Các dữ liệu được công bố vào thứ Sáu (giờ địa phương) cho thấy nền kinh tế Mỹ vốn có khả năng phục hồi cao đã bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu căng thẳng ngay cả trước khi cuộc chiến với Iran nổ ra, làm nổi bật những rủi ro mà việc tăng giá xăng dầu và năng lượng có thể gây ra.
Bộ Thương mại cho biết nền kinh tế hầu như không tăng trưởng trong ba tháng cuối năm ngoái, khi cơ quan này cắt giảm một nửa ước tính tăng trưởng quý IV. Chi tiêu tiêu dùng, sau khi điều chỉnh theo lạm phát, đã ở mức thấp trong tháng Giêng khi lạm phát vẫn ở mức cao dai dẳng. Việc tuyển dụng cũng gần như rơi vào tình trạng đình trệ. Và theo một cuộc khảo sát về tâm lý người tiêu dùng cũng được công bố vào thứ Sáu (giờ địa phương), triển vọng của người Mỹ về nền kinh tế đã sụt giảm sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran.
Giá xăng đã tiến sát mức 4 USD (khoảng 6,92 NZD) mỗi gallon trong suốt cuộc chiến, thắt chặt ngân sách của nhiều hộ gia đình vốn đã chịu nhiều áp lực. Nhiều người Mỹ sẽ nhận được các khoản hoàn thuế lớn hơn bình thường vào tháng Ba và tháng Tư nhờ luật cắt giảm thuế của Tổng thống Donald Trump được thông qua năm ngoái, nhưng chi phí xăng dầu cao hơn, nếu kéo dài, có thể hấp thụ phần lớn hoặc thậm chí toàn bộ những khoản lợi ích đó.
Hơn nữa, chỉ số Dow Jones hiện đã giảm ba tuần liên tiếp, có khả năng tác động đến các hộ gia đình giàu có hơn ở Mỹ – những người từng giúp duy trì chi tiêu tiêu dùng tổng thể khi các gia đình có thu nhập thấp thắt lưng buộc bụng.
Diane Swonk, chuyên gia kinh tế trưởng tại KPMG, cho biết: “Áp lực lạm phát cơ bản đã gia tăng trước khi cuộc chiến ở Trung Đông nổ ra và dự kiến sẽ còn trầm trọng hơn”. Bà nói thêm rằng một số quan chức Cục Dự trữ Liên bang (Fed) thậm chí có thể thúc đẩy việc tăng lãi suất tại cuộc họp vào tuần tới, mặc dù ngân hàng trung ương có khả năng sẽ giữ nguyên quan điểm.
Lãi suất thế chấp đã tăng kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, có lẽ vì các nhà đầu tư kỳ vọng lạm phát sẽ duy trì ở mức cao. Điều đó có thể gây áp lực thêm lên thị trường nhà ở Mỹ, vốn đã rơi vào tình trạng sụt giảm kể từ năm 2022, khi lãi suất thế chấp bắt đầu leo thang từ mức thấp kỷ lục thời đại dịch.
Đợt đóng cửa chính phủ kéo dài 43 ngày vào mùa thu năm ngoái cũng đã cản trở sự tăng trưởng vào cuối năm ngoái. Bộ Thương mại báo cáo vào thứ Sáu (giờ địa phương) rằng nền kinh tế chỉ tăng trưởng ở mức hằng năm chậm chạp đáng ngạc nhiên là 0,7% từ tháng Mười đến tháng Mười Hai, một sự sụt giảm lớn so với mức ước tính ban đầu là 1,4%.
Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) — tổng sản lượng hàng hóa và dịch vụ của quốc gia — đã giảm mạnh so với mức 4,4% trong quý III năm ngoái và 3,8% trong quý II.
Chi tiêu và đầu tư của chính phủ liên bang, vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi việc đóng cửa chính phủ, đã giảm mạnh ở mức 16,7%, làm mất đi 1,16 điểm phần trăm trong mức tăng trưởng của quý IV.
Jim Baird, giám đốc đầu tư tại Plante Moran Financial Advisors, nhận định trong một bài bình luận: “Sau hai quý II và III tăng trưởng mạnh mẽ liên tiếp, nền kinh tế được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt vào cuối năm. Hiện nay ngày càng rõ ràng rằng nền kinh tế không chỉ chậm lại mà còn vấp ngã ngay khi về đích. Việc chính phủ đóng cửa chắc chắn là một yếu tố chính dẫn đến sự mất đà, nhưng sự sụt giảm mạnh trong tăng trưởng tiêu dùng cũng đóng một vai trò quan trọng”.
Ở một khía cạnh khác, chi tiêu tiêu dùng tăng khiêm tốn trong tháng Giêng, tăng 0,4%, nhưng chỉ ở mức 0,1% sau khi điều chỉnh theo lạm phát. Thu nhập, sau khi điều chỉnh thuế và các khoản chuyển nhượng, đã tăng vọt 0,9% do việc khấu trừ thuế giảm vì những thay đổi về thuế năm 2025. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng tiền lương đang có xu hướng hạ nhiệt so với một năm trước.
Dữ liệu mới cho thấy người Mỹ đã tiết kiệm ít hơn trong vài tháng qua và đặc biệt là các gia đình có thu nhập thấp đã mắc nợ nhiều hơn. Việc tuyển dụng yếu kém — nền kinh tế hầu như không tạo thêm việc làm trong năm ngoái — cũng đè nặng lên niềm tin của người tiêu dùng.
Theo chỉ số tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan, niềm tin tổng thể chỉ giảm nhẹ trong tháng Ba, nhưng cuộc khảo sát mới chỉ hoàn thành được một nửa khi cuộc tấn công vào Iran bắt đầu. Những người trả lời sau ngày 28 tháng Hai, thời điểm bắt đầu cuộc chiến, có thái độ bi quan hơn nhiều.
Joanne Hsu, giám đốc khảo sát tâm lý, cho biết: “Các cuộc phỏng vấn hoàn thành trước hành động quân sự tại Iran cho thấy sự cải thiện về tâm lý so với tháng trước, nhưng những số liệu thấp hơn ghi nhận trong chín ngày sau đó đã xóa sạch hoàn toàn những mức tăng ban đầu đó”.
Trong một báo cáo riêng biệt, một thước đo lạm phát được Fed theo dõi chặt chẽ đã tăng 2,8% trong tháng Giêng so với một năm trước đó. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho biết con số đó có thể vượt ngưỡng 3,5% trong những tháng tới, vì giá xăng đã tăng vọt lên mức trung bình toàn quốc là 3,63 USD/gallon, tăng so với mức 2,94 USD của một tháng trước, theo số liệu từ AAA.
Tính chung cả năm ngoái, nền kinh tế tăng trưởng 2,1%, một mức ổn định nhưng đã giảm so với 2,8% vào năm 2024 và 2,9% của năm trước đó.
Trong quý IV, chi tiêu tiêu dùng tăng trưởng ở mức 2%, giảm so với mức 3,5% trong quý III và mức 2,4% mà chính phủ đã ước tính ban đầu. Đầu tư kinh doanh, không bao gồm nhà ở, tăng ở mức ổn định 2,2%, có khả năng phản ánh dòng tiền đang đổ vào trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng mức tăng này vẫn thấp hơn con số 3,2% của quý III.
Một danh mục trong dữ liệu GDP dùng để đo lường sức mạnh cơ bản của nền kinh tế cho kết quả yếu hơn so với báo cáo trước đó, chỉ tăng trưởng ở mức 1,9%, giảm so với mức 2,9% trong quý III. Danh mục này bao gồm chi tiêu tiêu dùng và đầu tư tư nhân, nhưng loại trừ các mặt hàng biến động như xuất khẩu, hàng tồn kho và chi tiêu chính phủ.
Trong khi đó, thị trường việc làm của Mỹ đang trong tình trạng sụt giảm. Tháng trước, các công ty, tổ chức phi lợi nhuận và cơ quan chính phủ đã cắt giảm 92.000 việc làm. Trong năm 2025, họ chỉ tạo thêm chưa đầy 10.000 việc làm mỗi tháng, mức tuyển dụng yếu nhất ngoài các năm suy thoái kể từ năm 2002.
Một báo cáo vào thứ Sáu (giờ địa phương) cho thấy các công ty đã đăng tuyển gần 7 triệu vị trí việc làm trong tháng Giêng, một sự gia tăng đáng mừng so với con số 6,6 triệu của tháng Mười Hai. Tuy nhiên, việc tuyển dụng tổng thể về cơ bản vẫn không thay đổi, cho thấy các công ty đang ngần ngại lấp đầy các vị trí còn trống, có lẽ do sự không chắc chắn xung quanh tác động của trí tuệ nhân tạo.
Sự ngần ngại này có thể gia tăng nếu cuộc chiến kéo dài và đè nặng lên niềm tin cũng như chi tiêu của người tiêu dùng.
Dữ liệu GDP công bố vào thứ Sáu (giờ địa phương) là bản ước tính thứ hai trong số ba bản ước tính về tăng trưởng quý IV. Báo cáo cuối cùng dự kiến sẽ được công bố vào ngày 9 tháng Tư.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang