Theo các tài liệu mới được chia sẻ cho RNZ, các quan chức cấp cao của Cơ quan Di trú New Zealand đã liên tục phớt lờ các yêu cầu từ văn phòng bộ trưởng và vẫn tiến hành một dự án mà bộ trưởng chưa hề chấp thuận cấp thêm kinh phí.
Tác giả: Jo Moir từ RNZ
Hàng trăm trang thư từ trao đổi đã phác họa nên bức tranh về các phương thức mà Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm (MBIE) – cơ quan quản lý Cục Di trú – đã sử dụng để theo đuổi một dự án nâng cấp công nghệ thông tin hiện đã bị hủy bỏ.
Ủy viên Dịch vụ Công, Ngài Brian Roche, đã bổ nhiệm Luật sư Hoàng gia Michael Heron tiến hành điều tra "những nghi vấn về sự liêm chính" sau khi Bộ trưởng Bộ Di trú Erica Stanford tiết lộ vào tháng trước rằng các quan chức dưới quyền đã "cố tình che giấu" thông tin đối với cả bà lẫn chính phủ tiền nhiệm.
Thông tin đó cùng với những cáo buộc về hành vi "gian lận sổ sách" đã được nêu rõ trong một báo cáo kiểm tra nảy lửa về cách quản lý dự án của bộ này.
Ít nhất 35 triệu NZD tiền thuế của dân đã bị lãng phí sau khi dự án nâng cấp năng lực nhận diện sinh trắc học (BCU) cuối cùng đã bị dừng lại vào năm 2025 sau nhiều năm xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, tình trạng chậm trễ và trễ hẹn các cột mốc quan trọng.
Trong một động thái hy hữu, bà Stanford đã chia sẻ các tài liệu cho RNZ mà thông thường bà sẽ giữ kín theo quy định "trao đổi tự do và thẳng thắn", bởi lẽ "những cân nhắc vì lợi ích chung lớn lao của công chúng cũng như thực tế là trí nhớ của tôi về các cuộc trò chuyện hoàn toàn trùng khớp với những gì được ghi lại theo mốc thời gian".
Một trong những tài liệu đó, bản mốc thời gian do cố vấn chuyên môn của bộ trưởng là cô Kara Isaac lập ra, đã thể hiện rất rõ ràng vô số email, cuộc trò chuyện và các cuộc họp giữa văn phòng bộ trưởng với các quan chức bộ, bao gồm cả Tổng Cục trưởng, trong khoảng thời gian từ ngày 21 tháng 2 đến ngày 30 tháng 4 năm 2024.
Trong bản mốc thời gian đó, văn phòng của bà Stanford đã 5 lần yêu cầu gửi toàn bộ các báo cáo đảm bảo chất lượng độc lập (IQA) từng phân tích dự án trước đây; phải mất 6 ngày sau phía bộ mới cung cấp được 2 trong số các báo cáo đó.
Dựa trên các ghi chú được lưu lại vào thời điểm đó và vừa được chia sẻ cho RNZ, lập tức xuất hiện sự chênh lệch rõ rệt giữa những gì các quan chức đã báo cáo bằng lời với bà Stanford trong các cuộc họp về tiến độ nâng cấp và những gì bản phân tích độc lập chỉ ra.
Trong bản cập nhật dự án gửi tới bộ trưởng vào ngày 19 tháng 3 năm 2024 có nêu: "Báo cáo IQA mới nhất xác nhận phương pháp tiếp cận dự án là hợp lý và vững chắc, việc triển khai xây dựng là khả thi và công tác quản trị rủi ro đang đạt hiệu quả."
Thế nhưng, khi nhận được các báo cáo IQA vào 9 ngày sau đó, văn phòng bộ trưởng lại phát hiện ra nội dung ghi rằng: "Xét đến lịch sử triển khai kém cỏi của dự án và khả năng không thể đáp ứng các cột mốc đã cam kết, chúng tôi nghi ngờ liệu dự án có thực sự mang lại kết quả hay không, đồng thời đặt dấu hỏi về việc tiếp tục thực hiện dự án này."
Khi nhận ra điều này, cô Isaac đã liên hệ với Quyền Tổng Cục trưởng thời điểm đó là ông Nic Blakely để chính thức nêu lên vấn đề về những thông tin tư vấn mang tính đánh lừa gửi tới bộ trưởng.
Trong một cuộc họp kín sau đó cùng ngày với ông Blakely, bà Stanford đã nêu lên "những sự bất nhất nghiêm trọng đáng lo ngại" và được cho biết sự việc sẽ được báo cáo lên Tổng Cục trưởng Carolyn Tremain ngay khi bà quay trở lại sau kỳ nghỉ.
Báo cáo về dự án nâng cấp CNTT mang tính 'tố cáo mạnh mẽ'
Bản ghi nhớ tóm tắt tất cả những gì đã biết về các điểm bất nhất, do cô Isaac lập vào ngày 28 tháng 3 năm 2024 và được chia sẻ cho RNZ, đã chi tiết hóa "ý kiến tự do và thẳng thắn" gửi tới bộ trưởng.
Trong đó, cô Isaac lưu ý bà Stanford từng được cảnh báo qua một bản báo cáo tóm tắt bằng văn bản vào ngày 19 tháng 3 năm 2024 rằng dự án đang tiến triển tốt, thế nhưng trong cuộc họp với các quan chức chưa đầy một tuần sau đó, vào ngày 25 tháng 3, chính các quan chức lại thừa nhận với bà Stanford rằng báo cáo IQA trước đó mang tính "tố cáo mạnh mẽ".
Bản ghi nhớ của cô Isaac chỉ rõ điều này chỉ bước ra ánh sáng sau khi văn phòng bộ trưởng gặng hỏi và "nhờ sự kiên trì đòi hỏi của tôi về việc phải nhận được các báo cáo IQA để tự chúng tôi xem xét".
Cô nói thêm rằng báo cáo IQA gần đây nhất đã xếp xếp hạng khả năng hoàn thành của dự án ở mức 'khó có thể' bàn giao.
"Vì vậy, hiện tại chúng ta đang ở trong tình thế mà có vẻ như một số người đã cố tình đánh lừa bộ trưởng về tình trạng của một dự án trị giá 32 triệu NZD (và còn tiếp tục tăng)", cô viết.
Cô Isaac đề xuất nên nêu ngay các vấn đề này với bà Tremain khi bà quay lại làm việc, đồng thời yêu cầu thực hiện một đợt đánh giá IQA khẩn cấp mới để cập nhật tình hình hiện tại, cũng như tiến hành điều tra về việc "cố tình cung cấp thông tin tư vấn sai lệch cho bộ trưởng đối với một dự án CNTT quan trọng".
Cùng thời điểm đó, cô Isaac cũng đặt ra nhiều nghi vấn về một "nỗ lực bất ngờ" từ phía bộ nhằm đưa vào văn bản trình Nội các nội dung tăng tổng chi phí dự án từ 35 triệu NZD lên 40 triệu NZD.
Cô kiến nghị cuộc điều tra cần làm rõ ai là người "đã xúi giục nỗ lực vào giữa tháng 3 nhằm đưa khoản tăng kinh phí lên 40 triệu NZD vào văn bản thỏa thuận của Nội các về Phí và Thuế" mà "không qua kiểm tra, rà soát đúng quy định".
Một đoạn email được chia sẻ cho RNZ từ ngày 5 tháng 3 năm 2024 cho thấy Phó Đổng lý kiêm Giám đốc An ninh của MBIE, ông Greg Patchell, đã mô tả dự án là "đang triển khai tốt" và "có khả năng sẽ vượt giới hạn chi phí hiện tại cho toàn bộ vòng đời dự án là 35 triệu NZD".
Đoạn email gửi cho một số nhân sự cấp cao khác của MBIE có ghi lại cuộc họp mà ông Patchell và bà Tremain đã tham gia với bà Stanford vào một tuần trước đó, cùng với "mong muốn giải quyết việc phê duyệt chi phí toàn bộ vòng đời vượt quá 35 triệu NZD" của bộ trưởng trong văn bản trình Nội các về phí và thuế.
"Mong muốn" đó không hề có trong trí nhớ của bà Stanford, và cũng không có bất kỳ ghi chép nào về việc bà từng thảo luận hay đồng ý tăng chi phí tại thời điểm đó, theo các tài liệu được chia sẻ cho RNZ.
Hơn một tuần sau, các quan chức MBIE, bao gồm cả ông Patchell, đã họp với bà Stanford và khi được hỏi về chi phí toàn bộ vòng đời của dự án, ông Patchell cho biết "phải mất nhiều tuần nữa mới hoàn thành bản phân tích tiếp theo".
Cô Isaac ghi nhận trong bản mốc thời gian rằng tại thời điểm này vẫn chưa hề có ghi chép hay sự đề cập nào về việc sử dụng văn bản trình Nội các để xin phê duyệt tăng kinh phí.
Mãi cho đến ngày 19 tháng 3, văn phòng của bà Stanford mới có ghi chép đầu tiên về việc các quan chức đề nghị điều đó, mặc dù email trước đó vào ngày 5 tháng 3 đã chi tiết hóa điều mà ông Patchell nói là mong muốn của bộ trưởng về vấn đề này.
Cô Isaac đã tham mưu một câu trả lời "kiên quyết không" đối với việc đưa yêu cầu đó vào, vì văn bản trình Nội các chỉ còn hai ngày nữa là đến hạn nộp và "điều này chưa từng được nêu ra với văn phòng" trước đây.
RNZ đã đặt một loạt câu hỏi cho bà Stanford về thời gian thông tin được chuyển đến văn phòng của bà, và liệu bà đã nhận được lời giải thích thỏa đáng về lý do tại sao ông Patchell lại chỉ đạo các đồng nghiệp rằng bà đang tha thiết tăng chi phí dự án thông qua văn bản trình Nội các về phí và thuế hay chưa.
Bà chia sẻ với RNZ rằng "các vấn đề liên quan đến việc cung cấp thông tin cũng như độ chính xác và đầy đủ của những tư vấn mà tôi nhận được sẽ được điều tra như một phần của cuộc điều tra do Luật sư Hoàng gia Michael Heron thực hiện hiện đang được tiến hành".
Bà cho biết mình không thể bình luận gì thêm nhằm "giữ gìn sự liêm chính của cuộc điều tra, bao gồm cả tính công bằng về mặt thủ tục".
Tương tự, Phó Đổng lý phụ trách của bộ, ông Stephen Vaughan, phát biểu với RNZ rằng việc bình luận về các vấn đề cụ thể trong khi cuộc điều tra đang diễn ra là không phù hợp.
Ông Patchell, người đã rời bộ và bắt đầu công việc mới ở khu vực tư nhân vào đầu năm ngoái, chia sẻ với RNZ rằng ông sẽ không đưa ra bất kỳ bình luận nào vì hiện đang có một cuộc điều tra chính thức đang được tiến hành.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang