Cocaine không hề rẻ, nhưng một số liệu mới cho thấy việc sử dụng chất này đang tăng vọt tại New Zealand. Điều gì đang thúc đẩy "cơn bão tuyết" này?
Cho đến gần đây, cocaine vẫn là một thứ khá hiếm hoi tại New Zealand, theo giải thích của Giáo sư Chris Wilkins từ Đại học Massey, trưởng nhóm nghiên cứu ma túy tại Trung tâm Nghiên cứu SHORE & Whariki.
"Trong những thập niên 80 và 90 – thời điểm mà cocaine bùng nổ nhất trên thế giới – thì New Zealand gần như không có sự xuất hiện của loại chất này," ông nói.
Sự biệt lập về địa lý và thương mại đã bảo vệ New Zealand khi cocaine trở thành một hiện tượng văn hóa đại chúng trong những thập kỷ đó.
Nhưng mọi thứ đã thay đổi – tình trạng dư thừa nguồn cung toàn cầu hiện dẫn đến sự gia tăng đột biến về nhu cầu tại New Zealand.
Cảnh sát gần đây đã công bố số liệu kiểm tra nước thải, cho thấy việc sử dụng cocaine đã chạm mức cao nhất mọi thời đại.
Các số liệu nước thải mới nhất được thu thập từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2025, tại các điểm kiểm tra bao phủ tới 77% tổng dân số Aotearoa (New Zealand).
Cục Tình báo Ma túy Quốc gia cho biết, việc kiểm tra tính toán mức độ sử dụng ma túy dựa trên nồng độ dấu vết sinh học của từng loại chất được phát hiện trong nước, phản ánh lượng ma túy nguyên chất được tiêu thụ.
Số liệu cho thấy việc sử dụng ma túy đá (methamphetamine) vẫn ở mức cao, trung bình khoảng 34,7kg mỗi tuần.
Nhưng chính cocaine mới là chất có bước nhảy vọt lớn nhất về tỷ lệ.
"Chúng ta được xem là một thị trường béo bở dù quy mô nhỏ" đối với những kẻ buôn bán cocaine, Sarah Helm, giám đốc điều hành của Quỹ Ma túy New Zealand cho biết.
Vậy chúng ta đang sử dụng thêm bao nhiêu cocaine?
Mặc dù tổng lượng cocaine sử dụng vẫn thấp hơn ma túy đá hoặc cần sa, nhưng chính quy mô của sự gia tăng này đã thu hút sự chú ý.
Lượng cocaine đã tăng gần gấp đôi trong một năm, lên tới mức ước tính 9,4kg mỗi tuần – tăng 98%, tương đương 4,7kg, so với lượng tiêu thụ trung bình của bốn quý trước đó.
Đó là một lượng cocaine rất lớn.
Một phần nguyên nhân đơn giản là vì hiện có quá nhiều hàng trên thị trường.
"Ở cấp độ toàn cầu, đã có một sự dư thừa thực sự trong sản xuất cây coca," Wilkins nói. Cocaine đến từ lá cây coca và chủ yếu được sản xuất tại các quốc gia Nam Mỹ như Colombia, Peru và Bolivia.
Nhưng còn một lý do khác cho sự gia tăng này.
Tại New Zealand, cocaine đã tạo ra một hình ảnh rằng nó "an toàn" và "thời thượng" hơn ma túy đá hoặc các loại ma túy khác. Những hình ảnh biểu tượng như trùm ma túy của Al Pacino trong phim Scarface hay bột trắng tràn ngập các sàn nhảy trong văn hóa đại chúng Mỹ phần lớn đã bỏ lỡ Aotearoa vào những năm 1980.
"Nó từng được xem là một loại ma túy rất xa lạ," Wilkins nói. "Tất nhiên, nó luôn gắn liền với sự hào nhoáng của Hollywood."
"Tôi nghĩ hiện tại cocaine đang tự thể hiện mình như một loại ma túy 'sạch' hơn, lành mạnh và dễ kiểm soát hơn, và đó chính là yếu tố thúc đẩy nhu cầu vào lúc này."
Trợ lý Cảnh sát trưởng New Zealand Corrie Parnell nói với RNZ rằng hiện có một "nhu cầu mạnh mẽ" đối với cocaine.
Khảo sát Xu hướng Ma túy New Zealand là một khảo sát trực tuyến ẩn danh với 8.883 người được thực hiện vào năm 2025, nhằm cung cấp bức tranh hàng năm về xu hướng thị trường ma túy. Đây không phải là mẫu đại diện hoàn toàn nhưng được mô tả là "đại diện rộng rãi cho hồ sơ nhân khẩu học và phân bổ dân cư theo vùng" của New Zealand.
Và những gì khảo sát này nói về việc sử dụng cocaine hoàn toàn khớp với số liệu từ nước thải.
Số người tham gia khảo sát cho biết cocaine "dễ" kiếm đã nhảy vọt từ 17% trong giai đoạn 2018-19 lên 43% vào năm 2025, trong khi tỷ lệ những người sử dụng cocaine ít nhất hàng tuần tăng từ 6% lên 10% trong cùng kỳ.
Chỉ 23% số người phản hồi khảo sát cho biết họ đã sử dụng cocaine trong sáu tháng qua – nhưng con số đó vẫn cao hơn hầu hết các loại ma túy bất hợp pháp khác ngoại trừ cần sa (69%) và MDMA (35%), và cao hơn nhiều so với ma túy đá (11%).
Báo cáo Sử dụng Ma túy tại Aotearoa 2023/24 công bố năm ngoái cũng xác nhận sự gia tăng ổn định này – chỉ khoảng 1kg cocaine được tiêu thụ mỗi tuần bởi người New Zealand vào năm 2019, so với hơn 9kg được ước tính trong số liệu nước thải mới.
Có phải vì nó rẻ không?
Thực tế thì hoàn toàn ngược lại. Người New Zealand đang phải trả mức giá cocaine thuộc hàng cao nhất thế giới.
Giá trung bình cho mỗi gram cocaine là 360 NZD, theo khảo sát xu hướng ma túy, cao hơn một chút so với ma túy đá (334 NZD/gram) và cao hơn nhiều so với MDMA hay ketamine.
"Sự tăng trưởng của thị trường cocaine đã diễn ra trong vòng vài năm và phần lớn xảy ra mà không có sự sụt giảm đáng kể về giá bán lẻ trên đường phố," Parnell cho biết.
"Điều này cho thấy nhu cầu mạnh mẽ đối với cocaine, vì những kẻ buôn bán có thể đẩy ra số lượng lớn hơn mà không cần giảm giá."
Ai là người sử dụng tất cả số cocaine này?
Khảo sát Xu hướng Ma túy New Zealand mang lại một vài bất ngờ.
Những người tham gia khảo sát cho biết họ đã sử dụng cocaine trong sáu tháng qua phần lớn là người gốc Âu (74%), nam giới (66%) và có điều kiện tài chính khá tốt.
79% những người được khảo sát làm việc toàn thời gian hoặc bán thời gian, và 42% trong số đó kiếm được hơn 80.000 NZD một năm.
"Nó giống như một biểu tượng của sự giàu có và địa vị tại New Zealand chỉ vì nó quá đắt đỏ và xa lạ," Wilkins nói.
"Sự gắn mác thượng lưu với cocaine tạo ra một lớp vỏ bọc rằng đây là loại ma túy cao cấp và có thể sử dụng một cách có kiểm soát. Nhưng nếu bạn đến Bắc Mỹ hay Châu Âu, rõ ràng có rất nhiều người đang gặp vấn đề nghiêm trọng với nó."
Cảnh sát cho biết việc sử dụng cocaine tăng vọt đặc biệt tại Auckland, Wellington và Bay of Plenty.
Đây có phải là hiện tượng riêng của New Zealand?
"New Zealand tiếp tục là một thị trường hấp dẫn đối với các nhóm tội phạm có tổ chức nhờ biên lợi nhuận cao," Parnell nói.
"New Zealand và Úc vẫn giữ mức giá ma túy bất hợp pháp cao nhất thế giới. Giống như tình hình toàn cầu, nguồn cung lớn, tiêu thụ cao và giá cả ổn định."
Nhưng cocaine đang bùng nổ trên toàn thế giới – Báo cáo Ma túy Thế giới 2025 của Liên Hợp Quốc cho biết cocaine là thị trường ma túy bất hợp pháp phát triển nhanh nhất thế giới. Báo cáo cho biết số người sử dụng cocaine đã tăng từ 17 triệu người năm 2013 lên 25 triệu người vào năm 2023.
"Cảnh sát đã ghi nhận sự gia tăng khối lượng lớn cocaine bị thu giữ" thông qua các chiến dịch của Cảnh sát và cơ quan Hải quan, Parnell cho biết.
"Sự gia tăng nguồn cung là một phần của xu hướng toàn cầu và được thúc đẩy bởi mức độ canh tác cây coca kỷ lục, các phương pháp sản xuất cocaine ngày càng hiệu quả, và sự đa dạng hóa chuỗi cung ứng vào New Zealand," Helm nói.
"Trong một thị trường đen không được kiểm soát, chúng ta đang phó mặc cho những thay đổi toàn cầu vốn có thể biến đổi nguồn cung ma túy của chúng ta rất nhanh chóng."
Báo cáo của LHQ lưu ý rằng những kẻ buôn lậu cocaine đang thâm nhập vào các thị trường mới khắp Châu Á và Châu Phi.
"Sự bạo lực tàn khốc và tính cạnh tranh đặc trưng của đấu trường cocaine bất hợp pháp, từng chỉ giới hạn ở Mỹ Latinh, hiện đang lan sang Tây Âu," báo cáo viết.
LHQ lưu ý rằng sự bất ổn toàn cầu đang "tiếp thêm sức mạnh cho các nhóm tội phạm có tổ chức và đẩy việc sử dụng ma túy lên mức cao lịch sử."
"Sự dư thừa nguồn cung có nghĩa là cocaine đang được đẩy vào các quốc gia vốn trước đây ít có sự hiện diện của loại chất này," Helm cho biết.
Cocaine có thực sự nguy hiểm như các loại ma túy khác?
"Văn hóa New Zealand hiện nay khá 'ngây thơ' với cocaine... theo nghĩa là mọi người có lẽ có một nhận thức phóng đại rằng đây là loại ma túy không gây hại và là một lựa chọn tốt hơn ma túy đá," Wilkins nói.
New Zealand đã có ba thập kỷ để chứng kiến tác hại của ma túy đá, vốn đã "hằn sâu trong văn hóa đại chúng," ông nói.
"Nó trông có vẻ không rủi ro, nhưng cocaine gây ra những vấn đề thực sự nghiêm trọng liên quan đến các tác động ngắn hạn như kích động, bạo lực, đôi khi là loạn thần đối với người dùng nặng, và các tác động dài hạn lên sức khỏe tim mạch cùng những vấn đề tương tự."
Giống như bất kỳ loại ma túy nào khác, cocaine luôn tiềm ẩn rủi ro, Helm khẳng định.
"Cocaine mang lại nguy cơ gây nghiện và tổn hại cao hơn một số loại ma túy khác mà người New Zealand có thể đã quen thuộc như MDMA, vì vậy chúng tôi lo ngại rằng cộng đồng có thể ít nhận thức được những dấu hiệu cần lưu ý để giữ an toàn."
"Ví dụ, pha trộn cocaine với rượu có thể rất nguy hiểm vì chúng kết hợp tạo thành một chất gọi là cocaethylene, gây áp lực lớn lên cơ thể, đặc biệt là tim."
"Hơn nữa, một số chất như cocaine có 'hiệu ứng tái liều cưỡng bức', nơi người dùng có ham muốn mãnh liệt phải sử dụng thêm. Điều này, cộng với tác dụng ngắn hạn của nó, làm tăng nguy cơ gây nghiện."
Cảnh sát cho biết việc sử dụng cocaine tại các điểm lấy mẫu nước thải trong quý cuối năm 2025 tương đương với chi phí tổn hại xã hội ước tính hàng tuần là 3,5 triệu NZD, theo tính toán của Chỉ số Tổn hại Ma túy Bất hợp pháp New Zealand.
Mọi người cần được thông báo và chủ động tìm kiếm thông tin về các rủi ro sức khỏe, Wilkins nói.
"Hiện tại (cocaine) đang trong kiểu 'giai đoạn trăng mật'," nghĩa là việc truyền đạt các mối nguy hiểm một cách thuyết phục sẽ khó khăn hơn, vì mọi người thường tin vào thông tin từ bạn bè và chưa có nhiều trải nghiệm tiêu cực với nó tại đây.
"Xét về mức độ gây hại, nó phụ thuộc rất nhiều vào tần suất và liều lượng bạn sử dụng," ông nói thêm.
"Nếu bạn chỉ dùng một lần mỗi tháng hoặc mỗi sáu tháng, nguy cơ gặp vấn đề sẽ thấp hơn nhiều so với việc dùng hàng tuần hoặc hàng ngày."
Mọi người cũng nên lưu ý đến những rủi ro tiềm ẩn của chính mình, xét về tình trạng sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cách bạn sử dụng cocaine cũng là một yếu tố gây hại, Wilkins nói.
"Sử dụng qua đường mũi gây ra các vấn đề về thể chất, nhưng đó có lẽ là lựa chọn ít rủi ro nhất, trong khi hút cocaine (crack) đã thực sự thay đổi hoàn toàn bộ mặt của cocaine tại Bắc Mỹ và những nơi khác."
Hút hoặc tiêm cocaine là những hành vi mang "rủi ro cực kỳ cao," ông nói.
New Zealand đang làm gì trước tình trạng này?
Parnell cho biết cảnh sát đang tập trung hàng ngày vào việc thực thi các luật lệ về ma túy.
"Thông điệp của chúng tôi gửi đến cộng đồng là tất cả chúng ta đều có thể góp phần giảm thiểu tổn hại xã hội và sự khốn khổ do ma túy gây ra bằng cách báo cáo bất kỳ hoạt động hoặc thông tin nghi vấn nào."
Nhiều lô hàng cocaine lớn đã bị thu giữ tại các cảng, và Chiến dịch Matata – một chiến dịch phối hợp giữa Hải quan và Cảnh sát – đã nhắm vào một đường dây buôn lậu ma túy qua hành lý ký gửi không người trông coi tại Sân bay Auckland.
"Chiến dịch này đã dẫn đến việc bắt giữ tám đồng phạm từ nhóm TwoEight Brotherhood. 20 lô hàng ma túy đá và cocaine đã bị thu giữ, nặng lần lượt là 630kg và 112kg," Parnell cho biết.
Cũng đã có những vụ thu giữ cocaine khổng lồ bị chặn lại tại Thái Bình Dương bởi các quốc gia khác.
Parnell cho biết cảnh sát đang làm việc với nhiều cơ quan và nhóm cộng đồng để giải quyết vấn đề ma túy.
"Một sáng kiến để phá vỡ vòng xoáy tổn hại là chương trình Kiên cường với Tội phạm có Tổ chức trong Cộng đồng (ROCC), một sáng kiến hợp tác do cộng đồng dẫn dắt nhằm giải quyết các điều kiện xã hội tiếp tay cho tội phạm có tổ chức," ông nói. "Chương trình thừa nhận rằng chỉ thực thi pháp luật là không đủ."
Quỹ Ma túy cũng đã kêu gọi một "sự thay đổi căn bản" trong các chính sách về ma túy.
Helm cho rằng các luật hiện hành không phát huy hiệu quả.
"Trong 50 năm qua, cách tiếp cận của New Zealand là tập trung mạnh vào việc cấm đoán, sau đó thực hiện các vụ triệt phá nguồn cung và hình sự hóa người sử dụng, nhưng điều này rõ ràng không hiệu quả," bà nói.
"Xét trên mọi phương diện, cách tiếp cận này là một thất bại – không chỉ việc sử dụng ma túy tiếp tục tăng và đa dạng hóa, mà tình trạng nghiện ngập còn tăng lên, các vụ quá liều hiện cướp đi sinh mạng của ba người mỗi tuần, và ngày càng có nhiều loại ma túy mới mạnh hơn xâm nhập thị trường."
Bà cho rằng cần đầu tư nhiều hơn vào việc hỗ trợ và giảm thiểu tác hại, và Quỹ cũng đã ban hành một báo cáo kêu gọi thay đổi luật ma túy.
"Chúng ta cần học hỏi từ các bằng chứng thực tế và ngừng lặp lại những sai lầm cũ," Helm nói.
Bà cho rằng các quốc gia khác có thể dẫn đường.
"Hai thập kỷ trước, Bồ Đào Nha đã bãi bỏ các hình phạt hình sự đối với việc sử dụng ma túy và tăng cường đầu tư vào y tế và giảm thiểu tác hại," bà nói. Kết quả là tỷ lệ tử vong do quá liều đã giảm và áp lực lên hệ thống tư pháp được giải tỏa mà không làm gia tăng việc sử dụng ma túy.
"Không ai có tất cả câu trả lời cho vấn đề ma túy, nhưng rất rõ ràng rằng cách tiếp cận hiện tại của chúng ta không phải là giải pháp."
Bộ trưởng Sức khỏe Tâm thần Matt Doocey gần đây đã nói với RNZ rằng "hệ thống y tế cực kỳ quan trọng trong việc đẩy mạnh ứng phó với tác hại do ma túy gây ra".
Bộ Y tế đã đưa ra kế hoạch hành động 4 năm để giảm thiểu tình trạng nghiện ngập.
Doocey cho biết chính phủ không có ý định nới lỏng các luật lệ về ma túy.
"Trọng tâm của chúng tôi là tăng cường phòng ngừa, giảm thiểu tác hại do quá liều và cải thiện khả năng tiếp cận các hỗ trợ điều trị và phục hồi."
Theo rnz.co.nz - Hani Dang