Bài viết theo góc nhìn của Diana Clement
Mọi chuyện thường bắt đầu theo cùng một kịch bản: một video hào nhoáng được đăng tải, một bảng số liệu đầy thuyết phục được trưng ra, đi kèm những lời hứa hẹn về mức lợi nhuận nghe có vẻ rất hợp lý. Nhưng chỉ ngay sau đó (hoặc vài năm sau), các nhà đầu tư rơi vào cảnh mỏi mắt rượt đuổi những khoản lỗ, đối mặt với sự trì hoãn và những email không bao giờ có lời hồi đáp.
Bạn gần như không thể kiếm được hàng trăm nghìn đô la khi chỉ ngồi mát ăn bát vàng trên ghế sofa. Ảnh: Getty ImagesNhững mô hình đầu tư "vượt quá năng lực thực tế" và hứa hẹn lợi nhuận kiểu làm giàu nhanh thường được ẩn mình dưới nhiều lớp vỏ bọc khác nhau. Chúng xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc gần đây, như một lời cảnh báo đanh thép: nếu bạn được mời chào một cơ hội đầu tư "chắc ăn 100%", hãy cực kỳ cảnh giác. Sẽ không có chuyện bạn ngồi mát ăn bát vàng trên ghế sofa mà vẫn đút túi hàng trăm nghìn đô la.
Cạm bẫy từ các "chuyên gia bất động sản" tự phong
Cách đây vài tuần, tôi vô tình phát hiện một vài ngôi nhà cũ của cơ quan nhà nước Kāinga Ora bị đem ra bán phát mãi (bán nợ thế chấp). Việc những tài sản này vừa được nhà nước bán cho cá nhân chỉ vài tháng trước đã kích hoạt "radar nhạy bén" của một nhà báo trong tôi.
Đồng nghiệp của tôi tại NZME/OneRoof, Nikki Preston, đã vào cuộc điều tra và phát hiện ra rằng Ashley Dean Binnie – một "KOL/Influencer" kiêm cố vấn bất động sản – chính là người mua, nhưng anh ta đã mất khả năng thanh toán các khoản vay thế chấp. Cuộc điều tra của Nikki đã phơi bày một danh sách dài các nhà đầu tư bị mất tiền vào tay các công ty của Binnie, hiện đều đã bị cơ quan quản lý tiếp quản.
"KOL/Influencer" kiêm cố vấn bất động sản Ashley Dean Binnie. Ảnh: YouTubeHai người phụ nữ được Nikki phỏng vấn cho biết, họ từng kỳ vọng kiếm được 100.000 NZD từ một khoản đầu tư "rảnh tay" chỉ trong vòng 3 đến 6 tháng. Dù rất cảm thông với họ, nhưng thực tế là các mô hình bất động sản làm giàu nhanh này thường chỉ làm giàu cho kẻ sáng lập. Và như trường hợp của Binnie, sự giàu sang đó cũng chẳng kéo dài được bao lâu.
New Zealand từng chứng kiến những kịch bản tương tự trong quá khứ, và kết cục hiếm khi tốt đẹp cho những người ở đáy chuỗi hệ thống. Gần 20 năm trước, khoảng 3.000 nhà đầu tư đã mất trắng khi Blue Chip và Merlot Property Group sụp đổ. Nhiều tháng trước khi Blue Chip phá sản, tôi từng nhận được cuộc gọi chào mời từ công ty này và đã giả vờ quan tâm để viết bài. Bài báo đó hiện vẫn còn trên mạng.
Kẽ hở pháp lý và những "nhà đầu tư lão luyện" trên giấy tờ
Trớ trêu thay, Binnie từng gọi người sáng lập Du Val, Kenyon Clarke, là "người bạn thân thiết". Chuỗi podcast The Fall of the House of Du Val (Sự sụp đổ của gia tộc Du Val) do BusinessDesk thực hiện là một nội dung rất đáng nghe. Những khoản đầu tư từng được quảng cáo là "rủi ro thấp" thực chất lại là những canh bạc đầy nguy hiểm.
Kenyon Clarke và Charlotte Clarke. Ảnh: Được cung cấpTại New Zealand, các công ty dịch vụ tài chính khi bán sản phẩm cho "nhà đầu tư bán buôn" phải chịu nghĩa vụ công bố thông tin và tuân thủ pháp lý thấp hơn nhiều so với khi đối mặt với công chúng. Một cá nhân có thể được phân loại là nhà đầu tư bán buôn nếu họ có thu nhập trên 200.000 NZD/năm, có tài sản ròng trên 1 triệu NZD, hoặc được một cố vấn tài chính chứng nhận là "nhà đầu tư có kinh nghiệm".
Tuy nhiên, cuộc điều tra của Maria Slade về Du Val đã tiết lộ rằng, các cố vấn sẵn sàng ký xác nhận ai đó là "nhà đầu tư lão luyện" ngay cả khi kinh nghiệm duy nhất của họ chỉ là một tài khoản quỹ hưu trí KiwiSaver.
Thực tế, ngay cả khi ai đó là một bác sĩ phẫu thuật tim có thu nhập cao, hay một cựu siêu sao bóng bầu dục All Black với khối tài sản kếch xù, điều đó không tự động biến họ thành những nhà đầu tư sành sỏi trên thị trường.
Bình cũ rượu mới: Từ bất động sản đến tiền điện tử (Crypto)
Bẫy làm giàu nhanh không chỉ giới hạn ở bất động sản. Mỗi thập kỷ lại sản sinh ra một làn sóng đầu tư mới hứa hẹn giúp người ta đổi đời nhanh chóng, nhưng kết cục lại khiến họ trắng tay. Điều này đã và đang xảy ra với thị trường tiền điện tử.
Những cú sụp đổ chấn động nhất trong thế giới tiền điện tử không đến từ Bitcoin hay các đồng tiền phổ biến khác. Chúng đến từ các sản phẩm gửi tiết kiệm lấy lãi suất và các mô hình thu nhập thụ động. Các nhà đầu tư từng được hứa hẹn mức lãi suất khủng từ 8%, 10%, 15% hay thậm chí là 20%/năm chỉ bằng cách gửi tiền điện tử của họ vào các nền tảng như Celsius, BlockFi và Voyager.
Kịch bản chào mời chưa bao giờ thay đổi, có chăng chỉ là sản phẩm được thay tên đổi họ. Lướt sóng bất động sản, cho vay tư nhân, các khoản đầu tư tiền điện tử phức tạp hay giao dịch cổ phiếu chưa niêm yết – tất cả trông có vẻ khác nhau trên bề mặt. Nhưng công thức thao túng tâm lý thì y hệt, luôn bắt đầu bằng những video bóng bẩy trên Instagram, TikTok, Facebook và YouTube. Bạn sẽ thấy ai đó ngồi trên một chiếc siêu xe, thả mình trên bãi biển, hoặc thong thả trên ghế sofa giải thích cách họ kiếm được số tiền trong một tháng bằng người khác làm cả năm.
Họ sẽ liên tục nhồi nhét các từ khóa như "thu nhập thụ động", "hệ thống xây dựng tài sản", "công nghệ tối ưu bằng AI", hay "cơ hội độc quyền".
Đôi khi, việc làm giàu chậm – bằng cách đầu tư một khoản nhỏ một cách đều đặn và kiên trì – lại là con đường an toàn và hiệu quả hơn rất nhiều về lâu dài, thay vì nhẹ dạ cả tin vào những lời mật ngọt của những kẻ lừa đảo.
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang