Chánh Thanh tra Chính phủ (Ombudsman) John Allen vừa kết luận Văn phòng Thủ tướng Christopher Luxon đã vi phạm Đạo luật Thông tin Chính thức (OIA) một cách vô lý. Vụ việc liên quan đến một tài liệu mật do các tập đoàn lớn cung cấp nhằm thay đổi luật khí hậu, nhưng lại được gửi vào email cá nhân của một cựu cố vấn cấp cao.
Matt Burgess vào năm 2019. (Nguồn: Breakfast)"Bất ngờ" vì cố vấn cấp cao... quên mất tài liệu quan trọng
Trong phán quyết công bố hôm nay, Chánh Thanh tra John Allen bày tỏ sự "ngạc nhiên" khi ông Matt Burgess – cựu Cố vấn Chính sách trưởng của Thủ tướng Christopher Luxon – tuyên bố không nhớ gì về số phận của các tài liệu do hai tập đoàn năng lượng và sữa khổng lồ là Fonterra và Z Energy cung cấp.
Tài liệu này là một bản tóm tắt được chuẩn bị nhằm thúc đẩy việc sửa đổi luật khí hậu, liên quan trực tiếp đến vụ kiện chấn động Smith v Fonterra. Bản đề xuất định hướng lập pháp này đã được trao tận tay ông Burgess vào giữa năm 2024, và sau đó được gửi một phần vào email cá nhân của ông vào ngày 25/6/2024. Đáng chú ý, các nội dung kiến nghị trong tài liệu này sau đó đã được phản ánh chính xác trong các điều khoản sửa đổi của Đạo luật Phản ứng với Biến đổi Khí hậu 2002.
"Đây rõ ràng là những tài liệu có tầm quan trọng đặc biệt trong việc định hình quy trình lập pháp diễn ra sau đó," ông Allen nhấn mạnh trong văn bản kết luận.
Trước đó, các tập đoàn ô nhiễm lập luận rằng vụ kiện của nhà lãnh đạo cộng đồng người Maori – ông Mike Smith – chống lại 7 doanh nghiệp phát thải lớn nhất New Zealand sẽ tạo ra "rủi ro quốc gia và sự bất ổn nghiêm trọng cho cộng đồng đầu tư quốc tế". Do đó, việc chính phủ can thiệp là "vô cùng cấp bách".
Đến tháng 5/2024, Chính phủ New Zealand bất ngờ thông báo sửa đổi luật khí hậu, cấm các cá nhân khởi kiện doanh nghiệp vì những thiệt hại do phát thải khí nhà kính gây ra. Quyết định này áp dụng cho cả các vụ kiện hiện tại lẫn tương lai, trực tiếp "khai tử" vụ kiện Smith v Fonterra.
Đổ lỗi cho hệ thống IT yếu kém để dùng email cá nhân
Giải trình với Thanh tra, cựu cố vấn Matt Burgess cho biết áp lực công việc quá tải tại văn phòng Thủ tướng khiến trí nhớ của ông bị hạn chế sau gần hai năm. Ông khẳng định mình không cố tình hủy hoại hồ sơ công và đã hợp tác thiện chí.
Tuy nhiên, ông Burgess cũng tiết lộ một thực trạng đáng ngại: Hệ thống công nghệ thông tin (IT) của Bộ Nội vụ quá "yếu kém" và không thể xử lý được nhiều loại tệp tin. Điều này buộc ông và nhiều quan chức khác phải sử dụng email cá nhân để giải quyết công việc của Chính phủ.
Ngược lại, Bộ Nội vụ New Zealand đã bác bỏ luận điểm này, khẳng định họ luôn cung cấp đầy đủ các hướng dẫn bằng văn bản và đào tạo nghiệp vụ quản lý hồ sơ, email cho nhân sự tại Phủ Thủ tướng (Beehive).
Báo động đỏ về tính minh bạch của Chính phủ
Đây không phải lần đầu tiên nội các của Thủ tướng Luxon dính bê bối dùng email cá nhân. Trước đó, Bộ trưởng Giáo dục Erica Stanford cũng từng bị chỉ trích vì chuyển tiếp các tài liệu trước thềm ngân sách vào tài liệu riêng tư.
Khi vụ việc bị phanh phui, Thủ tướng Christopher Luxon thừa nhận quy trình này là "không thể chấp nhận được":
"Việc giao dịch và liên lạc qua email cá nhân không giúp ích gì cho việc xây dựng tính minh bạch hay lòng tin của công chúng. Nó chắc chắn không đáp ứng được tiêu chuẩn cao mà tôi yêu cầu ở các nhân viên tại Beehive."
Về phía Fonterra, người phát ngôn của tập đoàn thừa nhận họ gửi tài liệu vào địa chỉ email cá nhân "theo yêu cầu của chính vị cố vấn đó" và tự nhận thấy hành vi này là không phù hợp với chính sách của công ty.
Vụ bê bối vỡ lở sau khi Viện Luật Môi trường yêu cầu tiếp cận thông tin vụ kiện vào tháng 3/2025. Dù Văn phòng Thủ tướng đã giao nộp 9 tài liệu vào tháng 5/2025, bản tóm tắt nhạy cảm trên đã bị "bỏ quên". Cơ quan này chỉ thừa nhận sự tồn tại của nó vào tháng 5/2026 sau khi tài liệu bị rò rỉ tại Tòa án Tối cao.
Ông Mike Smith, nguyên đơn trong vụ kiện khí hậu, gay gắt lên tiếng: "Thủ tướng vẫn chưa trả lời được câu hỏi cốt lõi: Ông ấy đã biết gì về hoạt động vận hành hành lang này và biết từ khi nào? Không một ai, kể cả Thủ tướng hay các tập đoàn ô nhiễm nhất đất nước này, được phép đứng trên pháp luật."
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang