Một đợt thử nghiệm sử dụng camera gắn trong các biển quảng cáo đã giúp phát hiện nhiều ô tô sử dụng giấy chứng nhận đăng kiểm (WOF) giả mạo, thế nhưng Cơ quan Giao thông Vận tải New Zealand lại quyết định không triển khai rộng rãi hệ thống giám sát này vì lý do không đủ ngân sách.
Theo phóng viên Phil Pennington từ đài RNZ
Cơ quan này thời gian qua đã nỗ lực lấp đầy các lỗ hổng trong năng lực điều tra của mình.
Họ tập trung vào các xưởng sửa chữa ô tô bị nghi ngờ cấp giấy chứng nhận đăng kiểm cho những phương tiện chưa hề qua kiểm định, thậm chí chiếc xe đó còn không xuất hiện tại cùng một thị trấn hay thành phố với xưởng.
Bằng cách sử dụng hệ thống camera của các tổ chức khác, NZTA có thể xem lại dữ liệu hình ảnh để xác định xem một chiếc xe có đang ở một địa điểm khác vào ngày giờ mà một xưởng cụ thể hoặc dịch vụ kiểm định phương tiện tuyên bố đã cấp giấy chứng nhận hay không, ví dụ như một giấy chứng nhận đăng kiểm được cấp tại Auckland trong khi chiếc xe đó thực tế đang ở Hamilton.
Các camera này được kết nối với công nghệ nhận diện biển số xe tự động (ANPR). Dữ liệu đăng kiểm sẽ được đối chiếu với hồ sơ ANPR để từ đó phát hiện ra bất kỳ sự sai lệch nào.
Đợt thử nghiệm tập trung tại Hamilton và kết thúc với những phản hồi rất tích cực. "NZTA hiện mong muốn áp dụng nền tảng này như một phần trong bộ công cụ kiểm tra tuân thủ tiêu chuẩn của mình nhằm hỗ trợ các hoạt động điều tra và đưa ra quyết định quản lý", một báo cáo vào tháng 10 năm ngoái được hé lộ trong các cuộc chất vấn của RNZ cho biết.
Các đợt thử nghiệm đã sử dụng hệ thống camera thuộc hai mạng lưới trong năm ngoái để xem liệu chúng có giúp ích cho 13 cuộc điều tra hay không.
Trong số 13 cuộc điều tra đó, hệ thống đã phát hiện các điểm nghi vấn tới 28 lần, những chi tiết có thể "thúc đẩy tiến trình điều tra một cách đáng kể". Tuy nhiên vì đây mới là một đợt thử nghiệm nên họ đã không thực sự sử dụng các thông tin này làm bằng chứng.
Lấp đầy các lỗ hổng
Cuộc thử nghiệm được triển khai từ chính những lỗ hổng trong công tác quản lý.
"Sau một cuộc điều tra về các giấy chứng nhận đăng kiểm (WOF) giả mạo, một quy luật sở hữu phương tiện ngoài khu vực của các Tổ chức Kiểm định (IO) vi phạm đã bị phơi bày", báo cáo tháng 10 cho biết.
"Dù đã triển khai các nguồn lực để theo dõi manh mối này, cuộc điều tra vẫn không đem lại kết quả thực tế nào có thể xử lý được, làm dấy lên những lo ngại về tính hiệu quả của các phương pháp điều tra và đặt ra câu hỏi về việc chưa tận dụng hết các công cụ giám sát sẵn có như vGrid."
vGrid chính là nền tảng được sử dụng trong các cuộc thử nghiệm này.
Hệ thống này chạy dữ liệu camera giám sát CCTV qua công nghệ ANPR, trong trường hợp này là lấy từ các camera đặt trong biển quảng cáo của công ty quảng cáo LUMO, và từ các camera khác do Hội đồng Thành phố Hamilton vận hành, chủ yếu tại các giao lộ lớn. LUMO đang sở hữu 69 camera ANPR trên toàn quốc.
Được vận hành bởi công ty SaferCities tại Auckland, vGrid vốn đã được cảnh sát sử dụng để xác định chủ sở hữu phương tiện khoảng một nghìn lần mỗi ngày.
RNZ đã phơi bày các đợt thử nghiệm camera đăng kiểm này vào tháng 7 năm ngoái.
Các cuộc thử nghiệm đã chứng minh rằng cơ quan quản lý thu thập được "những bằng chứng có giá trị và khả thi cho các cuộc điều tra" thông qua cách làm này.
"Nền tảng đã mang lại những kết quả đầy hứa hẹn, bao gồm cả các kết quả đối chiếu dữ liệu thành công mà nếu không có nó thì không thể nào thu thập được", báo cáo hồi tháng 10 nêu rõ.
NZTA chỉ sử dụng hệ thống này tại những nơi họ đã xác định được xưởng sửa xe nghi vấn cần đưa vào tầm ngắm.
"Cơ quan không vận hành các mạng lưới camera này và không tiến hành giám sát hàng loạt."
Quyết định tạm dừng
Việc kiểm định gian lận "gây ra những rủi ro nghiêm trọng về an toàn", báo cáo nhấn mạnh.
Mặc dù vậy, cơ quan quản lý đã bấm nút dừng.
"Việc sử dụng vGrid đã bị tạm dừng kể từ giữa năm 2025", cơ quan này phản hồi với RNZ.
"Dù việc sử dụng vGrid hoặc các công cụ tương tự có thể bổ sung thêm một phương án hỗ trợ hoạt động điều tra, NZTA hiện đang ưu tiên các nguồn lực quản lý có hạn của mình cho những lĩnh vực khác", cơ quan này cho biết trong tuần này.
Họ đã từ chối một cuộc phỏng vấn trực tiếp.
Cuộc điều tra về các giấy chứng nhận đăng kiểm cấp sai vùng miền vẫn đang được tiến hành nên họ không thể cung cấp thông tin chi tiết, cơ quan này cho hay.
Nhưng nhìn chung, khi phát hiện một dịch vụ kiểm định phương tiện đang cấp số lượng giấy chứng nhận cao hơn mức trung bình cho các ô tô đến từ ngoài khu vực của mình, nhân viên sẽ liên hệ với chủ xe để tìm hiểu xem liệu phương tiện đó có thực sự ở cùng một nơi với nơi cấp giấy chứng nhận đăng kiểm hay không.
"Các công cụ như vGrid cung cấp một phương thức thay thế để xác định xem liệu một phương tiện có ở cùng khu vực với tổ chức kiểm định tại thời điểm giấy chứng nhận đăng kiểm được cấp hay không."
Mặc dù cơ quan này sở hữu hàng trăm camera bắn tốc độ an toàn của riêng mình trên toàn quốc, việc khai thác chúng theo cách này sẽ là "không nhất quán" và là hành vi "sử dụng thứ cấp trái phép", báo cáo tháng 10 của họ nhận định.
Sử dụng một cách cẩn trọng
Biển số xe được coi là thông tin cá nhân vì chúng có thể hiển thị lịch trình di chuyển của một ai đó. Việc cảnh sát sử dụng công nghệ ANPR một cách rộng rãi và ngày càng tăng đang phải đối mặt với những thách thức pháp lý, và một phán quyết của Tòa phúc thẩm dự kiến sẽ được đưa ra sớm nhất là vào tháng tới.
Waka Kotahi đã thực hiện các đợt thử nghiệm camera đăng kiểm trước, sau đó khi thấy hiệu quả mới tiến hành đánh giá tác động quyền riêng tư trong báo cáo tháng 10 sau đó.
"Các yêu cầu theo Đạo luật Thông tin Chính thức (OIA) và các ý kiến bình luận gần đây cho thấy công chúng đặc biệt nhạy cảm với các vấn đề lạm dụng phạm vi và chệch hướng mục tiêu, khi các công cụ giám sát được sử dụng vượt ra ngoài mục đích ban đầu của chúng", bản đánh giá nêu rõ.
Một ví dụ về bức ảnh chụp từ camera ANPR do Đại học Massey vận hành vào năm 2022. (Nguồn: rnz.co.nz)
Nếu NZTA áp dụng vGrid, họ phải "đảm bảo rằng việc sử dụng các công nghệ giám sát duy trì tính hợp pháp, cân bằng và phù hợp với kỳ vọng của công chúng".
Bản đánh giá kết luận việc sử dụng hệ thống này tuân thủ các nguyên nhân bảo mật quyền riêng tư miễn là có các biện pháp bảo vệ đi kèm.
Điều đó nên bao gồm việc giảm thiểu tối đa các hình ảnh ghi lại một cách ngẫu nhiên về những người ngồi trong xe. Tuy nhiên, bản đánh giá lưu ý các hình ảnh quay được có thể phải tuân thủ Đạo luật OIA.
Phải có "các ranh giới rõ ràng cho việc sử dụng dữ liệu" cộng với công tác kiểm toán để đảm bảo dữ liệu tại vGrid, nơi lưu trữ các hình ảnh ANPR tại Úc, được bảo mật an toàn.
"Chỉ những điều tra viên được cấp chứng nhận tham gia vào các vụ án nghiêm trọng như có khả năng bị truy tố hoặc bị thu hồi thẩm quyền mới được phép truy cập vào các đoạn phim quay được", đó là một biện pháp kiểm soát được đề xuất. Một phương án khác là chỉ lưu trữ các đoạn phim trong thời gian tối đa là ba tháng.
Các hệ thống ANPR thường lưu giữ hình ảnh của một phương tiện trong vòng sáu tháng.
Bản đánh giá lưu ý rằng cơ quan này có một tuyên bố minh bạch về việc thu thập dữ liệu trên trang web của mình. Tuyên bố đó không đề cập đến ANPR nhưng có nhắc đến CCTV. Tuyên bố cũng cho biết, "Trong các trường hợp hạn chế và với sự giám sát bổ sung về mặt quản trị, quản lý và pháp lý", cơ quan này có thể thu thập thông tin "bằng cách quan sát các bên chịu sự quản lý tại những nơi công cộng". Các bên chịu sự quản lý bao gồm cả những đơn vị cấp giấy chứng nhận đăng kiểm.
Liệu bạn có nên được thông báo?
Bản đánh giá tác động cho biết NZTA "hiện không bắt buộc" theo các nguyên tắc quyền riêng tư phải thông báo cho các cá nhân về việc thu thập thông tin của họ khi thông tin đó được thu thập từ một bên thứ ba.
Điều đó sẽ thay đổi vào tháng 5 năm 2026, bản đánh giá lưu ý, do đó cơ quan quản lý nên rất cởi mở với công chúng về những gì họ đang làm trên trang web của mình và thông qua các phương tiện truyền thông.
Thực tế về việc họ có thể áp dụng vGrid đã được thảo luận với các nhóm kiểm định phương tiện cốt lõi và Hiệp hội Thương mại Mô tô, "những bên đều đã bày tỏ sự ủng hộ". Cơ quan có kế hoạch phối hợp chính thức với tất cả các thanh tra viên nếu họ áp dụng hệ thống này.
Phía LUMO cho biết, "Không có gì mới kể từ đó và NZTA không có quyền truy cập vào mạng lưới camera kể từ sau đợt thử nghiệm đó."
RNZ đã liên hệ với hội đồng thành phố để xin ý kiến bình luận.
'Nâng cao hiệu lực và hiệu quả'
NZTA chi gần 120 triệu đô la mỗi năm cho các hoạt động quản lý phương tiện của mình, bao gồm cả việc giám sát các tổ chức kiểm định như xưởng sửa xe.
Họ đã dễ dàng vượt mục tiêu trong giai đoạn 2024-2025 là thực hiện 3500 hoạt động giám sát khi đạt tới gần 5400 hoạt động, theo tuyên bố kỳ vọng giai đoạn 2025-2026 của họ.
Sau đó họ đã nâng mục tiêu lên 4000 "để phản ánh hiệu lực và hiệu quả được nâng cao của chúng tôi, cũng như phương pháp tiếp cận được tăng cường của chúng tôi".
"Nhưng mức độ thực hiện của chúng tôi phụ thuộc rất nhiều vào nguồn lực", cơ quan này cho biết.
Cách thức hoạt động của ANPR
Báo cáo tháng 10 chứa bản đánh giá tác động quyền riêng tư đã cung cấp một tài liệu cơ bản về công nghệ nhận diện biển số xe tự động, vốn đã lan rộng trên toàn quốc trong thập kỷ qua.
Các hội đồng thành phố, doanh nghiệp và các nhóm cộng đồng sở hữu các camera, họ được gọi là "nhà sản xuất" dữ liệu. "Các nhà sản xuất phải có cơ sở hợp pháp theo Đạo luật Quyền riêng tư để tiết lộ thông tin cá nhân."
Đạo luật Quyền riêng tư cho phép chia sẻ thông tin để ngăn chặn một rủi ro nghiêm trọng về an toàn, do đó các nhà sản xuất có thể chia sẻ dữ liệu này.
Giờ đây họ chỉ định "người dùng" như một phần của chuỗi tiết lộ thông tin.
Người dùng tải dữ liệu lên vGrid, nơi xử lý dữ liệu đó "mà không sử dụng cho mục đích riêng của mình".
vGrid cho phép các bên được ủy quyền, trong trường hợp này là NZTA, truy xuất và phân tích dữ liệu "từ một loạt các nguồn đa dạng như camera CCTV, thiết bị di động và máy bay không người lái."
Theo 1news.co.nz - Hani Dang