Tại Tây Auckland, tro cốt của gần 2000 người đang được lưu lạc dưới lòng đất trong những bình đựng không tên. Trong suốt nhiều thập kỷ, người thân của những người quá cố đã yêu cầu hội đồng thành phố phải có một sự tôn trọng tối thiểu. Indira Stewart đưa tin.
Khắp những sườn đồi dốc của Waikumete, nghĩa trang lớn nhất New Zealand, có hơn 90.000 người được tưởng nhớ, được chôn cất trong những ngôi mộ có bia ký trải dài trên diện tích 108 mẫu Anh. Nhưng tại một góc khuất, phía sau ga tàu Glen Eden – nơi những toa tàu đặc biệt từng đưa người quá cố đến nghĩa trang – tro cốt của gần 2000 người lại nằm dưới lòng đất trong những hầm mộ không tên tuổi.
Câu hỏi về việc tại sao họ lại nằm ở đó đã không có lời giải đáp trong suốt nhiều thập kỷ. Đối với thân nhân, đó là một hành trình đau đớn và tuyệt vọng.
Nhiều gia đình khác thậm chí không hề hay biết rằng di cốt của người thân họ đang nằm trong một kiểu "chôn cất tập thể", bên dưới bãi cỏ, cạnh "nhà vệ sinh" của Nhà nguyện Đức tin mang tính lịch sử của nghĩa trang.
Vào năm 1969, lò hỏa táng nơi lưu giữ hàng trăm bình tro cốt bị phá dỡ, và các bình này được chuyển vào tòa nhà nhà nguyện lịch sử của nghĩa trang. Năm tiếp theo, Hội đồng thành phố quyết định tu bổ nhà nguyện và di dời số tro cốt này một lần nữa, cùng với hơn một nghìn bình khác. Nhiều thẻ tên nhận dạng đã bị gỡ bỏ trước khi các bình tro được xếp chồng lên nhau và niêm phong trong hầm mộ. Những bình tro cuối cùng được đưa vào đó là năm 1979.
“Họ là những con người bằng xương bằng thịt, vậy mà họ bị đưa ra khỏi đây và tống xuống những hầm mộ dưới lòng đất,” ông Terry Arnold Pomare Fergusson nói. Ông đã và đang đấu tranh để đòi lại di cốt của cụ cố mình, cụ Hudson Pomare Fergusson, để có thể đưa cụ về chôn cất tại nghĩa trang gia đình (urupā) ở phía bắc.
Mỗi năm, lại có thêm nhiều gia đình tìm đến với cùng một yêu cầu. Hội đồng thành phố Auckland nói rằng điều đó là bất khả thi.
“Nếu có thể đưa họ ra ngoài, chúng tôi chắc chắn sẽ làm,” bà Sheree Stout, Quản lý Vận hành Nghĩa trang khu vực của hội đồng cho biết. “Đó là việc nên làm. Nhưng đáng tiếc là điều đó về mặt vật lý là không thể. Sẽ không có cách nào để thu hồi hoặc xác định danh tính từng người quá cố trong những hầm mộ đó.”
Bà Stout tin rằng có khả năng các hầm mộ hiện đã bị hư hại do ngấm nước. Bà cũng không biết tại sao các bình tro lại bị gỡ thẻ tên trước khi được đặt vào hầm bê tông.
'Đó là việc mà lẽ ra chúng tôi đã có thể làm tốt hơn'
Trong khoảng thời gian từ năm 1970 đến 1978, trước khi hội đồng chôn lấp các bình tro, họ đã đăng thông báo trên các tờ báo địa phương, mời thân nhân đến nhận lại tro cốt của người thân.
“Chắc chắn việc gỡ thẻ tên đã xảy ra vào khoảng thời gian từ lúc gửi lời mời cho các gia đình đến ngày đưa họ xuống lòng đất,” bà Stout nói.
Theo hồ sơ lưu trữ, Hội đồng có chi tiết liên lạc của từng người thân thích, nhưng đã quyết định rằng việc liên hệ với tất cả mọi người là không thực tế.
“Chuyện này sẽ không xảy ra ở thời đại ngày nay,” bà Stout khẳng định. “Đó là điều mà tôi tin rằng lẽ ra chúng tôi đã có thể làm tốt hơn, và chắc chắn hiện nay chúng tôi đang làm tốt hơn rất nhiều.”
Ông Fergusson và những người khác đã yêu cầu hội đồng xây dựng một đài tưởng niệm tử tế cho gần 2000 người quá cố.
Hồ sơ của Hội đồng cũng cho thấy việc dựng một tấm bia vinh danh, ghi đầy đủ tên tuổi của họ, đã được đề xuất từ hơn 50 năm trước.
“Thật không thể tin nổi là những người này thậm chí sẽ không xem xét việc lập một đài tưởng niệm cho những con người này, những di cốt vốn là người thân của ai đó,” ông Fergusson nói.
Họ là ai và câu chuyện của họ là gì?
Hội đồng có một danh sách tên của những người quá cố trên trang web của mình và cho biết vẫn đang trong quá trình cập nhật. Đối chiếu các chi tiết này với hồ sơ tại các kho lưu trữ chính phủ khác, một "viên nang thời gian" của lịch sử New Zealand hiện ra.
Trong danh sách đó có Phyllis Boyd, một "Nữ quản trò" qua đời ở tuổi 36 vào năm 1944. Clarice Lucretia Carver, qua đời năm 1945 ở tuổi 40, làm nghề tốc ký.
Có những người nông dân, thương nhân đường biển, thợ đóng giày, thợ sắt và một người giao sữa. Clifton Daw, 45 tuổi, làm thợ máy khí tượng và James Christopher King là một "công nhân bến tàu", người từng được trao huy chương phục vụ cứu hỏa vì nhiều năm cống hiến trước khi qua đời vì đuối nước vào năm 1932 ở tuổi 58.
Rất ít phụ nữ được liệt kê cùng chức danh công việc, hầu hết được mô tả là "Người nội trợ". Những người qua đời khi chưa có con và chưa kết hôn được ghi là "Phụ nữ độc thân" (Spinster).
Những người đàn ông khá giả như Josh Bush Brown, một người nhập cư Scotland và là người đầu tiên được hỏa táng tại Waikumete vào năm 1923, được ghi là "Quý ngài" (Gentleman).
Cũng có hàng chục trẻ em và trẻ sơ sinh bị chôn trong hầm mộ. Bé gái 6 tuổi Noeline Margaret Cantwell được mai táng cùng cha mình, ông William Alfred Caspar Cantwell, người qua đời sau cô bé 10 năm vào năm 1953. Geoffrey Brocket, 5 tháng tuổi, là cái tên nhỏ tuổi nhất trong danh sách.
Để chúng ta không quên họ
Ngày nay, hàng ngàn binh lính trên khắp đất nước đang được tưởng nhớ trong các buổi lễ kỷ niệm ANZAC, bao gồm cả ở Waikumete – nghĩa trang nắm giữ số lượng mộ phần quân nhân lớn nhất cả nước. Và ai có thể ngờ rằng, cách đó chưa đầy một cây số, hàng chục cựu chiến binh khác, những người cũng xứng đáng nhận được tình yêu và sự tôn trọng tương tự, lại đang nằm trong những hầm mộ không tên.
Trong số đó có những anh hùng chiến tranh được tặng thưởng huân chương như Binh nhì Albert Henry Boreham, một quản ngục từng chiến đấu trong Thế chiến thứ nhất. Còn có Stanley Barrett Russell Rutledge (Thế chiến I) và Đại úy George Brodie, người đã chiến đấu trong cả hai cuộc thế chiến.
Liệu Hội đồng thành phố đã quên mất họ?
“Không, hoàn toàn không,” bà Stout nói – người mà trong một tình huống bất ngờ, đã bị sốc khi phát hiện ra một người ông họ của mình cũng nằm trong danh sách những người bị chôn trong hầm mộ. Bà Stout và gia đình không hề biết tại sao ông lại kết thúc ở đó.
“Đó chắc chắn là một thiếu sót và giờ chúng tôi cảm thấy đã đến lúc phải hành động,” bà nói, đề cập đến chiến dịch bền bỉ của các gia đình nhằm đòi lại một tấm bia ghi tên những người thân yêu của họ.
Họ còn phải chờ đợi bao lâu nữa?
Bà Stout không đưa ra một ngày cụ thể, nhưng bà biết đó là một món nợ chưa trả.
"Tôi muốn đảm bảo rằng chúng tôi sẽ thực hiện điều này một cách đúng đắn.”
Để kiểm tra xem bạn có người thân hoặc tổ tiên nào được chôn cất trong các hầm mộ này tại Nghĩa trang Waikumete hay không, bạn có thể tìm kiếm trong Sổ đăng ký của Hội đồng trong các tài liệu bên dưới. Để liên hệ, hãy gửi email tới indira.stewart@tvnz.co.nz / indepth@tvnz.co.nz
Theo 1news.co.nz - Hani Dang