Một người phụ nữ khiếm thính mang bệnh lý phức tạp đang gặp nhiều trở ngại trong nỗ lực đăng ký cho chú chó Toy Poodle của mình trở thành "chó hỗ trợ người khuyết tật" được công nhận chính thức.
Joanne Marshall và chú chó Kiko. (Nguồn: Được cung cấp)Tác giả: Amy Williams (Theo RNZ)
Hiện có 8 tổ chức tại New Zealand được phép huấn luyện và cấp chứng nhận cho chó hỗ trợ người khuyết tật. Chứng nhận này giúp chủ sở hữu cùng vật nuôi được phép ra vào các khu vực công cộng như siêu thị, thư viện hay các phương tiện giao thông công cộng.
Tuy nhiên, chỉ duy nhất 1 trong số 8 tổ chức chấp nhận xem xét những chú chó vốn đã được nuôi từ trước trong gia đình người khuyết tật. Cô Joanne Marshall cho rằng quy định này cần phải thay đổi.
Cô Marshall bắt đầu huấn luyện chú chó Kiko khi nhận nuôi từ lúc nó còn là chó con khoảng hai năm trước. Kiko có thể phản hồi các ngôn ngữ cơ thể (thủ ngữ) lẫn mệnh lệnh bằng giọng nói của cô. Khi chủ cần, Kiko thường giúp cô cởi quần áo bằng cách kéo nhẹ tất và quần.
"Kiko đã khiến tôi đi từ bất ngờ này sang bất ngờ khác," cô Marshall chia sẻ. Mỗi khi ra ngoài đi dạo, Kiko sẽ cảnh báo giúp cô sự xuất hiện của xe cộ hoặc các mối nguy hiểm xung quanh mà cô không thể nghe thấy.
"Thực ra chính Kiko đã lựa chọn chúng tôi. Chúng tôi đã phải xin phía chủ trại phối giống đổi sang Kiko. Ngay từ đầu, chúng tôi đã nhận ra ở Kiko có điểm gì đó rất đặc biệt để có thể huấn luyện."
Tình trạng sức khỏe của cô Marshall khá phức tạp: cô thỉnh thoảng bị mất khả năng vận động và luôn phải theo dõi huyết áp. Trao đổi qua video cùng phiên dịch viên, cô Marshall cho biết Kiko có thể nhận biết sự thay đổi huyết áp của cô thông qua khứu giác, sau đó cảnh báo bằng cách dùng mũi húc nhẹ hoặc cào nhẹ chân vào cô.
"Việc có một người bạn luôn túc trực bên cạnh để cảnh báo những thay đổi sinh hóa trong cơ thể đã giúp tôi tiết kiệm nhiều chi phí và vô số lần phải đến bác sĩ," cô nói. "Ngay cả bác sĩ thần kinh của tôi cũng nhận định Kiko đang giúp chính phủ tiết kiệm ngân sách nhờ giảm bớt các ca nhập viện, chụp MRI hay thực hiện các thủ thuật y tế."
Bị từ chối hồ sơ
Perfect Partners Assistance Dogs Trust là tổ chức duy nhất xem xét chứng nhận cho những chú chó do chính người khuyết tật (bao gồm người khiếm thính) tự huấn luyện. Tuy nhiên, hồ sơ của cô Marshall đã bị từ chối vào tháng trước.
Khi cô gửi đơn khiếu nại lên Ủy ban Sức khỏe và Khuyết tật, tổ chức này giải thích qua video ghi hình rằng Kiko chưa sẵn sàng. Chú chó cần hoàn thành một khóa huấn luyện độc lập về sự vâng lời trước khi được xem xét tiếp.
Dù vậy, cô Marshall cho biết cô không thể tiếp cận khóa huấn luyện này do không có phiên dịch viên Ngôn ngữ Ký hiệu New Zealand (NZSL) và chính phủ cũng không hỗ trợ kinh phí cho dịch vụ này.
Tổ chức đã nhờ một chuyên gia hành vi thú y xem xét các đoạn video. Thư quyết định nêu rõ: "Dựa trên hình ảnh video, chuyên gia nhận thấy Kiko có dấu hiệu căng thẳng, né tránh và lo âu, đặc biệt là khi ở môi trường bên ngoài."
"Chuyên gia lưu ý rằng việc liên tục đưa một chú chó vào môi trường khiến nó bị quá tải có thể làm gia tăng nỗi sợ hãi theo thời gian. Mức độ căng thẳng này có khả năng ảnh hưởng đến việc liệu chú chó có thể thực hiện chính xác các nhiệm vụ khi cần thiết hay không. Điều này trùng khớp với những lo ngại từ đội ngũ đánh giá của chúng tôi."
"Cuộc sống tự do dường như đã khép lại"
Đại diện tổ chức Perfect Partners Assistance Dogs Trust đã gửi lời xin lỗi vì quy trình này gây ra khó khăn cho cô Marshall: "Chúng tôi hiểu Kiko quan trọng như thế nào đối với cô, và việc chưa có một chú chó hỗ trợ được chứng nhận ảnh hưởng lớn ra sao đến cuộc sống hàng ngày, sự an toàn cũng như khả năng hòa nhập cộng đồng của cô."
Cô Marshall bày tỏ rằng điều này đang hạn chế nghiêm trọng các hoạt động của cô: "Tôi không thể mang Kiko vào phòng trưng bày nghệ thuật hay thư viện. Việc nghiên cứu đọc sách của tôi giờ đây chỉ hoàn toàn thực hiện trực tuyến. Cuộc sống mở trước đây của tôi giờ đã thu hẹp lại."
Thậm chí, bác sĩ gia đình (GP) của cô Marshall đã viết thư hỗ trợ chứng nhận, khẳng định Kiko là chó hỗ trợ khuyết tật và rất cần thiết đối với cô như một động vật dịch vụ. Cô Marshall mong muốn có thêm cơ hội cho những người đang sở hữu chó tự huấn luyện được chứng nhận chính thức.
Bộ Ngành xem xét các rào cản và bất cập
Tổ chức Hearing Dogs for Deaf People New Zealand vốn chuyên chứng nhận chó hỗ trợ cho người khiếm thính, nhưng lại không chấp nhận các chú chó do chủ tự huấn luyện.
Bộ Đô thị, Môi trường, Vùng và Giao thông (đơn vị quản lý Luật Kiểm soát Chó) đang xem xét các vướng mắc trong cơ chế quản lý chó hỗ trợ người khuyết tật.
Ông Richard Ward, Tổng Giám đốc phụ trách chính sách chính quyền địa phương, cho biết bộ đang đánh giá việc giám sát các tổ chức được ủy quyền, các rào cản tiếp cận và cách duy trì niềm tin của công chúng đối với chó hỗ trợ. Dữ liệu cuối năm 2025 cho biết, 6 trong số 8 tổ chức chứng nhận đang có danh sách chờ tổng cộng 78 người.
Đại diện tổ chức Perfect Partners cho biết thêm, việc mở rộng cơ chế cho người dân tự huấn luyện chó cần đi kèm với tiêu chuẩn tối thiểu và sự giám sát chặt chẽ, tránh đưa những chú chó lo âu vào nơi đông người gây rủi ro cho cả chủ, vật nuôi lẫn cộng đồng.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang