Phân tích: Trung Quốc đã nghiên cứu rất kỹ từng câu chữ trên văn bản của Hiệp ước Rarotonga trước khi phóng một tên lửa đạn đạo vào Khu vực phi hạt nhân Nam Thái Bình Dương. Với tư cách là quốc gia ký kết các nghị định thư II và III của Hiệp ước năm 1985, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã cam kết không bao giờ sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại bất kỳ quốc gia nào ký kết hiệp ước. Bắc Kinh cũng cam kết không thử nghiệm bất kỳ loại vũ khí hạt nhân nào ở bất cứ đâu trong phạm vi ranh giới được chỉ định của khu vực này.
Bài viết của Jonathan Milne cho trang Newsroom
Tên lửa được phóng ngày hôm qua, rất có thể là tên lửa thế hệ mới JL 3 được thiết kế để mang đầu đạn hạt nhân, được cho là đã được phóng từ một tàu ngầm hạt nhân nằm ngoài khu vực phi hạt nhân.
Nó đã bay qua các cơ sở theo dõi tên lửa của Mỹ trên đảo Guam và Quần đảo Marshall, cũng như qua các vùng đặc quyền kinh tế của Micronesia, Nauru và Kiribati, trước khi rơi xuống vùng biển phía bắc Tuvalu.
Trung Quốc có thể tuyên bố một cách thuyết phục rằng đây không phải là một mối đe dọa và nó không mang theo chất nổ hạt nhân, vì vậy không hề vi phạm hiệp ước. Đại tá Thượng tá Vương Tuyết Mãnh cho biết: "Vụ phóng thử này tuân thủ luật pháp quốc tế và thông lệ quốc tế, đồng thời không nhằm vào bất kỳ quốc gia hay mục tiêu cụ thể nào".
Tuy nhiên, Trung Quốc đã không nắm bắt được tâm lý của người dân Thái Bình Dương tốt như cách họ hiểu rõ từng câu chữ của luật pháp.
Sau nhiều năm nỗ lực ngoại giao, đầu tư cơ sở hạ tầng và xây dựng lòng tin trên khắp Nam Thái Bình Dương, Bắc Kinh có nguy cơ đánh mất nhiều thành quả đã phải vất vả mới đạt được chỉ bằng một cú phóng tên lửa đạn đạo.
Đây là một tính toán sai lầm chiến lược hiếm hoi của một quốc gia vốn có chính sách đối ngoại thường nổi bật bởi tầm nhìn xa bình tĩnh, trong khi các nước khác hành động bốc đồng.
Một số nhà phân tích đã liên hệ vụ thử này với thời điểm diễn ra thỏa thuận an ninh Fiji Úc và cho rằng Trung Quốc đang gửi một thông điệp tới Úc. Đó chính là ngày mà Thủ tướng Úc Anthony Albanese và người đồng cấp Fiji, Sitiveni Rabuka, ký kết một thỏa thuận quốc phòng song phương mới.
(Phóng viên quốc tế Anna Fifield, viết trên trang Between Giants, đã bác bỏ lời giải thích này và lưu ý rằng các vụ phóng tên lửa phụ thuộc vào thời tiết và các yếu tố khác.)
Các nhà phân tích khác lại liên hệ thời điểm này với việc bắt đầu các cuộc tập trận hải quân chung với Nga và cho rằng Trung Quốc đang gửi tín hiệu tới Mỹ. Ông Lyle Morris tại Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á lập luận rằng việc Nhật Bản, Úc và New Zealand được thông báo trước một hoặc hai tiếng, nhưng Mỹ lại không nhận được thông báo nào, cho thấy đây chủ yếu là tín hiệu gửi tới Hoa Kỳ.
"Điều đó có nghĩa là Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc có khả năng nhắm mục tiêu vào lục địa Mỹ từ các căn cứ kiên cố gần vùng biển Trung Quốc," ông chia sẻ với phóng viên Fifield. "Vụ phóng dường như nhằm mục đích chứng minh khả năng răn đe hạt nhân dựa trên biển đang hoạt động."
Để làm rõ, Trung Quốc không phải là quốc gia duy nhất thực hiện các vụ thử tên lửa như vậy. Mỹ thường xuyên tiến hành các vụ phóng thử tên lửa đạn đạo từ đất liền hoặc trên biển, bao gồm cả một vụ phóng từ California vào một mục tiêu ở Quần đảo Marshall vào tháng Ba. Nhưng Quần đảo Marshall vẫn chưa phải là một phần của Khu vực phi hạt nhân Thái Bình Dương.
Và đây là một sự khiêu khích nghiêm trọng hơn từ phía Trung Quốc so với vụ phóng thử tên lửa từ Đảo Hải Nam vào năm 2024; điều này cho thấy Trung Quốc có thể sử dụng các tàu ngầm của mình để tấn công vào đất liền Mỹ bằng tên lửa mang đầu đạn hạt nhân.
Tuy nhiên, dù Chủ tịch Tập Cận Bình muốn gửi một thông điệp bằng đường hàng không tới những người bạn như Nga, hay tới các đối thủ như Mỹ và Úc, thì đây cũng chỉ có thể được coi là một sự trao đổi thoáng qua.
Thông điệp lâu dài hơn mà ông đang gửi đi là tới các quốc gia đảo Thái Bình Dương như Solomons, Fiji, Vanuatu, Quần đảo Cook và Kiribati, những nước vốn đang dần thắt chặt quan hệ với Trung Quốc trong tám năm qua kể từ khi tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.
Đây là những cộng đồng dân cư mà giống như New Zealand, đã theo dõi với sự lo ngại ngày càng tăng trước hành vi thất thường của Tổng thống Mỹ Donald Trump và kết luận rằng Trung Quốc là một người bạn bình tĩnh và dễ đoán hơn. Cuộc khảo sát thường niên về Nhận thức của Người dân về Châu Á của Tổ chức Á New Zealand vào tháng trước lần đầu tiên cho thấy người dân New Zealand có xu hướng coi Trung Quốc là bạn nhiều hơn là Mỹ.
Nhưng giờ đây, lại xảy ra chuyện này.
Hãy xem xét những gì nằm bên dưới đường bay của tên lửa, đó là Kiribati (trước đây gọi là Quần đảo Gilbert), nơi người dân từng bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi 33 cuộc thử nghiệm hạt nhân trong khí quyển do Anh và Mỹ tiến hành từ năm 1957 đến năm 1962. Người dân địa phương đã bị phơi nhiễm với bụi phóng xạ; để lại sự ô nhiễm môi trường lâu dài và các biến chứng sức khỏe qua nhiều thế hệ như tỷ lệ mắc bệnh ung thư tăng cao.
Kiribati từng gây tranh cãi khi xích lại gần Trung Quốc hơn các quốc gia Thái Bình Dương khác. Vào năm 2019, nước này đã chính thức cắt đứt quan hệ với Đài Loan để công nhận Bắc Kinh, và Trung Quốc kể từ đó đã tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn, cung cấp tàu thuyền và máy bay, đồng thời cử các sĩ quan Trung Quốc tham gia công tác an ninh cộng đồng. Quan hệ an ninh Trung Quốc Kiribati đã tạo ra một vết rạn nứt với New Zealand, khiến nước này phải tạm dừng viện trợ phát triển.
Chỉ hai tuần trước, Đại biện lâm thời Trung Quốc Triệu Kiến đã dẫn đầu một phái đoàn gồm "Đội cảnh sát hỗ trợ Trung Quốc" tham gia diễu binh tại lễ kỷ niệm Ngày Quốc khánh Cảnh sát Kiribati. Họ đã được Tổng thống Taneti Maamau duyệt đội ngũ.
Một câu chuyện tương tự cũng diễn ra ở Quần đảo Cook, nơi Thủ tướng Mark Brown đã ký kết quan hệ đối tác chiến lược và các thỏa thuận với Trung Quốc xoay quanh việc phát triển cơ sở hạ tầng và nghiên cứu khoáng sản dưới biển sâu. Một lần nữa, điều này lại làm tổn hại đến mối quan hệ với New Zealand, và Bộ trưởng Ngoại giao Winston Peters đã tạm thời đình chỉ viện trợ.
Nhưng New Zealand và Úc đã âm thầm xây dựng lại mối quan hệ với Kiribati, Quần đảo Cook và các quốc gia đảo khác. Ông Anthony Albanese của Úc đã đến thăm Fiji vào thứ Hai tuần này, và có mặt tại Quần đảo Solomon vào thứ Ba để thúc đẩy các cuộc đàm phán an ninh song phương với vị tân Thủ tướng của quốc gia này, ông Matthew Wale.
Thật vậy, với tư cách là chủ tịch đương nhiệm của Diễn đàn các quốc gia đảo Thái Bình Dương, ông Wale là nhà lãnh đạo Thái Bình Dương đầu tiên lên tiếng về vụ thử tên lửa tuần này.
"Trung Quốc là một người bạn tốt của Quần đảo Solomon, nhưng đây không phải là điều mà một người bạn nên làm," ông nói. "Điều này không tốt cho khu vực của chúng tôi. Và với tư cách là chủ tịch Diễn đàn các quốc gia đảo Thái Bình Dương, tôi đã bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ của mình vào ngày hôm qua với đại sứ. Quần đảo Solomon cũng đã gửi một công hàm phản đối."
"Chúng tôi không muốn thấy thêm bất kỳ quốc gia nào, dù là Trung Quốc, Mỹ hay bất kỳ ai, tiến hành thử nghiệm ở khu vực các đảo Thái Bình Dương, đó là lằn ranh đỏ. Hãy là bạn của chúng tôi, nhưng đừng đe dọa chúng tôi."
Trung Quốc đã tự mình làm tổn hại phần lớn các nỗ lực ngoại giao của chính mình thông qua vụ thử tên lửa này.
Qua nhiều năm, 13 quốc gia Thái Bình Dương đã phê chuẩn Hiệp ước Rarotonga, liên kết các vùng đất và vùng biển của họ thành một khu vực phi hạt nhân rộng lớn, và việc phê chuẩn đang được chờ đợi từ quốc gia thứ 14 là Quần đảo Marshall.
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Winston Peters cho biết ông sẽ thảo luận với các đối tác Thái Bình Dương về hành động của Trung Quốc. Ông phát biểu: "Các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương đã nêu rõ quan điểm rằng chúng tôi không muốn thấy khu vực này trở thành chiến trường cho sự cạnh tranh quân sự từ bên ngoài. Vụ phóng này không hề nhất quán với sự ổn định khu vực và hòa bình ở Nam Thái Bình Dương. Chúng tôi, cũng giống như các nước láng giềng ở các quốc gia Thái Bình Dương khác, không hề có lợi ích gì trong việc Trung Quốc sử dụng Nam Thái Bình Dương làm bãi thử nghiệm năng lực tên lửa."
Kiribati đã liên tục kêu gọi tất cả các quốc gia chấm dứt việc thử nghiệm vũ khí ở "Lục địa Xanh Thái Bình Dương". Và giống như người dân Kiribati, người dân Quần đảo Cook cũng rất quyết liệt trong việc phản đối vũ khí và thử nghiệm hạt nhân; họ đã lấy tên của hòn đảo lớn nhất của mình để đặt cho Hiệp ước Rarotonga, hiệp ước phi hạt nhân được ký kết vào dịp kỷ niệm 40 năm ngày ném bom Hiroshima.
Khi được hỏi vào ngày đó năm 1985 rằng liệu hiệp ước có thực sự có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình từng bước của nó hay không, Thủ tướng New Zealand lúc bấy giờ là ông David Lange đã trả lời: "Bạn không thể leo lên một chiếc thang bằng cách bắt đầu từ nấc trên cùng."
Việc xây dựng các mối quan hệ ở Thái Bình Dương chỉ có thể đạt được qua từng bước một. Trung Quốc đã cố gắng bắt đầu từ nấc thang cao nhất.
Bài viết này ban đầu được xuất bản bởi trang tin Newsroom
Theo rnz.co.nz - Hani Dang