Cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đang đẩy gã khổng lồ bán dẫn Hàn Quốc – Samsung – vào một cuộc đại đình công lịch sử. Tâm điểm của cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ một câu hỏi hóc búa: Ai mới là người xứng đáng được chia "miếng bánh" lợi nhuận từ bùng nổ AI?
Hơn 45.000 nhân viên Samsung đang đe dọa sẽ tiến hành cuộc đình công quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử tập đoàn, dự kiến kéo dài 18 ngày bắt đầu từ ngày 21/5. Động thái này đang khiến chính phủ Hàn Quốc đứng ngồi không yên, làm chao đảo các nhà đầu tư nước ngoài và đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng chip nhớ toàn cầu – thành phần cốt lõi trong các trung tâm dữ liệu AI, điện thoại thông minh và máy tính xách tay.
Chia rẽ sâu sắc vì khoản thưởng AI "bên trọng, bên khinh"
Dù đút túi khoản lợi nhuận khổng lồ nhờ tình trạng khan hiếm chip nhớ trên toàn cầu, Samsung lại đang tự làm khó mình khi đưa ra chính sách thưởng bất bình đẳng. Tập đoàn này đề xuất chi trả khoản tiền thưởng hậu hĩnh cho 27,000 nhân viên thuộc bộ phận mảng chip nhớ với mức cao gấp ít nhất 6 lần so với các đồng nghiệp thuộc mảng thiết kế và sản xuất chip logic.
Phía công đoàn lập tức phản pháo. Họ cho rằng 23.000 nhân viên còn lại – những người chịu trách nhiệm sản xuất chip AI cho các đối tác lớn như Tesla và Nvidia, thậm chí làm việc chung trong cùng các tòa nhà – không nên bị bỏ lại phía sau. Bất chấp thực tế là bộ phận đúc chíp đang phải gánh chịu khoản lỗ hàng tỷ USD do hoạt động kém hiệu quả trong những năm gần đây.
Hàng trăm trang biên bản đàm phán lương thưởng nội bộ được hãng tin Reuters tiếp cận đã hé lộ những rạn nứt sâu sắc và làn sóng tháo chạy của nhân sự. Cuộc khủng hoảng này đang đe dọa trực tiếp đến tham vọng độc nhất vô nhị của Samsung: Trở thành tập đoàn bán dẫn duy nhất trên thế giới cung cấp dịch vụ "trọn gói" bao gồm nhiều loại chip và dịch vụ khác nhau, khác biệt hoàn toàn với các đối thủ chuyên biệt hóa như TSMC hay Micron.
Ngân hàng JPMorgan ước tính nếu cuộc đình công diễn ra, lợi nhuận hoạt động của Samsung có thể bị thổi bay từ 21.000 tỷ đến 31.000 tỷ won (khoảng 24 tỷ đến 35,43 tỷ NZD), trong khi doanh thu thiệt hại khoảng 4.500 tỷ won (5,14 tỷ NZD).
Giáo sư Namuh Rhee từ Đại học Yonsei nhận định khó khăn hiện tại là do Samsung "tự chuốc lấy": "Việc gộp chung các mảng kinh doanh khác nhau vào một giỏ đã tạo ra cấu trúc quá phức tạp, dẫn đến định giá thấp, xung đột lợi ích nội bộ và hạn chế cơ hội phát triển. Samsung buộc phải để mảng đúc chíp tự lực cánh sinh."
Nguy cơ chảy máu chất xám trầm trọng
Làn sóng bất mãn tại Samsung bắt đầu bùng phát từ năm ngoái khi đối thủ truyền kiếp SK Hynix xóa bỏ giới hạn tiền thưởng trong 10 năm. Động thái này giúp nhân viên SK Hynix nhận mức thưởng cao gấp 3 lần Samsung, khiến hàng loạt kỹ sư chất lượng cao "nhảy việc".
Để sửa sai, vào tháng 3, Samsung đề xuất mức thưởng cho nhân viên mảng chip nhớ lên tới 607% lương năm – vượt qua cả SK Hynix. Tuy nhiên, các tài liệu cho thấy nhân viên mảng chip logic bao gồm cả những người làm ra tấm bán dẫn nền thiết yếu cho chip AI chỉ được đề xuất mức thưởng từ 50% đến 100%.
• Nội bộ lục đục: Đại diện công đoàn Choi Seung-ho gay gắt: "Nếu mảng chip nhớ nhận 500 triệu won (khoảng 571.500 NZD) còn mảng đúc chip chỉ nhận 80 triệu won (91.440 NZD), thì nhân viên lấy động lực đâu để cống hiến?"
• Làn sóng tháo chạy: Lee, một kỹ sư đúc chip tại Pyeongtaek cho biết đội ngũ của anh đã teo tóp nghiêm trọng vì đồng nghiệp chuyển sang mảng chip nhớ của Samsung hoặc đầu quân cho SK Hynix. Nhiều nhân sự khác thừa nhận họ đã nộp đơn sang SK Hynix và Micron.
Ngược lại, đại diện đàm phán của Samsung, ông Kim Hyung-ro thẳng thắn bảo vệ quan điểm thưởng theo hiệu suất:
"Mảng chip logic đã thua lỗ hàng nghìn tỷ won. Nói thẳng ra, nếu không có tập đoàn chống lưng, họ có thể đã phá sản hoặc phải đóng cửa. Vậy thì lấy lý do gì để đòi thưởng hiệu suất? Thực tế là dòng vốn đầu tư vào mảng đó vẫn đang được nuôi bằng tiền mảng chip nhớ kiếm về."
Hiệu ứng domino đe dọa nền kinh tế
Mối đe dọa từ cuộc đình công không chỉ là câu chuyện nội bộ của Samsung mà đang trở thành nỗi lo quốc gia.
Chủ tịch Hội đồng quản trị Samsung cảnh báo đình công kéo dài có thể kích hoạt làn sóng rút vốn đầu tư, sụt giảm doanh thu thuế và làm suy yếu đồng won. Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cũng lên tiếng ám chỉ một số công đoàn đang đưa ra "yêu cầu quá mức".
Trong khi đó, Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Hàn Quốc lo ngại bất ổn lao động sẽ hủy hoại uy tín của Hàn Quốc với tư cách là đối tác tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một nhà nghiên cứu chip kỳ cựu với 30 năm cống hiến tại Samsung cay đắng chia sẻ bên lề cuộc biểu tình: "Tôi tham gia biểu tình vì quá phẫn nộ. Nhiều đồng nghiệp của tôi đã rời đi, và tôi cũng đã nộp đơn vào Micron. Tôi không còn tự hào khi là người của Samsung nữa."
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang