Một nhà nghiên cứu phòng thí nghiệm 28 tuổi làm việc tại Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk (Siberia, Nga) – đơn vị chuyên nghiên cứu bệnh dịch hạch và các tác nhân gây bệnh nguy hiểm – đã tử vong do viêm phổi "chưa rõ nguyên nhân". Hiện một số người liên quan đã được đưa đi cách ly. Rospotrebnadzor, cơ quan giám sát bệnh truyền nhiễm của Nga, đã giảm nhẹ mối liên hệ giữa cái chết của nhà nghiên cứu và công việc của cô, nhưng vụ việc đã dấy lên nhiều nghi vấn về loại dịch hạch gây ra bệnh viêm phổi.
Các nhân viên phòng thí nghiệm tại Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk thuộc khu vực Siberia và Viễn Đông. Nguồn ảnh: Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk Siberia và Viễn Đông / AP qua CNN NewsourceBộ Ngoại giao và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho biết đang theo dõi chặt chẽ tình hình. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hôm thứ Hai thông báo đang liên lạc với cơ quan y tế Nga để xác minh vụ việc, kiểm tra các xét nghiệm đang được tiến hành và đánh giá nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng quốc tế.
"Dựa trên các thông tin không chính thức hiện có, rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng nhìn chung ở mức thấp," phát ngôn viên của WHO cho biết, đồng thời nói thêm rằng đánh giá rủi ro sẽ được cập nhật khi có thêm thông tin.
Bệnh dịch hạch thể phổi là gì?
Dịch hạch thể phổi là một bệnh nhiễm trùng phổi hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Giới khoa học đánh giá đây là dạng nhiễm trùng nguy hiểm nhất trong số các thể dịch hạch.
Vi khuẩn Yersinia pestis là nguyên nhân gây ra bệnh dịch hạch, bao gồm thể phổ biến nhất là dịch hạch thể hạch (thường do bọ chét mang mầm bệnh cắn). Trong khi đó, dịch hạch thể phổi là thể bệnh nghiêm trọng nhất. Nguồn ảnh: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) / Getty Images qua CNN NewsourceVi khuẩn Y. pestis cũng có thể gây ra các thể dịch hạch khác tấn công vào nhiều bộ phận khác nhau của cơ thể:
• Dịch hạch thể hạch: Dạng phổ biến nhất, thường xuất hiện sau khi bị bọ chét cắn hoặc vi khuẩn xâm nhập qua vết cắt trên da, gây sưng và đau các hạch huyết học, có thể tiến triển thành dịch hạch thể nhiễm trùng máu.
• Dịch hạch thể nhiễm trùng máu: Vi khuẩn tấn công trực tiếp vào máu (do bọ chét cắn hoặc biến chứng từ thể hạch), có thể dẫn đến suy đa tạng.
• Dịch hạch thể họng: Tấn công vùng họng sau khi ăn phải thịt động vật bị nhiễm bệnh.
Con đường lây truyền của dịch hạch thể phổi
Dịch hạch thể phổi là dạng duy nhất trong số các thể dịch hạch có thể lây truyền trực tiếp từ người sang người. Vi khuẩn lây lan qua các hạt dịch hô hấp khi người bệnh ho hoặc xắt hơi. Giọt bắn từ động vật nhiễm bệnh cũng có thể lây nhiễm cho con người.
Ca lây nhiễm từ người sang người do dịch hạch thể phổi gần đây nhất được ghi nhận tại Mỹ diễn ra vào năm 1924 trong một đợt bùng phát ở Los Angeles.
Triệu chứng nhận biết dịch hạch thể phổi
Khi mắc dịch hạch thể phổi, vi khuẩn trú ngụ trong phổi và gây ra tình trạng viêm phổi cấp tính, khiến bệnh nhân khó thở nghiêm trọng. Các triệu chứng có thể xuất hiện chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi nhiễm bệnh.
Các triệu chứng khác bao gồm: sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ thể, chóng mặt, kiệt sức, mệt mỏi, buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có tỷ lệ tử vong gần như 100%.
Phương pháp điều trị dịch hạch thể phổi
Các bác sĩ có thể điều trị bệnh bằng liệu pháp kháng sinh kéo dài ít nhất từ 10 đến 14 ngày. Các loại kháng sinh thường dùng bao gồm ciprofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin, gentamicin và streptomycin. Bệnh nhân được dùng kháng sinh trong vòng 24 giờ đầu tiên sau khi nhiễm bệnh sẽ có cơ hội sống sót cao nhất.
Bên cạnh đó, bệnh nhân sẽ được chăm sóc hỗ trợ, thở oxy, truyền dịch và được khuyên nghỉ ngơi tối đa.
Đã có vắc-xin phòng bệnh dịch hạch chưa?
Dù vắc-xin phòng dịch hạch đã được sử dụng từ thế kỷ 19, vẫn chưa rõ liệu chúng có khả năng bảo vệ con người khỏi dịch hạch thể phổi hay không.
WHO không khuyến nghị tiêm chủng đại trà, ngoại trừ các nhóm nguy cơ cao như nhân viên phòng thí nghiệm – những người thường xuyên tiếp xúc với nguy cơ phơi nhiễm vi khuẩn.
Binh sĩ túc trực giám sát bên ngoài một bệnh viện tại Ấn Độ vào ngày 27 tháng 9 năm 1994 trong đợt bùng phát dịch hạch thể phổi. Lực lượng quân đội được điều động sau khi hơn 50 người trốn khỏi khu vực cách ly. Nguồn ảnh: John Moore / Hồ sơ AP qua CNN NewsourceVì sao bệnh dịch hạch vẫn tồn tại ngày nay?
Dù nhiều người chỉ biết đến dịch hạch qua Kinh thánh hoặc lịch sử (đặc biệt là thảm họa "Cái chết Đen" vào thế kỷ 14 từng làm hơn 50 triệu người tử vong ở châu Âu), căn bệnh này vẫn tồn tại trong thế giới hiện đại. Thuốc kháng sinh đã giúp kiểm soát bệnh tốt hơn, nhưng vi khuẩn này hiện vẫn có mặt ở mọi châu lục ngoại trừ châu Đại Dương.
Theo WHO, kể từ những năm 1990, hầu hết các ca nhiễm ở người đều ghi nhận tại châu Phi. Ca tử vong do dịch hạch thể phổi gần nhất tại Mỹ xảy ra ở bang Arizona vào tháng 7 năm 2025; nam thanh niên này làm việc với mèo bệnh và được xác định lây nhiễm từ chúng.
Khuyến cáo phòng tránh lây nhiễm
WHO khuyến cáo người dân tránh tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và cẩn trọng với các dịch cơ thể bị nhiễm khuẩn.
Nhân viên y tế và người chăm sóc bệnh nhân dịch hạch thể phổi phải đeo trang thiết bị bảo hộ tiêu chuẩn và có thể cần uống kháng sinh dự phòng. Đối với các trường hợp phơi nhiễm, cơ quan y tế sẽ theo dõi người thân, người tiếp xúc gần và cung cấp kháng sinh trước khi phát bệnh. Ngoài ra, thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch luôn được khuyến nghị.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang