Nhiều người biểu tình đang kêu gọi chính phủ giảm một nửa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu và Phí sử dụng đường bộ (RUC). Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải cho rằng việc này sẽ làm thâm hụt nguồn vốn bảo trì đường bộ.
Người dân tập trung tại công viên Victoria (Auckland) vào thứ Bảy để phản đối thuế nhiên liệu. Ảnh: RNZ/Paris IbellTrước đó, nhóm vận động hành lang Fuel Tax Protest NZ chia sẻ với truyền thông rằng họ đã điều phối hơn 40 cuộc biểu tình trên khắp cả nước vào ngày thứ Bảy.
Trong một video đăng tải trên mạng xã hội vào tối cùng ngày, ông Phil Barrett, phát ngôn viên quốc gia của nhóm này, cho biết quy mô biểu tình thực tế đã lan rộng ra hơn 50 địa điểm. Dù vậy, đài RNZ vẫn chưa thể xác minh tính chính xác của con số này.
Theo ghi nhận của phóng viên RNZ tại Công viên Victoria (Auckland) – một trong những điểm hẹn biểu tình, chỉ có một nhóm nhỏ người dân tập trung tại đây.
Bên cạnh việc giảm thuế, nhóm biểu tình còn yêu cầu chính phủ hỗ trợ chi phí nhiên liệu cho các dịch vụ thiết yếu, đồng thời minh bạch hơn trong việc chi tiêu nguồn thu từ thuế xăng dầu.
Số liệu từ Cơ quan Thống kê New Zealand (Stats NZ) chỉ ra rằng, giá xăng đã tăng tới 33,6% chỉ trong vòng hai tháng tính từ tháng 2, trong khi giá dầu diesel tăng vọt ở mức chóng mặt: 94,9%.
Để hỗ trợ các gia đình đang chật vật giữa cuộc khủng hoảng nhiên liệu, chính phủ nước này tạm thời tăng mức trợ cấp thuế đi làm (in-work tax credit) lên 50 USD/tuần cho khoảng 143.000 hộ gia đình thu nhập thấp. Đồng thời, mở rộng diện áp dụng để thêm 14.000 hộ gia đình khác được nhận khoản trợ cấp này ở mức giảm nhẹ. Chính phủ cũng tạm thời tăng 30% định mức chi phí đi lại (mileage rates) cho các nhân viên hỗ trợ cộng đồng và chăm sóc tại nhà.
Tuy nhiên, nội các chính phủ hoàn toàn bác bỏ phương án cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu và phí RUC.
Một người phát ngôn tại cuộc biểu tình ở Công viên Victoria chia sẻ với RNZ rằng những biện pháp hỗ trợ trên là chưa đủ: "Tôi chưa thấy ai cảm thấy vui mừng hay dễ thở hơn nhờ gói hỗ trợ đó cả."
Người này cũng cho rằng kế hoạch tăng dần thuế nhiên liệu từ năm sau chứng tỏ chính phủ đang quá xa rời thực tế trước cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt của người dân.
Theo lộ trình ban đầu, chính phủ dự kiến tăng 12 cent/lít xăng từ tháng 1/2027, tiếp tục tăng 6 cent/lít vào năm 2028 và 4 cent/lít cho các năm tiếp theo. Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis sau đó cho biết "rất ít khả năng" đợt tăng giá đầu tiên vào tháng 1 sẽ diễn ra, nhưng lãnh đạo Đảng ACT, ông David Seymour, lại khẳng định vẫn nên thực hiện đúng lộ trình.
"Khi giá nhiên liệu đang chạm trần, việc tăng thuế là một quyết định vô cảm — nó cho thấy họ không hề hiểu thực tế cuộc sống," người phát ngôn cuộc biểu tình nhấn mạnh.
Quang cảnh cuộc tập hợp tại công viên Victoria, Auckland. Ảnh: RNZ/Paris IbellBộ trưởng Bộ Giao thông vận tải lên tiếng
Khi được hỏi về cuộc biểu tình, văn phòng của Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis đã điều hướng RNZ đến các tuyên bố trước đó của Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Chris Bishop. Ông Bishop cho rằng một số yêu sách của người biểu tình dường như đang dựa trên "những giả định sai lầm".
Ông Bishop giải thích, kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu, thuế nhiên liệu vẫn được giữ nguyên ở mức khoảng 70 cent/lít xăng chứ không tính theo tỷ lệ phần trăm của giá xăng dầu.
"Chính phủ không thể giảm thuế nhiên liệu theo cách mà những người biểu tình mong muốn," ông nói. "Biện pháp đó quá dàn trải, tốn kém và sẽ làm ảnh hưởng đến các ưu tiên khác của chính phủ, ví dụ như việc cải tạo, bảo trì hệ thống đường bộ."
Ông Bishop cũng loại trừ khả năng thay đổi phí RUC – nguồn thu cốt lõi đóng góp vào quỹ bảo trì đường bộ.
Toàn cảnh cuộc biểu tình tại công viên Victoria. Ảnh: RNZ/Paris IbellCác gia đình vùng nông thôn và ngành thực phẩm lao đao
Một người tham gia biểu tình giấu tên đã dẫn chứng Úc như một ví dụ điển hình về việc tạm thời cắt giảm thuế nhiên liệu để giảm bớt áp lực chi phí.
"Chúng tôi cũng chỉ đang xin một sự cứu trợ tạm thời mà thôi," người này nói.
Họ bổ sung thêm rằng việc giảm phí RUC để hỗ trợ ngành vận tải hàng hóa là vô cùng cấp bách: "Hãy giải tỏa áp lực đó... đặc biệt là đối với các chuỗi cung ứng thực phẩm vận chuyển hàng đến siêu thị, bởi vì đó là nguồn sống của đại đa số chúng ta."
Người biểu tình cũng kêu gọi chính phủ ngừng yêu cầu các nhà nhập khẩu phải nộp phí thuộc Hệ thống Giao dịch Khí thải (ETS).
Một tài liệu về giá nhiên liệu của Ủy ban Thương mại vào tháng 3/2026 cho thấy thuế và các khoản phí chiếm tới 49% giá vốn nhiên liệu trong năm 2025.
Một người biểu tình khác chia sẻ với RNZ rằng giá nhiên liệu trên trời đang giáng một đòn nặng nề vào các gia đình ở nông thôn: "Rất nhiều người mẹ có con nhỏ... không thể đi xe buýt trường học và họ phải tự đưa đón con. Tất cả họ đang phải chịu đựng."
Trong tuyên bố sứ mệnh của mình, nhóm Fuel Tax Protest NZ khẳng định họ muốn chính phủ minh bạch hơn trong việc giải ngân nguồn thu từ nhiên liệu.
"Hãy cho chúng tôi thấy quỹ phòng chống ổ gà ở đâu, quỹ bảo trì đường bộ ở đâu, hãy cho chúng tôi biết tiền thực sự đang đi về đâu."
Tổ chức này cũng kêu gọi hỗ trợ chi phí nhiên liệu nhiều hơn cho các nhóm ngành được định nghĩa là dịch vụ thiết yếu – bao gồm nông dân, đơn vị vận tải, dịch vụ khẩn cấp và chuỗi cung ứng thực phẩm.
Lực lượng cảnh sát đã giám sát cuộc tập hợp và xác nhận với RNZ rằng cuộc biểu tình diễn ra trong không khí "hòa bình".
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen