Tuần này, 10 dự luật riêng biệt đã được lên lịch thảo luận ở vòng đọc thứ ba — bước đi quyết định trước khi chính thức trở thành luật, chỉ còn chờ thủ tục phê chuẩn mang tính nghi thức của Hoàng gia. Vậy có điều gì khác biệt ở rào cản tranh luận cuối cùng này?
Tuần này có 10 dự luật riêng biệt được lên lịch tranh luận ở vòng ba. Ảnh: VNP / Daniela Maoate-CoxVòng đọc thứ ba là cuộc tranh luận cuối cùng đối với một dự luật trước khi được chuyển đến Toàn quyền ký ban hành. Đến giai đoạn này của quy trình lập pháp, quan điểm của mỗi đảng thường đã rõ như ban ngày. Phần lớn việc mổ xẻ chi tiết đã diễn ra ở giai đoạn ủy ban, vì vậy các bài phát biểu ở vòng đọc thứ ba có xu hướng tập trung vào mục đích vĩ mô hơn là các chi tiết kỹ thuật, dù đôi khi các nghị sĩ vẫn phản ánh lại các sửa đổi ở giai đoạn trước.
Cuốn "cẩm nang" của cơ quan lập pháp — Thực tiễn Nghị viện New Zealand — quy định rõ: các thành viên "phải giới hạn nội dung trong các nguyên tắc chung của dự luật như kết quả thu được từ ủy ban toàn thể Nghị viện". Tài liệu này cũng nhấn mạnh: "mặc dù các thành viên có thể đưa ra các lập luận chung về việc tại sao dự luật nên hoặc không nên được thông qua, họ phải tự giới hạn trong các vấn đề được đề cập trong chính dự luật".
Khi nghị trường đồng thuận
Đôi khi, cuộc tranh luận diễn ra chính xác theo kịch bản đó, đặc biệt là khi dự luật không quá gây tranh cãi. Ví dụ, Bộ trưởng Năng lượng thuộc đảng Quốc gia, Simeon Brown, đã mô tả Dự luật Năng lượng Tái tạo Ngoài khơi tuần này là: "Một bước tiến thực sự quan trọng. Tôi hào hứng với tiềm năng mà dự luật này sẽ giải phóng trên khắp đất nước khi chúng ta nỗ lực phát triển nguồn năng lượng quốc gia".
Nghị sĩ Simeon Brown của đảng Quốc gia. Ảnh: RNZ / Baz MacdonaldTrong trường hợp đó, phe Đối lập cũng bày tỏ sự ủng hộ tương tự.
Nghị sĩ Megan Woods của Đảng Lao động phát biểu: "Tôi đồng ý với Bộ trưởng Bộ Năng lượng; đây là một ngày thú vị. Thật công bằng khi nói rằng đây là một ngày được mong đợi từ rất lâu để chúng ta cuối cùng cũng thông qua luật và thiết lập cơ chế này".
"Vũ đài" chính trị của các Bộ trưởng và phe Đối lập
Nếu theo dõi Nghị viện đủ lâu, bạn sẽ biết các cuộc tranh luận ở vòng đọc thứ ba không phải lúc nào cũng suôn sẻ như vậy. Đối với các bộ trưởng, đây thường là cơ hội cuối cùng để chứng minh lý do tại sao luật của họ xứng đáng được thực thi. Đôi khi đó là những bài phát biểu đầy hùng hồn, nhưng cũng có lúc chúng lại giống như một email doanh nghiệp chỉn chu công bố khởi động một dự án thành công.
Những lời cuối cùng của cựu Bộ trưởng đảng ACT, Brooke Van Velden, về Dự luật Sửa đổi An toàn và Sức khỏe tại nơi làm việc nghiêng về vế sau: "Dự luật này nhằm khôi phục sự rõ ràng, lẽ thường tình và sự tập trung vào hệ thống an toàn sức khỏe nghề nghiệp của New Zealand. Về cốt lõi, chính phủ đã áp dụng một cách tiếp cận thẳng thắn. Luật pháp phải hoạt động trong thực tế, chứ không chỉ trên lý thuyết".
Ngược lại, các nghị sĩ phe Đối lập thường tận dụng cuộc tranh luận để tung ra những bài chỉ trích gay gắt về một dự luật mà cuối cùng họ bất lực không thể ngăn chặn.
"Tôi cũng vô cùng thất vọng vì chúng ta đã đi đến điểm này," nghị sĩ Jan Tinetti của Đảng Lao động than thở về cùng dự luật trên. "Tôi thất vọng vì dự luật này đã không bị khai tử ngay tại đây".
Nghị sĩ Jan Tinetti của đảng Lao động. Ảnh: VNP / Phil SmithRanh giới mong manh của quy tắc nghị trường
Bất chấp phạm vi hẹp được quy định cho các bài phát biểu ở vòng đọc thứ ba, chúng vẫn thường xuyên bị lái sang các cuộc tranh luận chính trị rộng hơn. Việc các nghị sĩ có thể "vượt rào" đến mức nào phụ thuộc vào việc chủ tọa phiên họp lựa chọn diễn giải các quy tắc nghiêm ngặt đến đâu.
Ở mức độ lỏng lẻo hơn, tuần này Bộ trưởng Y tế Simeon Brown đã dành phần lớn thời gian phát biểu trong vòng đọc thứ ba của Dự luật Sửa đổi Tương lai Y tế (Pae Ora) để chỉ trích thành tích y tế của chính phủ Đảng Lao động tiền nhiệm.
"Cần cẩu trên bầu trời là vì sau 6 năm dưới thời chính phủ cũ chỉ biết nói, nói và nói, chúng tôi đã ký hợp đồng, tiến hành xây dựng và có những chiếc cần cẩu đang hoạt động. Chúng tôi đang xây dựng tương lai của cơ sở hạ tầng y tế dưới chính phủ này. Dưới thời chính phủ đó, tất cả chỉ là nói, nói và nói".
Ông Brown có thể lập luận rằng sự chỉ trích đó là phù hợp vì dự luật đã bãi bỏ các khía cạnh trong cải cách y tế của chính phủ trước và có đề cập ngắn gọn đến cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, Đảng Lao động không đồng tình. "Và ông có thể nói về bất cứ điều gì ông muốn," nghị sĩ Kieran McAnulty nói vọng vào khi Chủ tịch Hạ viện gọi người phát biểu tiếp theo, được cho là ám chỉ đến phạm vi phát biểu của ông Brown.
Câu chuyện cá nhân và những góc khuất thực tế
Người phát biểu tiếp theo là bà Ayesha Verrall của Đảng Lao động. Bài phát biểu của bà đã minh họa cho một đặc trưng khác của vòng đọc thứ ba: giai thoại và cảm xúc. Các nghị sĩ thường lồng ghép các câu chuyện cá nhân hoặc kết nối luật pháp với các sự kiện thực tế. Bà Verrall đã dẫn chứng về cái chết của một người đàn ông trong tuần này khi đang chờ đợi tại Khoa Cấp cứu của Bệnh viện Waikato.
"Là một nhân viên y tế, tôi hiểu rằng những sự kiện này là lăng kính để chúng ta thấy được những thách thức mà hệ thống y tế phải đối mặt. Chính những câu chuyện cá nhân như thế này tạo nên thực tế trải nghiệm hệ thống y tế của người dân New Zealand".
Nghị sĩ Ayesha Verrall của đảng Lao động. Ảnh: VNP / Louis CollinsBà tiếp tục thách thức trực tiếp việc chính phủ nhấn mạnh vào các mục tiêu hiệu suất.
"Trong hai năm qua, chính phủ hầu như không nói về điều gì khác ngoài các mục tiêu [thời gian chờ đợi]. Mục tiêu đó không giúp người đàn ông đó được chăm sóc. Mục tiêu đó cũng không cung cấp thêm nhân sự cho Khoa Cấp cứu Bệnh viện Waikato. Hãy hỏi bất kỳ bác sĩ hay y tá nào. Đang có một lệnh đóng băng tuyển dụng tại Y tế New Zealand".
Giống như bài phát biểu trước đó của ông Brown, những nhận xét này cho thấy các vòng đọc thứ ba thường trở thành diễn đàn cho các tranh luận chính trị rộng lớn hơn như thế nào, ngay cả khi các quy tắc quy định chúng phải tập trung chặt chẽ vào dự luật trước Nghị viện.
Vào cuối ngày thứ Tư dài đằng đẵng, sau nhiều ngày "chinh chiến trong chiến hào" dưới tình trạng khẩn cấp, mọi kỳ vọng rằng vòng đọc thứ ba sẽ diễn ra như một thủ tục hành chính thuần túy dường như đã tan biến.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang