biện pháp siết chặt trật tự: kiểm tra thời hạn lưu trú tại các khách sạn, cơ sở lưu trú và kiểm tra chất cấm đột xuất đối với người nước ngoài có dấu hiệu nghi vấn.

Về mặt quy định pháp luật, Việt Nam luôn duy trì quan điểm cứng rắn đối với các tội danh nghiêm trọng. Hành vi buôn bán ma túy, dù số lượng nhỏ, đều phải đối mặt với khung hình phạt cao nhất. Tội "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy" cũng có thể chịu mức án đến 20 năm tù.

Du khách giải trí tại một quán bar ở Đà Nẵng vào tháng 6. "Nhiều buổi sáng mở cửa ra, tôi thấy du khách say khướt nằm ngủ ngay trên vỉa hè," ông Hoàng chia sẻ. Ảnh: Linh Phạm / The New York Times

Chuyên gia pháp luật John Gillespie (Đại học Monash, Australia) nhận định: "Hệ thống tư pháp của Việt Nam vận hành dựa trên tinh thần thượng tôn pháp luật nghiêm ngặt nhằm giữ gìn trật tự công cộng."

Trong tháng 7, Bộ Công an đã đăng tải video phát biểu của Đại tá Nguyễn Quốc Toàn, Chánh Văn phòng Bộ Công an, khẳng định cam kết tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục hành chính để người nước ngoài "vào Việt Nam với mục đích chính đáng luôn cảm nhận được một đất nước an toàn, thân thiện, hiệu quả và quản lý tốt."

Song song đó, các cơ quan chức năng cũng đang xem xét điều chỉnh một số quy định cho phù hợp với thực tiễn. Đề xuất trình HĐND TP. Hà Nội đã chỉ ra rằng mức chi phí sinh hoạt trung bình hiện áp dụng cho đối tượng bị tạm giữ đã không còn phù hợp với biến động giá cả và nhu cầu thực tế, cần được nghiên cứu điều chỉnh.

Trở lại câu chuyện tại Ge Cafe, nam thanh niên bị Lilly tấn công đã đi cùng đến trụ sở công an xuất phát từ sự lo lắng cho sức khỏe tâm thần của du khách này. "Mọi người chỉ muốn giải quyết sự việc an toàn và không muốn anh ta bị tổn thương," quản lý Hằng chia sẻ.

Ge Cafe đã mở cửa hoạt động trở lại sau khi sửa chữa hư hỏng. Ngay lối vào quán, bên cạnh khung kính mới, khách hàng được chào đón bởi một tấm poster in hình quốc kỳ Australia và Việt Nam đặt cạnh nhau.

Đến đầu tháng 8, chị Hằng cho biết phía quán vẫn chưa nhận được liên hệ từ gia đình Lilly. Thay vì một án phạt quá nặng nề, điều quán mong muốn nhất lúc này đơn giản là một lời xin lỗi chân thành và khoản bồi thường cho những thiệt hại đã gây ra.

Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang