Chủ tịch thực thể quản lý nước mới cho biết, cư dân Wellington sẽ phải đối mặt với mức tăng "rất dốc" trong hóa đơn tiền nước thập kỷ tới, có thể lên tới 6831 NZD mỗi năm, khi cơ quan này nỗ lực khắc phục hệ thống cơ sở hạ tầng cũ kỹ và đang xuống cấp.
Thực hiện bởi Ellen O'Dwyer của RNZ
Quá trình này sẽ bắt đầu bằng mức tăng phí nước trung bình 14,7% cho người dân Wellington, tương đương thêm 310 NZD trong năm nay; phí có thể tăng tiếp 28% vào giai đoạn 2027-2028 và tăng hơn gấp đôi vào năm 2036.
Người dân Wellington bao gồm những người sống tại Thành phố Wellington, Porirua, Hutt City và Upper Hutt hiện đang trả trung bình 2100 NZD mỗi năm cho tiền nước thông qua thuế địa phương (rates). Từ tháng 7, họ sẽ nhận hóa đơn tiền nước riêng biệt hàng quý và phải thiết lập phương thức thanh toán mới cho Tiaki Wai.
Nói cách khác, một hộ gia đình trung bình tại bốn thành phố của khu vực Wellington – Wellington, Lower Hutt, Upper Hutt và Porirua – dự kiến sẽ phải trả khoảng 2418 NZD trong năm tới và trả tới 6831 NZD (đã tính lạm phát) vào năm 2036.
Công bố các mức phí dự kiến trong chiến lược dịch vụ nước vào thứ Tư, Chủ tịch hội đồng quản trị Tiaki Wai, ông Will Peet, cho biết ông biết việc tăng giá sẽ không được ủng hộ trong bối cảnh áp lực chi phí sinh hoạt, nhưng vấn đề này cần phải được giải quyết ngay bây giờ.
"Chúng tôi ý thức được rằng mọi người đều đang đối mặt với chi phí gia tăng trong vài năm qua, và bất kỳ khoản tăng thêm nào cũng là một thách thức đối với người dân."
"Và tôi nghĩ, đối với cá nhân tôi, chúng ta đã mất 30 năm để rơi vào tình trạng này, nên sẽ không thể khắc phục xong chỉ trong năm phút."
Tiaki Wai sẽ thay thế Wellington Water và tiếp quản các tài sản của khu vực – quản lý và cung cấp nước uống, nước thải và các dịch vụ thoát nước mưa từ tháng 7.
Ông Peet cho biết trong năm nay, số tiền chính xác trên hóa đơn sẽ khác nhau tùy theo từng thành phố và từng bất động sản, tương tự như cách tính thuế địa phương hiện nay.
Ví dụ, năm nay cư dân Porirua sẽ trả mức tăng trung bình 368 NZD/năm cho phí nước, cư dân Lower Hutt thêm 349 NZD, cư dân Upper Hutt thêm 278 NZD và cư dân Wellington thêm 275 NZD.
Mô hình tính thuế của bốn hội đồng thành phố sẽ được chuyển giao cho Tiaki Wai trong các hóa đơn năm đầu tiên, nhưng theo thời gian, tổ chức này sẽ chuyển sang một mô hình giá chung.
Ông Peet cho biết ông muốn thẳng thắn với người dân về các khoản chi phí trong tương lai và mong muốn nhận được phản hồi của họ về chiến lược của tổ chức.
"Như đã nói, đây vẫn là những mức tăng thực sự dốc. Tôi biết bạn cũng sẽ thấy điều tương tự từ các cơ quan quản lý nước khác trên cả nước, nhưng đây là những mức tăng đáng kể."
Ông cho biết sẽ không có ai bị cắt nước nếu họ đang gặp khó khăn trong việc thanh toán hóa đơn.
Theo tài liệu chiến lược, Tiaki Wai có chính sách hỗ trợ người gặp khó khăn, bao gồm việc gửi thông báo nhắc nhở và liên hệ với các đơn vị thu hồi nợ bên ngoài nếu cần thiết, nhưng ông Peet nói với các phóng viên rằng việc thu hồi nợ không phải là điều tổ chức đang xem xét vào lúc này.
Ông Peet đã thẳng thắn về những thách thức đối với tổ chức, nói rằng sẽ mất nhiều năm để bù đắp cho hàng thập kỷ thiếu hụt đầu tư.
"Cơ sở hạ tầng ở khắp mọi nơi, bạn không thể cứ mãi 'đá quả bóng trách nhiệm' xuống đường, nếu không nó sẽ quay lại gây họa cho bạn," ông nói.
"Chúng ta đã trì hoãn chi tiêu cho ngành nước trong một thời gian dài. Tôi không ở đây để phán xét các quyết định trong quá khứ, những gì tôi có thể nói với bạn lúc này là chúng ta cần đưa ra quyết định khó khăn và bắt đầu đầu tư."
Tài liệu chiến lược lưu ý rằng nhiều tài sản quan trọng đang trong tình trạng kém, quá cũ và có "nguy cơ hỏng hóc đáng kể", bao gồm việc 3 trên 4 nhà máy xử lý nước thải không đạt chuẩn, với các vấn đề tồn tại từ nhiều năm trước.
Mạng lưới nước thải đang bị tràn và hệ thống thoát nước mưa thường xuyên góp phần gây ra lũ lụt và ô nhiễm, tài liệu cho biết thêm.
Thêm vào đó là tình hình tài chính của tổ chức – ông Peet cho biết Tiaki Wai cần thêm ngân sách để hoạt động.
Tổ chức sẽ tiếp quản hơn 9 tỷ NZD tài sản ngành nước và khoảng 1,7 tỷ NZD tiền nợ từ các hội đồng thành phố, nhưng doanh thu mà các hội đồng thu được khoảng 385 triệu NZD vào năm 2025-2026 – là không đủ để đáp ứng chi phí dài hạn cho các dịch vụ nước.
Ông Peet cho biết một trong những ưu tiên chính của tổ chức từ tháng 7 là sửa chữa Nhà máy xử lý Moa Point, nơi vẫn đang xả nước thải thô ra biển sau một sự cố thảm khốc vào tháng 2.
Ông Peet không bình luận về việc liệu đã có kế hoạch để ngăn chặn tình trạng đó hay chưa, và nói rằng còn "hơi sớm để nói" sẽ mất bao nhiêu chi phí để sửa chữa nhà máy, đồng thời chuyển những câu hỏi đó cho chủ sở hữu hiện tại là Hội đồng Thành phố Wellington.
"Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với Thành phố Wellington khi họ giải quyết vấn đề Moa Point. Bản thân tôi sống gần Bờ biển phía Nam, tôi biết nó đang gây ra tác động thế nào. Tất cả chúng ta đều biết mình cần phải thực hiện việc sửa chữa đúng cách, đúng thời điểm để đảm bảo sự cố chấm dứt."
Ông cũng không bình luận về bất kỳ nhà cung cấp hiện tại nào đang vận hành các nhà máy, bao gồm cả Veolia.
Tổ chức đã được các thị trưởng khu vực Wellington và các đối tác mana whenua (người bản địa) đặt ra một số mục tiêu nghiêm ngặt, bao gồm việc không được nhận bất kỳ thông báo đình chỉ, khoản phạt hay bị truy tố nào từ Hội đồng Khu vực Greater Wellington do các nhà máy không đạt chuẩn.
Ông Peet cho biết đó là mục tiêu đúng đắn để hướng tới, nhưng với những vấn đề cơ sở hạ tầng tồn tại từ lâu, điều đó sẽ không thể xảy ra trong năm đầu tiên.
"Chúng tôi sẽ không đạt được những mục tiêu đó trong giai đoạn đầu, bởi vì Wellington Water hiện cũng chưa đạt được."
"Những gì diễn ra vào ngày 30 tháng 6 sẽ gần như tương tự vào ngày 1 tháng 7 – tuy nhiên, tôi nghĩ việc người dân Wellington, thông qua ủy ban đối tác, đặt ra cho chúng tôi một số mục tiêu đầy tham vọng để cải thiện tình hình là một kỳ vọng hoàn toàn hợp lý."
Theo 1news.co.nz - Hani Dang