Năm đảng phái chính trị tại New Zealand đang đưa ra những đề xuất cải cách chính sách KiwiSaver (Quỹ hưu trí tự nguyện). Dù tất cả đều hướng tới mục tiêu tăng thu nhập nghỉ hưu và thúc đẩy tỷ lệ tiết kiệm quốc gia, giải pháp của từng bên lại mang đến những tác động tài chính rất khác nhau cho cả người lao động lẫn doanh nghiệp.
Đảng New Zealand First của ông Winston Peters, Đảng Quốc gia của ông Christopher Luxon và Đảng ACT của ông David Seymour nằm trong số các bên đang vận động chiến dịch thay đổi chính sách KiwiSaver. Ảnh: Mark MitchellTăng tích lũy hưu trí tư nhân là điều cần thiết khi trợ cấp hưu trí nhà nước New Zealand Super chỉ đáp ứng mức sống cơ bản. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là mức giá phải trả cho những thay đổi này.
1. Đảng Quốc gia: Hướng tới bắt buộc và tăng mức đóng góp
Đề xuất của Đảng Quốc gia mang tính căn bản nhất trong hai đảng lớn.
• Cơ chế: Bắt buộc cả người lao động và chủ lao động tham gia.
• Lộ trình: Tăng dần tỷ lệ đóng góp tối thiểu từ 3,5% hiện tại lên 6% vào năm 2032 (bắt đầu áp dụng sau 18 tháng).
• Quyền lợi mở rộng: Chính phủ sẽ đóng góp phần của chủ lao động trong thời gian người lao động nghỉ thai sản có hưởng lương; đồng thời xóa bỏ quy định cho phép người sử dụng lao động ngừng đóng góp cho lao động trên 65 tuổi.
• Cơ chế miễn trừ: Người không đủ khả năng tài chính phải xin miễn trừ theo quy trình xét duyệt tài chính phức tạp (tương tự quy trình rút tiền do khó khăn tài chính hiện nay).
2. Đảng Lao động: Giữ tính linh hoạt cho người lao động
Đảng Lao động chọn tiếp cận linh hoạt hơn nhằm bảo vệ quyền tự quyết của người dân.
• Đối với chủ lao động: Bắt buộc đóng góp và tăng dần lên 6% vào năm 2032.
• Đối với người lao động: Không bắt buộc đóng góp bắt buộc, duy trì mức tăng tối thiểu lên 4% vào năm 2028 theo luật định.
• Điểm tích cực: Nếu người lao động tạm dừng đóng góp, chủ lao động vẫn phải tiếp tục phần đóng góp của mình. Đảng Lao động cũng hỗ trợ đóng góp khi nghỉ thai sản và áp dụng chính sách cho lao động trên 65 tuổi tương tự Đảng Quốc gia.
3. Đảng New Zealand First: Đề xuất tỷ lệ đóng góp cao nhất
Đảng NZ First đưa ra mức tăng đóng góp lớn nhất nhưng chưa có lộ trình chi tiết.
• Tỷ lệ đóng góp: Bắt buộc tham gia với tỷ lệ ban đầu 8% cho cả hai bên, hướng tới mức 10%.
• Hỗ trợ doanh nghiệp: Giảm thuế TNDN từ 28% xuống 20% cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (doanh thu dưới 30 triệu NZD/năm) nhằm giảm bớt áp lực chi phí nhân công tăng cao.
4. Đảng ACT: Đột phá bằng giải pháp miễn thuế đầu tư
Đảng ACT phản đối cơ chế bắt buộc và giữ nguyên tỷ lệ đóng góp 4% vào năm 2028 theo luật định.
• Giải pháp trọng tâm: Bỏ thuế đánh vào lợi nhuận đầu tư của các quỹ KiwiSaver, tạo điều kiện cho lãi suất kép phát huy hiệu quả.
• Tác động tài chính: Ngân sách nhà nước thất thu khoảng 1 tỷ NZD/năm, nhưng bù lại khoảng một nửa bằng cách hủy bỏ phần hỗ trợ còn lại của Chính phủ (hiện đã giảm xuống tối đa 5 NZD/tuần).
• Đánh giá: Chính sách này mang lại lợi ích lớn nhất cho nhóm người có thu nhập cao.
5. Đảng Opportunity (TOP): "KiwiSaver 2.0" gắn liền cải cách thuế
Đề xuất “KiwiSaver 2.0” thuộc gói cải cách thuế toàn diện (bao gồm thuế đất và thu nhập cơ bản toàn dân).
• Tỷ lệ đóng góp: Bắt buộc cho cả hai bên, tăng dần lên 6%.
• Điều chỉnh chính sách: Khấu trừ thuế theo lộ trình cho các khoản đóng góp; không cho phép rút tiền để mua nhà lần đầu (năm ngoái có 50.000 trường hợp).
• Lộ trình: Chưa áp dụng trong 3 năm đầu; lộ trình tăng tỷ lệ đóng góp và khấu trừ thuế sẽ kéo dài trong 6 năm tiếp theo.
Tác động kinh tế và bài toán thực tế
Theo Cơ quan Quản lý Tài chính (FMA), dòng tiền chảy vào KiwiSaver trong năm tính đến tháng 3 đạt 13,2 tỷ NZD (tương đương 2,9% GDP). Kế hoạch của Đảng Quốc gia có thể làm tăng gấp đôi con số này trong 6 năm.
"Tôi trông có giống Brad Pitt không?" – Ông Michael Cullen đã bác bỏ cơ chế đóng góp KiwiSaver bắt buộc khi ông ra mắt chương trình này vào năm 2007. Ảnh: NZMENhững thách thức đặt ra:
1. Sức mua sắm giảm: Thu nhập thực nhận của người lao động bị thu hẹp, ảnh hưởng đến chi tiêu tiêu dùng.
2. Áp lực lên doanh nghiệp: Lợi nhuận của chủ lao động giảm, dẫn đến cắt giảm tuyển dụng và đầu tư kinh doanh, hoặc nguy cơ tăng giá hàng hóa gây ra vòng xoáy tiền lương - giá cả.
3. Ảnh hưởng đến nhóm thu nhập thấp: Khoảng 782.000 người trong độ tuổi 18–64 không tham gia đóng góp KiwiSaver thường là lao động bán thời gian, người có thu nhập dưới 10.000 NZD/năm hoặc người tự kinh doanh. Việc bắt buộc đóng góp có thể tạo thêm gánh nặng tài chính và thủ tục hành chính phức tạp.
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang