Phân tích: Các siêu thị giá rẻ thuộc sở hữu công tại New Zealand? Đây là một ý tưởng đang dần thành hình ở New York, phóng viên thường trú tại Mỹ Logan Church viết sau một lần đi mua thực phẩm.
Ngay cả sau ba năm sống ở Mỹ, việc đi siêu thị vẫn khiến tôi cảm thấy hào hứng. Các kệ hàng chất đầy những sản phẩm mà phần lớn người New Zealand hiếm khi nhìn thấy, chẳng hạn nhân bánh bí ngô đóng hộp. Rau củ quả tươi có quanh năm nhờ vị trí gần những cường quốc nông nghiệp như Mexico và có lẽ quan trọng nhất là vô số lựa chọn tại một thành phố như New York.
Các chuỗi siêu thị lớn? Tất nhiên là có. Những cửa hàng thực phẩm nhỏ? Tôi rất thích. Siêu thị thuộc sở hữu độc lập? Có ở khắp nơi.
Tuy nhiên, khi tân Thị trưởng New York Zohran Mamdani tuyên thệ nhậm chức, chính quyền thành phố, tương đương với một hội đồng địa phương ở New Zealand, bắt đầu xây dựng kế hoạch thực hiện một trong những cam kết tranh cử quan trọng của ông, đó là mở các siêu thị thuộc sở hữu thành phố và được trợ cấp mạnh nhằm giảm chi phí mua thực phẩm.
Kế hoạch được đưa ra trong bối cảnh chi phí sinh hoạt của người Mỹ đang tăng vọt, phần lớn do những quyết định được đưa ra tại Washington DC, chẳng hạn áp dụng các mức thuế quan trên diện rộng và bắt đầu một cuộc chiến mới ở Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng mạnh.
Vậy giá cả giữa hai nơi chênh lệch như thế nào và các kế hoạch xây dựng siêu thị thuộc sở hữu công sẽ tiến triển ra sao tại New York và New Zealand?
Hôm qua, tôi đến một cửa hàng Trader Joe's gần nhà để mua một số nhu yếu phẩm và luôn bất ngờ khi thấy khá nhiều mặt hàng ở đây, dù không phải tất cả, có giá tương đối rẻ nếu so với mức thu nhập trung bình.
Những con số cho thấy một thực tế khá đáng chú ý.
So sánh giá cả
Tất cả mức giá được đề cập dưới đây đều được quy đổi sang đô la New Zealand. Tất nhiên, có nhiều yếu tố cần được tính đến, từ tỷ giá hối đoái, chương trình khuyến mãi cho đến yếu tố mùa vụ. Các nhà bán lẻ tại New Zealand cũng lưu ý rằng hàng hóa trong siêu thị tại đây phải chịu thêm 15% thuế GST, trong khi phần lớn thực phẩm tại bang New York được miễn thuế bán hàng.
Với sữa, theo tỷ giá quy đổi hôm nay, tôi phải trả 5,09 đô la. Trên trang web Woolworths NZ, loại có cùng dung tích 2 lít được niêm yết với giá thấp hơn một chút, ở mức 4,82 đô la.
Một vỉ 12 quả trứng từ gà không nuôi lồng cũng có giá 5,09 đô la tại New York, trong khi vỉ 12 quả rẻ nhất mà tôi tìm thấy trên trang web New World NZ có giá cao hơn đáng kể, ở mức 7,99 đô la.
Ba bông cải xanh tại Trader Joe's có giá 3,90 đô la, trong khi tại PAK’nSAVE NZ, giá cao hơn 23%, ở mức 4,79 đô la.
Hai pound khoai lang, tương đương khoảng 1 kg, khiến tôi tốn 4,75 đô la, trong khi 1 kg khoai lang kumara tại PAK’nSAVE có giá 4,49 đô la.
Nhưng đây mới là điều đáng chú ý.
Tính đến giữa năm 2025, mức lương trung vị hằng năm tại New Zealand là 69.836 đô la.
Tại New York, sau khi quy đổi sang đô la New Zealand, con số này cao hơn gấp đôi, đạt 146.300 đô la.
Trong khi đó, người dân New York lại phải trả ít tiền hơn để mua trứng.
Vì sao lại có sự chênh lệch như vậy?
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Khi giới thiệu kế hoạch xây dựng hệ thống siêu thị thuộc sở hữu thành phố, Thị trưởng New York Mamdani nói: “Chúng ta không thể chấp nhận một thực trạng mà ngay cả những nhu cầu cơ bản nhất, như có đủ thực phẩm cho bữa ăn hằng ngày, cũng trở nên ngoài tầm với. Mục tiêu của kế hoạch này là đảm bảo mọi người dân New York, bất kể thu nhập hay mã bưu chính nơi họ sinh sống, đều có thể tiếp cận thực phẩm tươi, lành mạnh với mức giá mà họ có khả năng chi trả.”
Theo kế hoạch, thành phố sẽ mở năm cửa hàng vào năm 2030 và giảm 30% so với mức giá thông thường đối với các mặt hàng thực phẩm thiết yếu.
Tuy nhiên, kế hoạch này sẽ không hề rẻ. Thành phố đã dành gần 120 triệu đô la cho chi phí xây dựng ban đầu, trong khi chi phí vận hành hằng năm có thể lên tới ít nhất hàng chục triệu đô la. Một số chuyên gia cho rằng con số thực tế có thể cao hơn nhiều.
Kế hoạch cũng vấp phải sự phản đối, đặc biệt từ các siêu thị nhỏ, những cửa hàng tạp hóa góc phố do các gia đình sở hữu thường được gọi là bodegas và những doanh nghiệp tương tự. Họ cho rằng sẽ không thể cạnh tranh nếu chính quyền thành phố chủ động bán hàng với giá thấp hơn họ.
Chỉ trong tháng vừa qua, một nhóm doanh nghiệp đã khởi kiện nhằm ngăn chặn kế hoạch này.
“Đây là một đòn tấn công trực tiếp vào các doanh nghiệp của cộng đồng thiểu số từ một thị trưởng luôn tuyên bố mình là người bảo vệ những người New York nghèo, thuộc tầng lớp lao động và chịu nhiều thiệt thòi”, Kenneth Roldan thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp Đa văn hóa cho biết trong một tuyên bố sau khi đơn kiện được nộp.
Tại một cuộc họp báo gần đây, Mamdani đã bảo vệ kế hoạch của mình và cho biết ông tin tưởng kế hoạch này sẽ vượt qua được những thách thức pháp lý tại tòa án.
Ở góc độ rộng hơn, một số người tôi từng trao đổi tại đây không đồng tình với ý tưởng rằng một thành phố được xem là biểu tượng hàng đầu của chủ nghĩa tư bản phương Tây lại chủ động can thiệp bằng cách bán hàng với giá thấp hơn thị trường tự do.
Những người khác lại cho rằng thực phẩm là một quyền cơ bản của con người.
KiwiMart
Cuối tuần vừa qua, Đảng Xanh New Zealand đề xuất một chính sách mới, trong đó có kế hoạch thành lập các siêu thị KiwiMart thuộc sở hữu công và ưu tiên mục tiêu cung cấp thực phẩm với giá phải chăng.
“Đất nước chúng ta sản xuất đủ thực phẩm để nuôi sống 40 triệu người. Aotearoa không hề thiếu thực phẩm, nhưng bằng cách nào đó, thực phẩm lại đang trở nên quá đắt đỏ đối với quá nhiều người dân New Zealand”, đồng lãnh đạo Đảng Xanh Chlöe Swarbrick cho biết trong thông cáo báo chí của đảng.
Thông báo này có nhiều điểm tương đồng với lập luận mà Mamdani đưa ra, dù tình hình tại New Zealand có phần khác biệt.
Thành phố New York có dân số tại năm quận lớn hơn tổng dân số New Zealand khoảng 3 triệu người. Tuy nhiên, khác với thị trường siêu thị New Zealand vốn chủ yếu do hai tập đoàn lớn chi phối, người mua sắm tại New York có rất nhiều lựa chọn, ngay cả trong số các thương hiệu lớn hoạt động trên toàn quốc.
Muốn mua hàng đắt hơn nhưng chất lượng cao hơn? Có Whole Foods. Muốn hàng cơ bản với giá rẻ? Có Target. Muốn lựa chọn ở phân khúc trung bình? Có Trader Joe's. Các công ty nước ngoài như ALDI cũng đang mở rộng hoạt động. Còn những cửa hàng thực phẩm độc lập mà tôi đề cập trước đó thì xuất hiện khắp New York, với số lượng ước tính khoảng 25.000 cửa hàng.
Hiện vẫn còn quá sớm để khẳng định kế hoạch của Mamdani có thành công hay không, nhưng ông đã cam kết sẽ thử thực hiện. Và có vẻ như Đảng Xanh New Zealand đang theo dõi kế hoạch này rất sát sao.
Đảng Xanh cũng như các chính đảng khác đều có lý khi chỉ ra rằng dường như có điều gì đó đang không vận hành hiệu quả khi nói đến giá thực phẩm mà người New Zealand phải trả.
Như những mức giá từ lần mua sắm của tôi hôm qua cho thấy, vẫn còn một chặng đường dài phía trước để người tiêu dùng New Zealand có thể được hưởng mức giá thực phẩm hợp lý hơn.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang