Một phát minh khoa học “cây nhà lá vườn” của New Zealand – từng được quốc tế ghi nhận nhờ hiệu quả kiểm soát ong bắp cày – nay đang được triển khai để đối phó loài ong bắp cày chân vàng xâm lấn tại khu vực North Shore, Auckland.
Nhà phát minh Vespex Richard Toft với loại bả đặc chế của ông sắp được sử dụng để nhắm vào ong bắp cày chân vàng. Ảnh: EntecolLoại bả protein đặc chế mang tên Vespex, vốn không thu hút ong mật, sẽ sớm được sử dụng trong chiến dịch kiểm soát ong bắp cày chân vàng – loài côn trùng được đánh giá là nguy hiểm và có khả năng tàn phá hệ sinh thái.
Vespex – bước đột phá từ Nelson
Vespex do nhà côn trùng học Richard Toft phát triển tại Nelson từ những năm 1980, khi ông làm việc tại Cơ quan Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp (DSIR). Sản phẩm mất khoảng 25 năm nghiên cứu và hoàn thiện.
Năm 2015, công trình này được trao Giải thưởng Đổi mới Bảo tồn của World Wide Fund for Nature (WWF), ghi nhận đóng góp lớn trong bảo vệ rừng bản địa, côn trùng và chim trước sự tấn công của ong bắp cày xâm lấn.
Hiện Vespex được sản xuất và phân phối bởi công ty Merchento tại Nelson, nơi Toft giữ vai trò giám đốc.
Ong bắp cày chân vàng. Ảnh: Washington State Department of AgricultureCơ chế hoạt động của Vespex
Vespex là bả protein chứa 0,1% fipronil (một loại thuốc trừ sâu nhóm neonicotinoid), được đặt trong các trạm bả chuyên dụng.
Theo Biosecurity New Zealand, ong bắp cày hoặc ong bắp cày sẽ vo bả thành viên nhỏ và mang về tổ. Chất độc sau đó lan truyền trong đàn khi các cá thể khác ăn phải, khiến phần lớn tổ bị tiêu diệt.
Điểm quan trọng là Vespex được thiết kế để không ảnh hưởng đến ong mật, côn trùng bản địa hay chim.
Rừng dẻ (beech) tại Đảo Nam. Ảnh:Thời điểm triển khai mang tính quyết định
Cơ quan an ninh sinh học đang phân tích dữ liệu để xác định “khung thời gian vàng” triển khai bả.
Ở giai đoạn đầu mùa sinh sản, ong bắp cày ưa thức ăn giàu đường. Tuy nhiên, về cuối chu kỳ, chúng chuyển sang nguồn thức ăn giàu protein – thời điểm Vespex phát huy hiệu quả cao nhất.
Ông Scott Sinclair của Biosecurity NZ cho biết việc triển khai quá sớm có thể làm suy yếu tổ ong nhưng khiến việc truy vết đến tổ chính (để tiêu diệt cả ong chúa) trở nên khó khăn hơn.
“Chúng tôi cần những cá thể còn khỏe mạnh để theo dõi đường bay và xác định chính xác vị trí tổ trước khi tiêu diệt toàn bộ,” ông nói.
Tình hình ong bắp cày chân vàng tại Auckland
Tính đến nay, lực lượng chức năng đã phát hiện:
• 51 ong chúa được xác nhận
• 61 tổ ong tại khu vực North Shore, Auckland
Các đội mặt đất đang tiếp tục truy tìm và tiêu diệt tổ ong nhằm ngăn chặn sự lây lan.
Dù Vespex đã chứng minh hiệu quả cao trong kiểm soát ong bắp cày thường và ong Đức, cơ quan chức năng vẫn đang đánh giá mức độ hiệu quả đối với ong bắp cày chân vàng. Một số nghiên cứu tại Pháp cho thấy loài này có thể bị thu hút bởi bả protein.
Bảo vệ hệ sinh thái New Zealand
Việc thử nghiệm công nghệ Vespex trong chiến dịch kiểm soát ong bắp cày chân vàng được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học New Zealand.
Giới chuyên gia nhận định, nếu xác định đúng thời điểm triển khai, Vespex có thể trở thành công cụ chủ lực trong nỗ lực loại bỏ loài xâm lấn nguy hiểm này trong những tuần tới.
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen