Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết với 1News rằng các cuộc đàm phán giữa Washington và Chính phủ New Zealand về khoáng sản chiến lược bao gồm cả khả năng khai thác khoáng sản tại New Zealand.
Thông tin được đưa ra ngay sau khi Mỹ tổ chức hội nghị cấp cao tại Washington DC, quy tụ 55 phái đoàn, trong đó có New Zealand, nhằm thảo luận việc hình thành một khối thương mại để đối trọng với sự thống trị của Trung Quốc trong ngành khoáng sản chiến lược.
Việc dẫn đầu các công nghệ mới nổi là ưu tiên hàng đầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump, với mục tiêu đưa Mỹ trở thành trung tâm toàn cầu về trí tuệ nhân tạo, pin và robot. Tuy nhiên, các lĩnh vực này phụ thuộc lớn vào khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược – ngành mà Trung Quốc từ lâu giữ vai trò chủ đạo. Mỹ cáo buộc Bắc Kinh thao túng thị trường toàn cầu trong lĩnh vực này.
Trong tuyên bố sau Hội nghị Bộ trưởng Khoáng sản Chiến lược, Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh:
“Chúng tôi sẽ xây dựng các nguồn cung mới, thúc đẩy mạng lưới vận tải và logistics an toàn, đáng tin cậy, và chuyển đổi thị trường toàn cầu theo hướng an toàn, đa dạng và bền vững từ đầu đến cuối.”
Các biện pháp bao gồm ký kết các hiệp định thương mại mới, ổn định giá cả và xây dựng chuỗi cung ứng mới. Chính phủ Mỹ cũng dự kiến đầu tư hàng chục tỷ USD vào các dự án khu vực tư nhân trong nước và tại các quốc gia đồng minh, đồng thời thiết lập kho dự trữ khoáng sản trị giá nhiều tỷ USD trong lãnh thổ Mỹ.
Sau hội nghị, Nhà Trắng cho biết Mỹ đã ký thỏa thuận khoáng sản chiến lược với 11 quốc gia, bổ sung vào 10 thỏa thuận đã ký trong 5 tháng trước đó, và đang đàm phán với 17 nước khác, trong đó có New Zealand.
Một tuyên bố của Bộ Ngoại giao Mỹ nêu rõ:
“Mỹ và New Zealand cam kết tìm kiếm thêm cơ hội mở rộng hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược, năng lượng, công nghệ then chốt và mới nổi, cũng như kinh tế số nhằm bảo đảm khả năng chống chịu kinh tế và thịnh vượng chung.”
Đàm phán đang diễn ra, chưa công bố dự án cụ thể
Dù Chính phủ liên minh New Zealand công khai ủng hộ việc phát triển ngành khoáng sản chiến lược và xác nhận đang xây dựng ‘Khung hợp tác khoáng sản chiến lược Mỹ – New Zealand’, nhưng chưa tiết lộ chi tiết nội dung thỏa thuận tiềm năng.
Thứ trưởng phụ trách kinh tế Mỹ Jacob Helberg cho biết các cuộc trao đổi với New Zealand vẫn đang tiếp diễn, bao trùm từ khai thác khoáng sản đến xử lý trung gian (midstream processing) – giai đoạn xử lý, lưu trữ và vận chuyển nguyên liệu trước khi tinh luyện.
“Chúng tôi đang đánh giá rất kỹ những dự án kinh tế và triển vọng nhất tại New Zealand,” ông nói, song không nêu rõ dự án cụ thể nào đang được xem xét.
New Zealand: “Không thể bỏ lỡ cơ hội”
Bộ trưởng Tài nguyên Shane Jones nói với 1News rằng dù không thể tiết lộ dự án mà Mỹ quan tâm, Chính phủ cam kết phát triển ngành khoáng sản.
“New Zealand có khoáng sản chiến lược, bao gồm vanadi với trữ lượng rất lớn ngoài khơi Taranaki, cũng như cát khoáng. Chúng ta cần phát triển lĩnh vực này,” ông nói, đồng thời cho biết một số dự án đang liên quan đến tranh chấp pháp lý.
Ông Jones nhấn mạnh Chính phủ sẽ cân nhắc ba yếu tố chính: khuôn khổ quan hệ song phương, kỳ vọng tài chính, và cơ chế tham vấn với các iwi Māori.
“Chúng ta không thể bị bỏ lại phía sau. Ngành khoáng sản là một phần hợp pháp của nền kinh tế New Zealand,” ông khẳng định.
Lo ngại môi trường và quyền bản địa
Tuy nhiên, sự quan tâm của Mỹ và định hướng phát triển ngành này đã làm dấy lên quan ngại trong dư luận New Zealand. Greenpeace Aotearoa cảnh báo nguy cơ tàn phá môi trường, vi phạm Te Tiriti o Waitangi, và việc New Zealand trở thành quân cờ địa chính trị của Mỹ.
Giám đốc điều hành Russel Norman cho rằng chính quyền Trump đang phớt lờ ý chí của người bản địa và các quốc gia Thái Bình Dương, nhiều nước trong số đó đã phản đối khai thác đáy biển.
“Đây rõ ràng là một cuộc tranh giành tài nguyên và quyền lực, nơi tiếng nói của người bản địa không được coi trọng,” ông nói.
Theo 1news.co.nz – Noo Thuyen