Một báo cáo điều tra của điều tra viên (coroner) vừa công bố ngày thứ Năm đã kết luận rằng hệ thống phanh đỗ trục Cardan (Cardan Shaft Park Brake – CSB), được lắp đặt trên hàng chục nghìn xe tải tại New Zealand, là “nguy hiểm cố hữu” (inherently unsafe).
Graeme Rabbits, 36 tuổi, đã tử vong khi một chiếc xe bị lăn bánh. Phanh đỗ xe liên quan "vốn dĩ đã nguy hiểm", nhưng lại được tìm thấy trong hàng chục nghìn phương tiện. Ảnh: Được cung cấpPhán quyết này được đưa ra sau cái chết thương tâm của công nhân xây dựng Auckland – Graeme Rabbits – cách đây gần tám năm, trong một vụ tai nạn lao động mà phanh xe bị hỏng là nguyên nhân chính.
Bi kịch tại công trường Lynfield
Ngày 9 tháng 1 năm 2018, Graeme Rabbits (36 tuổi), thợ lắp cần cẩu thuộc công ty chuyên dụng của cha mình – ông Selwyn Rabbits – đang làm việc tại công trình xây dựng một khu nghỉ dưỡng hưu trí ở Lynfield, Auckland.
Khoảng 7 giờ sáng, một xe trộn bê tông bị kẹt trên dốc vì chở đầy, không thể tiến lên. Graeme đỗ xe telehandler (thiết bị vừa hoạt động như cần cẩu, vừa như xe nâng) phía trên dốc để kéo hỗ trợ.
Khi anh đang gắn dây kéo, phanh của telehandler bất ngờ trượt sau khi dừng được 1 phút 20 giây, khiến xe lao xuống và đâm vào nhóm công nhân. Hai người nhảy thoát kịp, nhưng Graeme bị kẹt giữa xe và xe tải, tử vong tại chỗ.
“Con tôi không có cơ hội nào để tránh. Nó không hề biết rằng mình đang ở trong tình huống nguy hiểm,” ông Selwyn Rabbits đau xót nói.
Thỏ Selwyn. Ảnh: Nick MonroPhanh trục Cardan – rẻ tiền nhưng chết người
Phanh đỗ trục Cardan (CSB) là loại phanh cơ khí được gắn ở hộp số thay vì tại bánh xe, được dùng phổ biến trên khoảng 70.000 phương tiện tại New Zealand vì chi phí thấp.
Tuy nhiên, theo điều tra:
• CSB có thể mất tác dụng khi xe đỗ trên dốc,
• Dễ hỏng nếu không được bảo dưỡng đúng cách hoặc siết đủ lực,
• Đã gây ra ít nhất 6 ca tử vong kể từ năm 2010.
Coroner Erin Woolley khẳng định trong báo cáo rằng ngay cả khi tài xế làm đúng quy trình, phanh CSB vẫn có thể thất bại, và do đó “bản chất của hệ thống này là không an toàn” – điều mà Cơ quan Giao thông New Zealand (NZTA) phản đối mạnh mẽ.
Graeme Rabbits được nhớ đến vì tình yêu thiên nhiên và luôn hết lòng giúp đỡ người khác. Ảnh: Được cung cấpCảnh báo đã bị phớt lờ
Thực tế, NZTA đã phát hành cảnh báo an toàn từ năm 2013, nêu rõ phanh CSB mất hiệu lực nhanh nếu không được điều chỉnh và bảo dưỡng chính xác.
Tuy nhiên, không có hành động đáng kể nào được triển khai trong nhiều năm, bất chấp nhiều vụ tai nạn.
Ông Selwyn Rabbits – cha của nạn nhân – đã dành gần tám năm đấu tranh để buộc cơ quan chức năng thừa nhận nguy cơ.
“Họ biết rõ rủi ro, nhưng vẫn để hàng nghìn xe có phanh này nhập khẩu mỗi năm.
Chúng ta không thể cấm ngay lập tức, nhưng ít nhất phải dừng việc đưa thêm vào nước này và buộc nhà sản xuất chịu trách nhiệm,” ông nói.
NZTA phản hồi: “Đã có tiến triển”
Đại diện NZTA – ông Mike Hargreaves, Phó giám đốc giao thông đường bộ – gửi lời chia buồn đến gia đình nạn nhân, đồng thời khẳng định cơ quan đã thực hiện hàng loạt biện pháp từ năm 2020, gồm:
• Dán nhãn cảnh báo bắt buộc trong cabin xe,
• Đào tạo miễn phí về bảo dưỡng phanh CSB,
• Tăng cường kiểm định kỹ thuật (Certificate of Fitness) từ tháng 12/2022,
• Nâng tỷ lệ nhận thức của lái xe từ 34% năm 2020 lên 61% năm 2025,
• Tăng tỷ lệ đạt kiểm định phanh từ 67% lên 95%.
Tuy nhiên, ông Hargreaves vẫn bác bỏ kết luận của coroner, cho rằng vấn đề nằm ở bảo dưỡng và vận hành sai quy định, chứ không phải do thiết kế phanh nguy hiểm.
Gia đình nạn nhân: “NZTA có máu trên tay”
Ông Selwyn Rabbits cho rằng nếu NZTA hành động sớm hơn, hàng loạt vụ tử vong khác có thể đã không xảy ra.
“Các chuyên gia đã cảnh báo nhiều năm trước rằng loại phanh này nên bị cấm.
Mọi cái chết kể từ năm 2010 – bao gồm cả của Graeme – là điều không bao giờ nên xảy ra.
NZTA có máu trên tay,” ông nói.
Coroner Woolley trong báo cáo cũng chỉ trích NZTA thiếu tinh thần ‘dám làm’ (can-do attitude) và cố tránh trách nhiệm bằng cách so sánh phanh CSB với rủi ro khi lái xe máy – điều bà cho là “vô lý”, bởi nguy cơ của xe máy là rõ ràng, còn phanh CSB thì ẩn giấu và khó nhận biết.
Bà Woolley đề xuất cải thiện công tác đăng ký phương tiện, tăng cường truyền thông công cộng và rà soát quy trình nhập khẩu các dòng xe sử dụng phanh CSB.
Theo rnz.co.nz – Khoa Tran