Mặc dù nạn buôn bán thuốc lá lậu đang diễn ra công khai tại các tiệm tạp hóa ở Auckland, Bộ Y tế New Zealand lại không thực hiện bất kỳ vụ truy tố nào liên quan đến vi phạm quy định đóng gói trong suốt 12 tháng qua.
Một bao thuốc lá Hồng Tháp Sơn được mua tại một tiệm tạp hóa ở Papakura, Auckland. Ảnh: RNZ / Finn BlackwellTheo cuộc điều tra kéo dài từ tháng 3 của đài RNZ, nhiều cửa hàng tại Auckland đang ngang nhiên bày bán thuốc lá bất hợp pháp. Tại khu vực Đông Auckland, một cửa hàng bán mỗi gói thuốc lá với giá chỉ 13 NZD – chưa bằng một nửa số thuế tiêu thụ đặc biệt theo quy định của pháp luật.
Theo luật pháp New Zealand, việc nhập khẩu thuốc lá không nộp thuế là bất hợp pháp và người vi phạm có thể bị buộc tội gian lận doanh thu hải quan. Đối với các nhà bán lẻ, việc kinh doanh thuốc lá lậu có thể phải đối mặt với mức án tù tối đa 6 tháng, phạt tiền lên đến 20.000 NZD, hoặc cả hai.
Cận cảnh chiêu thức mua bán thuốc lá lậu tại tiệm tạp hóa
Phóng viên RNZ đã trực tiếp vi phạm một cửa hàng ở Papakura. Sau khi lấy một lon nước ngọt và hỏi mua "thuốc lá giá rẻ" tại quầy, phóng viên lập tức được nhân viên lén lút đưa cho một bao thuốc lá nhãn hiệu Hồng Tháp Sơn (Hongtashan) – một thương hiệu cao cấp từ Trung Quốc – giấu dưới quầy.
Bao bì của sản phẩm này có màu trắng, chữ đỏ và viền vàng, in cảnh báo sức khỏe bằng tiếng Trung. Sản phẩm hoàn toàn không có hình ảnh, cảnh báo hoặc thông tin cai thuốc bằng tiếng Anh chiếm ít nhất 75% diện tích mặt trước theo quy định của luật pháp New Zealand. Tổng số tiền thanh toán chỉ là 17 NZD. Ngoài ra, đường link trang web in trên bao bì cũng không thể truy cập.
Bộ Y tế ưu tiên "giáo dục" hơn truy tố
Bộ Y tế và Cơ quan Y tế New Zealand là hai đơn vị chịu trách nhiệm thực thi luật cấm hút thuốc lá, bao gồm kiểm tra việc bán hàng cho người dưới tuổi quy định và xử lý bao bì không đúng chuẩn – một dấu hiệu rõ ràng của thuốc lá lậu.
Tuy nhiên, phát ngôn viên của Bộ Y tế thừa nhận trong 12 tháng qua, không có vụ truy tố nào được thực hiện đối với các hành vi vi phạm quy định đóng gói. Trước đó, trong năm 2024 và đầu năm 2025, chỉ có 4 vụ truy tố được tiến hành, trong đó có 2 vụ nghi ngờ liên quan đến thuốc lá nhập lậu.
"Chính phủ rất lo ngại về nguồn cung thuốc lá lậu. Những sản phẩm này làm giảm hiệu quả của các nỗ lực cai thuốc lá, gây ảnh hưởng đến các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp và làm thất thu ngân sách quốc gia," đại diện Bộ Y tế cho biết. "Tuy nhiên, về yêu cầu bao bì, chúng tôi thường tiếp cận theo hướng giáo dục để các nhà bán lẻ nhận thức rõ quy định. Chúng tôi chỉ truy tố khi có bằng chứng cố tình vi phạm rõ ràng."
Lượng thuốc lá lậu bị tịch thu tăng phi mã
Số liệu từ cơ quan Hải quan cho thấy quy mô của thị trường ngầm này đang tăng trưởng đáng báo động:
• Năm 2025: Tịch thu 11,1 triệu điếu thuốc lá và xì gà lậu.
• Năm 2024: Tịch thu 9,2 triệu điếu.
• Năm 2023: Tịch thu 8,48 triệu điếu.
• Năm 2022: Tịch thu 4,8 triệu điếu.
• Năm 2017: Chỉ ở mức hơn 3 triệu điếu.
Ông Ben Youdan từ tổ chức Hành động vì một Aotearoa Không Khói Thuốc (ASH) nhận định thuốc lá lậu ngày càng dễ tiếp cận: "Vấn đề là chúng xuất hiện nhiều nhất ở các cộng đồng có tỷ lệ hút thuốc cao. Nạn thuốc lá lậu đang nhắm thẳng vào những người nghiện thuốc chịu áp lực tài chính nặng nề nhất."
Ông Youdan cũng nhấn mạnh cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Hải quan, Cảnh sát và ngành Y tế thay vì hoạt động riêng rẽ như hiện tại.
vào tháng 5 vừa qua, Chính phủ đã thành lập một "biệt đội hành động" chống thuốc lá lậu bao gồm lực lượng Hải quan, Cảnh sát và Y tế. Ông Nigel Barnes, trưởng bộ phận chống gian lận của Hải quan, kỳ vọng sự hợp tác này sẽ mang lại kết quả trong vài tháng tới, bao gồm cả việc phối hợp với đơn vị thu hồi tài sản của cảnh sát để tịch thu tài sản từ tội phạm có tổ chức.
Đại diện doanh nghiệp bức xúc: "Nhà chức trách quá thờ ơ"
Ông Ash Parmar, đại diện Nhóm chủ sở hữu tiệm tạp hóa và doanh nghiệp, gay gắt chỉ trích sự chậm trễ của cơ quan chức năng: "Cảnh sát ít nhất nên bước vào cửa hàng, nhìn thẳng vào mắt họ và cảnh cáo rằng việc họ làm là phạm pháp."
Ông Parmar kêu gọi Chính phủ lập một đường dây nóng bí mật để người dân dễ dàng tố giác. "Nếu Cảnh sát muốn, tôi sẵn sàng dẫn họ đến tận nơi 5 cửa hàng đang bán thuốc lá lậu ngay lập tức, miễn là họ thực sự bắt tay vào hành động," ông khẳng định.
RNZ đã gửi yêu cầu phỏng vấn trực tiếp và dành cho Bộ Y tế 48 giờ để phản hồi, nhưng cơ quan này đã không trả lời trước thời hạn định sẵn.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang