Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng cần sa làm suy giảm giai đoạn ngủ REM, đặt ra hàng loạt câu hỏi về khả năng ghi nhớ, cảm xúc và vai trò thực sự của các giấc mơ.
Một nghiên cứu mang tính cột mốc vào năm 2015 chỉ ra rằng một chất tương tự THC tổng hợp có thể giúp xoa dịu một số triệu chứng PTSD (rối loạn stress sau chấn thương) ở các cựu chiến binh. Ảnh: Philip Cheung / The Washington PostLarry Mitchell chưa bao giờ bận tâm về những giấc mơ mà mình thiếu vắng. Trong suốt nhiều năm hút cần sa thường xuyên, các giấc mơ của ông dường như biến mất hoàn toàn. Mọi chuyện chỉ thay đổi khi ông quyết định từ bỏ vào mùa hè năm ngoái. Ngay sau đó, màn đêm của ông tràn ngập một thế giới kỳ diệu và sống động chưa từng có.
Ông nhớ lại giấc mơ mình lái chiếc Lincoln 1985 màu xanh lá cũ kỹ - với bộ ghế da màu trắng - bên cạnh người em họ đã mất và nghe nhạc của C-Bo. Một lần khác, ông thấy mình ngồi trên bậc thang ngoài câu lạc bộ trò chuyện cùng bạn bè. Rồi cả những giấc mơ về tình dục vô cùng chân thực và phấn khích. Mitchell, người đàn ông 51 tuổi đến từ Kokomo (Indiana), chia sẻ: "Những giấc mơ sống động đến mức tôi cảm thấy hào hứng mỗi khi đi ngủ."
Mitchell vô tình trở thành một trường hợp điển hình nằm trong tâm điểm của một trong những ẩn số kéo dài nhất của ngành khoa học giấc ngủ.
Cần sa làm thay đổi nhận thức con người khi tỉnh táo là điều ai cũng thấy. Tuy nhiên, chỉ gần đây các nhà khoa học mới bắt đầu hiểu rõ cách chất này tái định hình giấc mơ, cấu trúc giấc ngủ và quá trình "dọn dẹp" của bộ não vào ban đêm. Nhiều câu hỏi cốt lõi vẫn chưa có lời giải đáp. Việc hiểu rõ tác động này sẽ giúp người dùng cân nhắc giữa lợi ích ngắn hạn và tác hại dài hạn đối với sức khỏe não bộ.
Khác với các loại thuốc thông thường có liều lượng cố định, cần sa có thành phần hóa học và chủng loại cực kỳ phong phú. Với hơn 120 loại cannabinoid, nhiều phương thức tiêu thụ, nồng độ THC ngày càng tăng và thói quen sử dụng kèm thuốc lá hay các chất khác, việc cô lập từng hiệu ứng cụ thể trở nên vô cùng phức tạp.
Sự phức tạp này đã làm chậm tiến trình nghiên cứu, dù cần sa đã trở thành một trong những chất tác động tâm thần được sử dụng phổ biến nhất tại Mỹ. Hàng triệu người dùng cần sa như một thói quen hằng đêm để hỗ trợ giấc ngủ. Nhưng dù sử dụng vì mục đích gì, hợp chất này vẫn tiếp tục hoạt động trong não bộ ngay cả khi họ đã nhắm mắt.
Tại sao chúng ta cần ngủ?
Trong xã hội hiện đại, giấc ngủ thường bị coi nhẹ thay vì một nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, khoa học chứng minh đây là một trong những yếu tố quyết định hàng đầu tới sức khỏe con người. Giấc ngủ là thời điểm bộ não củng cố ký ký ức, dọn dẹp các chất thải chuyển hóa và điều phối hàng loạt quá trình sinh lý quan trọng.
Không có gì kinh ngạc khi nhiều người tìm đến cần sa để mong có một giấc ngủ tốt hơn. Một nghiên cứu công bố vào tháng 6 trên tạp chí Sleep Health ước tính có khoảng 9% người trưởng thành tại Mỹ sử dụng cần sa như một chất hỗ trợ giấc ngủ.
Các nhà khoa học đã nghiên cứu mối quan hệ này hơn nửa thế kỷ. Từ những năm 1970, giới nghiên cứu đã bắt đầu tìm hiểu hai hợp chất nổi tiếng nhất: THC (tetrahydrocannabinol) và CBD (cannabidiol).
Các nhà khoa học đã nghiên cứu mối quan hệ giữa cần sa và giấc ngủ trong hơn nửa thế kỷ qua. Ảnh: Cung cấpBan đầu, THC thu hút chú ý vì khả năng gây buồn ngủ và rút ngắn thời gian đi vào giấc ngủ. Tuy nhiên, các loại thuốc ngủ mới xuất hiện sau đó mang lại hiệu quả tương tự nhưng ít tác dụng phụ tâm thần hơn. Các nghiên cứu tiếp theo cho thấy:
• THC: Giúp người dùng đi vào giấc ngủ nhanh hơn ở liều lượng nhất định.
• CBD: Ít có bằng chứng trực tiếp hỗ trợ giấc ngủ, lợi ích (nếu có) chủ yếu đến từ việc giảm gián tiếp cảm giác lo âu.
"Chúng ta biết cần sa làm thay đổi giấc ngủ. Nhưng nó làm cho tốt lên như một số người quảng cáo hay xấu đi thì chúng ta vẫn chưa thể khẳng định," Tiến sĩ Nicole Bowles từ Đại học Khoa học & Sức khỏe Oregon nhận định.
Bà Bowles đã dành 10 năm nghiên cứu chuyên sâu về tác động của THC. Theo bà, có một sự mâu thuẫn lớn: Người dùng thường chủ quan cảm thấy mình ngủ ngon hơn, nhưng khi đo lường bằng thiết bị khách quan, chất lượng giấc ngủ của họ lại kém hơn, bao gồm cả tần suất thức giấc giữa đêm.
Những giấc mơ biến mất
Một trong những hiện tượng kỳ lạ nhất được người dùng cần sa ghi nhận là việc họ ngày càng ít mơ - hoặc không thể nhớ mình đã mơ gì.
Các thử nghiệm phòng thí nghiệm giải thích rằng: THC làm suy giảm giai đoạn ngủ REM (chuyển động mắt nhanh). Đây là giai đoạn thứ 3 của chu kỳ giấc ngủ, đóng vai trò sống còn trong việc củng cố ghi nhớ, điều hòa cảm xúc và học tập. Đây cũng là lúc các giấc mơ sống động nhất xuất hiện. Bằng cách cắt giảm thời lượng ngủ REM, THC làm giảm cả tần suất lẫn cường độ của các giấc mơ.
Manh mối rõ nét nhất đến từ nghiên cứu năm 2015 của nhà tâm thần học quân y Rakesh Jetty trên các cựu chiến binh mắc hội chứng rối loạn stress sau chấn thương (PTSD) nghiêm trọng. Kết quả cho thấy việc tác động đúng liều lượng dẫn xuất THC không chỉ giúp giảm gián đoạn ban ngày mà còn xoa dịu những cơn ác mộng dai dẳng của bệnh nhân.
Nhà tâm lý học Ryan Vandrey (Đại học Johns Hopkins) giải thích, THC liên kết với các thụ thể cannabinoid trong não - vốn có nhiệm vụ cân bằng trạng thái kích thích và ức chế thần kinh. Khi sử dụng mãn tính, bộ não tự điều chỉnh bằng cách giảm số lượng và độ nhạy của các thụ thể này. Đến khi ngừng sử dụng, hệ thống endocannabinoid bị gián đoạn đột ngột, gây xáo trộn khả năng tự điều hòa giấc ngủ.
Hiện tượng "Bùng nổ REM"
Khi bị ức chế suốt nhiều tuần hoặc nhiều tháng, bộ não sẽ tìm cách "đòi nợ". Những người ngưng dùng cần sa thường trải qua hiện tượng bùng nổ giai đoạn REM, kích hoạt những giấc mơ có cường độ cảm xúc dữ dội, kỳ dị hoặc thậm chí là ác mộng kinh hoàng.
Nếu giấc mơ có chức năng riêng, đó có thể là "xưởng thực hành ban đêm" giúp não bộ mô phỏng mối đe dọa, củng cố ký ức và xử lý các cảm xúc dồn nén. Chuyên gia thần học Matthew Hill (Đại học Calgary) cảnh báo việc mất đi giấc mơ không hề vô hại.
Những phát hiện đáng lo ngại bao gồm:
• Tình trạng xáo trộn giấc ngủ là triệu chứng dai dẳng nhất ở những người mắc rối loạn sử dụng cần sa.
• Một nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí JAMA Neurology dựa trên 6 triệu người cho thấy: Sử dụng cần sa ở mức độ nặng đến mức phải cấp cứu hoặc nhập viện có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh mất trí nhớ tăng 72% trong 5 năm tiếp theo.
Câu hỏi vì sao chúng ta mơ chưa bao giờ hoàn toàn thuộc về riêng khoa học. Nó bao hàm cả thần kinh học, triết học và tâm linh. Ảnh: 123RFKhi ngưng cần sa, nhiều người rơi vào vòng lặp độc hại: Họ bị mất ngủ, sau đó gặp ác mộng kinh hoàng do bùng nổ REM, và vì quá hoảng sợ, họ buộc phải tái sử dụng cần sa để "dập tắt" các giấc mơ đó.
Đối với Larry Mitchell, các giấc mơ đã bớt dữ dội hơn theo thời gian nhưng vẫn xuất hiện đều đặn. Ông quyết định không bao giờ đụng đến cần sa nữa vì không muốn đánh mất khả năng mơ. Giấc mơ giúp ông duy trì cảm hứng sáng tạo nghệ thuật, nấu ăn và trên hết là sợi dây kết nối ông với người em họ đã khuất.
"Có những giấc mơ là điều vô cùng quan trọng. Chúng kết nối bạn với những khoảng thời gian khác nhau trong đời, cho bạn tín hiệu về tương lai và mang lại sự thanh thản trong tâm hồn," Mitchell bộc bạch.
Theo nzherald.co.nz premium – Lani Hoang