Góc nhìn: Trong bài viết mới nhất thuộc chuỗi chuyên đề State of the Nation (Hiện trạng Quốc gia), một nữ cử tri 34 tuổi sống tại Đảo Bắc giải thích lý do khiến cô quyết định thay đổi lá phiếu của mình so với tất cả các kỳ bầu cử trước.
Ai sẽ là người lãnh đạo New Zealand bước sang năm 2027? (Nguồn: 1News)Công việc hiện tại của bạn là gì?
Tôi là một nghệ sĩ và làm thu ngân/pha chế bán thời gian (barista).
Gia đình bạn có bao nhiêu người cùng sinh sống?
Nếu tính cả các khu nhà phụ trong khuôn viên thì có tổng cộng 7 người. Vợ chồng tôi và hai con sống ở nhà chính, còn người thân sống ở hai khu nhà riêng biệt khác trên cùng khu đất.
Tổng thu nhập hàng năm của hai vợ chồng bạn trước thuế là bao nhiêu?
Dưới 100.000 NZD một chút.
Bạn đã quyết định sẽ bỏ phiếu cho ai trong kỳ bầu cử tháng 11 tới chưa?
Năm nay thực sự rất khó khăn. Bình thường đến giai đoạn này tôi đã quyết định xong, nhưng hiện tại thì tôi hoàn toàn chưa chắc chắn. Thành thật mà nói, lá phiếu của tôi sẽ khá "khác biệt". Tôi biết nhiều người sẽ bảo đó là lá phiếu lãng phí, nhưng tôi đã quá chán nản với các đảng lớn rồi. Tôi sẽ chọn một đảng rất nhỏ.
Thật sao? Đó là đảng nào?
Đảng Outdoors & Freedom NZ (Đảng Tự do & Thiên nhiên New Zealand).
Lãnh đạo Đảng Outdoors and Freedom, bà Sue Grey (Nguồn: Local Democracy Reporting)Điều gì ở đảng này thu hút bạn?
Họ có lập trường đạo đức rất tốt về các vấn đề môi trường, như bảo vệ rừng nguyên sinh New Zealand hay dừng sử dụng chất độc 1080 [loại hóa chất dùng để diệt sinh vật gây hại], đó là những điều rất quan trọng với tôi. Tôi cảm thấy Đảng Xanh hiện đã mang tính chính trị quá nhiều và không còn tập trung thực sự vào các giá trị xanh cốt lõi nữa.
Tôi từng trải qua giai đoạn không tiêm vắc-xin Covid-19, và chính thời gian đó khiến tôi cảm thấy bị các đảng mình từng ủng hộ – tức Đảng Lao động và Đảng Xanh – chối bỏ. Điều đó đẩy tôi sang những quyết định hoàn toàn mới.
Bà Sue Grey biểu tình chống lại các quy định bắt buộc thời Covid-19 bên ngoài Tòa nhà Quốc hội năm 2023 (Nguồn: 1News)Trước đây bạn có phải là người phản đối vắc-xin không?
Không hề. Tôi từng rất yêu quý Jacinda Ardern, từng bầu cho cô ấy vào năm 2020 và rất hài lòng với cách chính phủ xử lý dịch bệnh cho đến khi các quy định bắt buộc tiêm chủng xuất hiện.
Một người thân trong gia đình tôi đã gặp phản ứng phụ rất nghiêm trọng sau khi tiêm vắc-xin Covid. Anh ấy ngất xỉu trên sàn và phải nhập viện. Vì vậy, chúng tôi quyết định không tiêm. Chúng tôi còn trẻ, khỏe mạnh và biết tự chăm sóc bản thân.
Bà Jacinda Ardern năm 2020. (Nguồn: Getty)[Quan điểm của tôi là] hãy tiêm vắc-xin vì sức khỏe và sự an toàn cá nhân, nhưng quy định bắt buộc tiêm là một sự can thiệp quá đà. Tôi đã mất việc vào thời điểm đó và trải qua khoảng thời gian vô cùng khó khăn.
Tôi từng gửi thư cho các nghị sĩ từ sớm để bày tỏ nỗi lo ngại, hy vọng họ sẽ lắng nghe, nhưng đáp lại chỉ là sự thờ ơ tuyệt đối. [Thái độ lúc đó] coi chúng tôi như những kẻ chống vắc-xin độc ác. Rồi sau đó, thật buồn khi phải nói rằng cách truyền thông đưa tin rất cay nghiệt. Thời điểm đó tôi cảm thấy vô cùng cô độc và thực sự bàng hoàng trước sự chia rẽ bắt đầu xuất hiện tại New Zealand.(*)
Ông Chris Hipkins từng là Bộ trưởng phụ trách ứng phó Covid-19 của New Zealand từ tháng 11/2020 đến tháng 6/2022. (Nguồn: 1News)Bạn có nghĩ mình sẽ quay lại ủng hộ Đảng Lao động hoặc Đảng Xanh không?
Tôi không thể làm vậy khi ông Hipkins [Bộ trưởng phụ trách ứng phó Covid-19 của New Zealand thời điểm đó] vẫn còn ở đó. Chỉ cần một sự thừa nhận hoặc lời xin lỗi nhỏ từ ông ấy cũng sẽ thay đổi mọi thứ: ‘Vâng, xin lỗi, chúng tôi đã làm sai điều đó’. Nhưng sự phủ nhận kiên quyết của ông ấy khiến tôi rất bất bình. Nếu có những vị lãnh đạo mới, có thể tôi sẽ xem xét quay lại với Đảng Lao động hoặc Đảng Xanh.
Có bao giờ bạn nhìn vào tỷ lệ tử vong ở nước ngoài so với New Zealand và nghĩ rằng chính phủ đã làm tốt nhất có thể trong một tình huống tồi tệ không?
Tôi đồng ý với những gì họ đã làm cho đến trước khi ban hành quy định bắt buộc.
Tôi hoàn toàn đồng cảm với những gia đình mất người thân vì Covid. Ba tôi ở nước ngoài cũng từng trải qua khoảng thời gian rất tồi tệ với biến thể đầu tiên, nên tôi hiểu được cả hai phía. Nhưng dường như xã hội dành sự thương cảm và xót xa cho những người qua đời hoặc chịu hậu quả nặng nề vì Covid, còn tôi chỉ mong muốn: liệu chúng ta có thể dành chút thương cảm đó cho những người bị thương tổn do vắc-xin hay không?
Quan điểm của bạn thế nào về Chính phủ liên minh hiện tại?
Tôi thấy họ rất tệ. Trong kỳ bầu cử trước, tôi đã bầu cho NZ First chỉ vì họ thúc đẩy cuộc điều tra về tác hại của vắc-xin. Nhưng hiện tại tôi không hài lòng với Chính phủ liên minh, đó là một mớ hỗn độn và tôi rất thất vọng.
Các lãnh đạo Chính phủ liên minh: Winston Peters, Christopher Luxon và David Seymour. (Nguồn: Getty)Đâu là điều cụ thể khiến bạn thất vọng nhất?
Việc thăm dò và khai thác dầu mỏ. [Lệnh cấm thăm dò dầu khí ngoài khơi đã bị Chính phủ dỡ bỏ vào tháng 7 năm 2025.]
Tôi chưa bao giờ thích Đảng Quốc gia. Họ luôn đặt kinh doanh lên hàng đầu và tỏ ra rất khắc nghiệt với những người đang sống dựa vào trợ cấp hoặc gặp khó khăn. Họ đã cắt giảm rất nhiều kinh phí cho nghệ thuật. Tôi hiểu rằng các cuộc chiến tranh quốc tế nằm ngoài tầm kiểm soát của họ, nhưng cuộc sống của tôi chẳng dễ dàng hơn chút nào về mặt chi phí sinh hoạt.
Khủng hoảng chi phí sinh hoạt ảnh hưởng đến bạn như thế nào?
Nó chắc chắn làm thắt chặt chi tiêu. Nhưng tôi vẫn ở vị thế may mắn hơn nhiều người. Tôi không hiểu làm thế nào mà một số người có thể xoay xở được. Người thân trong gia đình tôi đang rất vật lộn. Đây là thời điểm cực kỳ khó khăn đối với nhiều người.
Quan điểm của bạn về các trung tâm dữ liệu AI lớn đang được đề xuất hoặc kế hoạch xây dựng quanh New Zealand? Đây là cơ hội hay điều nên tránh?
Tôi hoàn toàn phản đối AI nói chung. Tôi nghĩ chỉ có một phần rất nhỏ của nó là thực sự hữu ích cho một số công việc nhất định. Nhưng các công ty khổng lồ này đang lao vào cuộc đua lên đỉnh, cạnh tranh xem ai đạt được siêu trí tuệ nhân tạo trước, và họ đang gạt bỏ mọi quy tắc an toàn sang một bên. Tôi nghĩ điều đó rất nguy hiểm. Tôi hầu như không dùng nó trong cuộc sống cá nhân, ngoại trừ những thứ không thể tránh khỏi như LinkedIn hay Google.
Tôi lo ngại về tác động môi trường. Hầu hết các công ty đầu tư vào New Zealand là công ty nước ngoài, nên họ không quan tâm đến ô nhiễm hay việc tiêu thụ nước. Thế hệ tương lai, con cái chúng ta sẽ phải sống với những quyết định đang được đưa ra lúc này, vốn đang bị thúc đẩy quá vội vã.
Bạn có nghĩ New Zealand nên tiếp tục tham gia Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu?
Tôi thích mục đích ban đầu của Thỏa thuận Paris, nhưng tôi không nghĩ nó sẽ đưa chúng ta đến nơi cần đến, vì vậy tôi cho rằng đó là sự lãng phí tiền bạc.
Không phải tôi không muốn giải quyết khủng hoảng khí hậu, tôi chỉ rất bất bình khi họ nhắm mục tiêu vào nông dân [và lượng khí thải từ chăn nuôi], trong khi lại quay sang xây dựng các trung tâm dữ liệu AI khổng lồ tiêu tốn lượng lớn nhiên liệu hóa thạch để vận hành, rồi lại quay lại đổ lỗi cho gia súc. Tôi thấy điều đó thật đạo đức giả.
Có vẻ một số quan điểm của bạn khá tương đồng với Đảng Xanh...
Đúng vậy, đó là nơi tôi từng thuộc về. Tôi từng rất hâm mộ Chlöe Swarbrick. Tôi đã ủng hộ cô ấy nhiệt thành khi cô ấy trở thành một trong những nghị sĩ trẻ nhất vào Quốc hội ở tuổi 23, vì chúng tôi trạc tuổi nhau. Nhưng những lần tương tác qua email với cô ấy trong thời gian Covid thực sự làm tôi tổn thương. Tôi biết mình đang giữ gánh nặng đó và lẽ ra nên bỏ qua.
Đồng lãnh đạo Đảng Xanh, cô Chlöe Swarbrick (Nguồn: 1News)Bạn nghĩ sao về đề xuất của Đảng Quốc gia về việc tăng lãi suất khoản vay sinh viên đối với người New Zealand sống ở nước ngoài?
Tôi từng sống ở Sydney một thời gian và cũng có khoản nợ sinh viên. Về điểm đó, tôi thấy điều này sẽ gây khó khăn. Nhưng đồng thời, ai cũng muốn giữ chân người tài ở lại đất nước và muốn những người đã học tập tại đây cống hiến cho quê nhà. Nên tôi có thể hiểu được lý do của họ.
Hiện tại bạn còn nợ khoản vay sinh viên không?
Tôi vẫn còn. Tôi từng nghỉ làm một thời gian khi sinh con, nên suốt thời gian đó không trả được khoản nào, và phần lãi suất cộng dồn [trong những năm ở Sydney] đã đẩy tôi lùi lại khá xa.
Vậy vào ngày 7 tháng 11 tới, chắc chắn Đảng Outdoors & Freedom NZ sẽ không thể trở thành chính phủ mới. Theo bạn, kết quả thực tế tốt nhất sẽ là gì?
Tôi cảm thấy dù kết quả thế nào thì mình cũng sẽ thất vọng. Tôi không thể chấp nhận ông Hipkins làm Thủ tướng. Tôi sẽ rất thất vọng nếu ông ấy đại diện cho New Zealand sau những gì đã qua.
(Chú thích *: Một nghiên cứu do Bộ Y tế New Zealand tài trợ một phần kết luận rằng vắc-xin Covid-19 đã cứu sống ước tính 6.650 người tại nước này từ tháng 1/2022 đến tháng 6/2023. Cơ quan Bồi thường Tai nạn (ACC) đã nhận được 4.229 yêu cầu bồi thường thương tật liên quan đến tiêm vắc-xin Covid-19, trong đó 1,696 yêu cầu được chấp thuận. Đánh giá y khoa chính thức xác định có 4 trường hợp tử vong nhiều khả năng liên quan đến vắc-xin. Tại New Zealand tính đến nay, hơn 5.600 trường hợp tử vong được ghi nhận ở những người nhiễm Covid-19 gần thời điểm qua đời).
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang