Tranh cãi bữa trưa học đường New Zealand: Tiết kiệm 360 triệu NZD hay thiếu dinh dưỡng? – New Zealand Today - NZViet

Hồi chuông cảnh báo đang vang lên khi Tổng Kiểm toán New Zealand nhận định: Chính phủ hiện không thể chứng minh rõ ràng liệu chương trình bữa trưa học đường mới có đang đạt được các mục tiêu đề ra hay không.

Báo cáo được trình lên Nghị viện chiều nay cho thấy, dù mô hình mới tiết kiệm chi phí hơn so với cách tiếp cận trước đây của Đảng Lao động, nhưng hiệu quả thực tế lại không được theo dõi hoặc giám sát một cách bài bản.

Báo cáo cũng chỉ ra hàng loạt lo ngại về cách thức thiết lập hệ thống: từ việc thiếu các kế hoạch dự phòng cho đến những thay đổi vào phút chót ngay cả khi hợp đồng đã được ký kết.

Phó Bộ trưởng Bộ Giáo dục nhận định hoạt động này không khác gì hành vi trộm cắp ở cửa hàng. (Nguồn: 1News)

Trước đó, vào tháng 10/2024, Phó Bộ trưởng Giáo dục David Seymour đã ký hợp đồng 2 năm trị giá 85 triệu NZD/năm với tổ chức School Lunch Collective (bao gồm hai đơn vị Compass và Libelle). Đáng chú ý, công ty Libelle sau đó đã lâm vào tình trạng phá sản vào tháng 3 với khoản nợ hơn 14 triệu NZD đối với hàng trăm chủ nợ.

Phó Bộ trưởng Bộ Giáo dục cho biết các doanh nghiệp đã hợp tác với Chính phủ để "vực dậy" chương trình hiện tại, nhằm "mang lại lợi ích cho trẻ em và tiết kiệm tiền cho người đóng thuế". (Nguồn: 1News)

Lo ngại về quy trình đấu thầu và lập kế hoạch vội vã

Báo cáo kiểm toán đã bóc tách nhiều góc khuất trong khâu mua sắm và lên ý tưởng:

• Hủy hợp đồng đột ngột: Khoảng 125 nhà cung cấp địa phương cũ đã bị cắt hợp đồng đột ngột, khiến doanh thu của họ sụt giảm trung bình 48%.

• Ép giá suất ăn bất chấp cảnh báo: Nội các đã chốt mức giá 3 NZD/suất ăn bất chấp các quan chức bộ ngành cảnh báo mức giá này không đảm bảo dinh dưỡng và gây áp lực vận hành lên nhà trường.

• Thay đổi phạm vi liên tục: Ban đầu mức giá 3 NZD chỉ là ước tính cho chi phí thực phẩm, nhưng sau đó biến thành định mức cho toàn bộ chi phí (gồm cả vận hành). Khi đấu thầu, Bộ yêu cầu chuyển sang suất ăn nóng nhưng vẫn giữ nguyên giá 3 NZD.

• Đội vốn sau khi ký kết: Sau khi ký hợp đồng với mức giá "khoán" 3 NZD, Bộ Giáo dục vẫn phải rót thêm 18 triệu NZD để nâng chuẩn dinh dưỡng, hơn 1 triệu NZD để xử lý rác thải và 3 triệu NZD trợ cấp cho các trường học để phân phối suất ăn.

• Kế hoạch dự phòng lỏng lẻo: Mô hình được triển khai vội vã trước khi các kế hoạch dự phòng được hoàn thiện, nhằm kịp tiến độ cho năm học 2025.

• Rủi ro từ nhà thầu: Bộ Giáo dục biết rõ những yếu kém trong quá khứ của Compass và Libelle, thậm chí lo ngại về năng lực tài chính của Libelle nhưng vẫn chọn ký kết do vội vã chạy đua với thời gian để kịp khai giảng năm học 2025.

Chương trình đầy bất cập lại vấp phải nhiều trở ngại khi các nhà thầu cung ứng suất ăn phải chuyển sang phương án nhập khẩu bữa ăn từ Úc. (Nguồn: 1News)

Lãnh đạo đảng ACT đã thẳng tay gạch tên sushi, couscous (hạt ngũ cốc của châu Phi) và quinoa (hạt diêm mạch) ra khỏi thực đơn. (Nguồn: 1News)

Mười nhà cung cấp khu vực đã được lựa chọn để phân phối các suất ăn trưa đến 188 trường tiểu học thành viên. (Nguồn: 1News)

Bê bối an toàn thực phẩm và tỷ lệ lãng phí gia tăng

Trong giai đoạn đầu triển khai mô hình cải cách, hàng loạt sự cố an toàn thực phẩm nghiêm trọng đã xảy ra. Học sinh phản ánh việc phát hiện nhựa nóng chảy, tem niêm phong bị rách, mảnh thủy tinh trong đồ ăn, hoặc bị bỏng do suất ăn quá nóng. Chỉ riêng trong tháng 2, hệ thống đã ghi nhận tới 51 vụ khiếu nại.

Phó Bộ trưởng Bộ Giáo dục David Seymour khẳng định các vấn đề tồn đọng đang dần được giải quyết triệt để. (Nguồn: 1News)

Dù tiết kiệm được khoảng 130 triệu NZD trong năm 2025 so với mô hình cũ, nhưng năng lực giám sát của chương trình lại bị thả nổi:

• Suất ăn thừa tăng vọt: Tỷ lệ suất ăn không được đụng đến (thừa) đã tăng vọt lên mức 17% vào năm 2026. Trước đó, trong năm 2025, tỷ lệ lãng phí trung bình là 10,39%.

• Không đạt chuẩn dinh dưỡng: Chỉ có 50,5% số bữa ăn trong năm 2025 đạt tiêu chuẩn dinh dưỡng được quy định.

• Vấn đề rác thải: Kế hoạch xử lý chất thải cho thấy hầu hết bao bì suất ăn đều bị tống thẳng ra các bãi chôn lấp thay vì được tái chế.

Trường Nūhaka phản ánh rằng các suất ăn hoàn toàn không thể nuốt nổi vì thiếu hương vị và không hợp khẩu vị của trẻ nhỏ. (Nguồn: 1News)

Bà Erica Stanford muốn có một cuộc gặp với Phó Bộ trưởng David Seymour, trong khi Thủ tướng lại gợi ý các bậc phụ huynh nên chuẩn bị sẵn cho con một chiếc bánh mì kẹp bơ Marmite. (Nguồn: 1News)

Ông David Seymour lập tức phản pháo

Phản hồi lại các chỉ trích, Phó Bộ trưởng David Seymour tuyên bố báo cáo này "coi trọng quy trình hơn kết quả thực tế, và đứng về phía những kẻ bất mãn thay vì nhìn vào sự thật".

Phó Bộ trưởng Bộ Giáo dục cũng bác bỏ cáo buộc cho rằng ông đang cố tình "khai tử" chương trình này vì những phản đối của ông trong quá khứ. (Nguồn: Q và A)

Ông Seymour khẳng định: "Nhờ tối ưu hóa chương trình, tôi đã tiết kiệm được cho người đóng thuế 360 triệu NZD và con số này vẫn đang tăng lên. Tổng Kiểm toán đáng lẽ phải vui mừng vì kết quả này. Đọc báo cáo, có cảm giác ông ấy sẽ chỉ hạnh phúc nếu chúng tôi chi thêm 360 triệu NZD nữa để có cùng một kết quả, miễn là tuân thủ đúng quy trình mà ông ấy thích."

Ông thừa nhận chương trình gặp một số "trục trặc nhỏ" lúc ban đầu nhưng đang được ráo riết khắc phục bằng cách đa dạng hóa thực đơn, nâng cao chất lượng và phối hợp với nhà trường để chốt số lượng dựa trên sĩ số đi học thực tế nhằm giảm lượng thức ăn thừa.

Tổ chức School Lunch Collective đã gửi một email vào sáng nay để cảnh báo về tình trạng giao hàng chậm trễ, đồng thời xin lỗi về hàng loạt sự cố xảy ra trong tuần này. (Nguồn: 1News)

Theo 1news.co.nz – Lani Hoang