Việc áp dụng cơ chế bắt buộc và nâng tỷ lệ đóng quỹ KiwiSaver được kỳ vọng sẽ giúp người dân New Zealand có một cuộc sống an nhàn hơn khi về hưu. Thế nhưng, liệu họ có đủ khả năng tài chính để chi trả ở thời điểm hiện tại?
Đây là câu hỏi lớn được nhiều tổ chức quản lý quỹ KiwiSaver đặt ra ngay sau khi Đảng Quốc gia công bố kế hoạch cải tổ toàn diện quỹ hưu bổng này vào hôm Chủ Nhật vừa qua.
Thủ tướng Christopher Luxon cho biết, nếu tái đắc cử, Đảng Quốc gia sẽ tự động đăng ký tài khoản KiwiSaver cho trẻ em ngay từ khi sinh ra kèm theo khoản hỗ trợ ban đầu trị giá 1.500 NZD. Kế hoạch này yêu cầu mọi người dân phải tham gia đóng góp vào quỹ này (hoặc một quỹ tiết kiệm tương đương) từ giữa năm 2028, đồng thời lộ trình sẽ tăng tổng tỷ lệ đóng góp lên mức 12% vào năm 2032.
Bên cạnh đó, đề xuất cũng yêu cầu người sử dụng lao động tiếp tục đóng quỹ cho nhân viên trong thời gian họ nghỉ chế độ thai sản có hưởng lương (ngay cả khi bản thân người lao động tạm dừng đóng), và duy trì việc đóng góp này đối với những lao động đã bước sang tuổi 65.
Ý kiến trái chiều từ các chuyên gia tài chính
Ông Rupert Carlyon, người sáng lập quỹ Koura Wealth, rất hoan nghênh động thái khuyến khích trẻ em tiết kiệm từ sớm: "Việc định hình thói quen tiết kiệm ngay từ khi còn nhỏ là rất tốt, giúp người dân hiểu được giá trị của lãi suất kép." Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ sự lo ngại về lộ trình tăng tỷ lệ đóng góp lên mức 6% từ người lao động và 6% từ người sử dụng lao động.
"Con số này sẽ đưa chúng ta ngang hàng với Úc. Thế nhưng, rào cản lớn nhất của việc áp dụng đồng thời tỷ lệ 6% + 6% và cơ chế bắt buộc chính là: Làm sao người dân có thể xoay sở đủ tiền?" - Ông Carlyon chia sẻ.
Ông giải thích thêm rằng mô hình "tổng thu nhập định sẵn" sẽ phải xóa bỏ. Hiện tại, với mô hình này, người lao động phải tự trích cả phần của mình lẫn phần của chủ doanh nghiệp từ một cục lương cố định, chứ không được nhận thêm khoản hỗ trợ từ chủ doanh nghiệp trên mức lương cơ bản.
"Nếu một người đang đóng 7% hiện nay phải tăng lên 12% trong vài năm tới, họ sẽ mất thêm tới 5% thu nhập. Khoản thâm hụt đó sẽ cấu véo vào chi phí sinh hoạt hàng ngày. Thay vì ép buộc cả hai cùng lúc, chính phủ nên cho người dân thêm quyền lựa chọn."
Carlyon cũng nhấn mạnh rằng việc bắt buộc sẽ rất khó khả thi nếu thiếu đi các cơ chế khuyến khích, chẳng hạn như ưu đãi thuế tài chính mà nhiều quốc gia đang áp dụng để người dân tự nguyện tham gia. Ngoài ra, ông nghi ngờ đây có thể là bước đệm cho việc thắt chặt điều kiện nhận lương hưu chính phủ trong tương lai.
Trước phản hồi của Thủ tướng Luxon rằng người dân có thể tạm dừng đóng nếu chứng minh được hoàn cảnh tài chính khó khăn, ông Carlyon nhận định: "Về mặt quản lý hành chính, điều đó sẽ là một cơn ác mộng đối với các nhà cung cấp quỹ và cơ quan giám sát."
Gánh nặng đè nặng lên nhóm thu nhập thấp
Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế trưởng Shamubeel Eaqub của quỹ Simplicity khẳng định phần lớn người dân sẽ không kham nổi mức đóng mới. Hiện New Zealand có khoảng 3,5 triệu thành viên KiwiSaver, và những ai có đủ điều kiện kinh tế thì đều đã tự nguyện tham gia từ trước.
"Giải pháp của tôi luôn là: Bắt buộc đối với người sử dụng lao động và tự nguyện đối với người lao động. Nếu tách biệt hai yếu tố này, áp lực đè nặng lên thu nhập thực tế của người dân sẽ lập tức biến mất." - Ông Eaqub phân tích.
Nghiên cứu của Simplicity cho thấy người dân ủng hộ việc hỗ trợ trẻ em và tăng tỷ lệ đóng góp, nhưng việc "bắt buộc" chỉ nên áp dụng cho phía doanh nghiệp để đảm bảo tính công bằng. Nhóm 60% những người có thu nhập thấp nhất, người làm tự do hoặc có công việc bấp bênh chắc chắn sẽ chật vật nếu tiền lương cầm tay bị giảm đi.
Ông Eaqub gợi ý New Zealand nên học hỏi mô hình của Singapore – một hệ thống "linh hoạt trọn đời" cho phép người dân rút tiền quỹ trước hạn để chi trả cho y tế, giáo dục hoặc khởi nghiệp.
Trong khi đó, ông Dean Anderson, sáng lập viên của Kernel, thẳng thắn bày tỏ sự phản đối với cơ chế bắt buộc: "Với người thu nhập thấp, tiền mặt trao tay mới là quan trọng nhất, đặc biệt là khi họ đang phải gánh các khoản nợ cá nhân lãi suất cao. Việc mất đi 10% đến 12% thu nhập cho KiwiSaver là một điều xa xỉ, không thực tế."
Ông Matt Macpherson, Giám đốc quản lý quỹ tại Sharesies, cũng cảnh báo những thay đổi dồn dập này có thể khiến nhóm người lao động trung niên rơi vào thế bất lợi tài chính khi sức mua và khả năng chi tiêu bị bóp nghẹt ngay trước thềm nghỉ hưu. Ông đề xuất giải pháp thay thế là chỉ nên bắt buộc kích hoạt tài khoản ngay từ công việc đầu tiên của mỗi người.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang