Một công dân Anh là nạn nhân trong vụ bê bối Windrush vừa bị New Zealand từ chối cấp quyền tị nạn. Tòa phúc thẩm phán quyết vụ việc nằm ngoài thẩm quyền giải quyết.
Phán quyết phúc thẩm không đi sâu vào chi tiết về tuyên bố của nguyên đơn. Ảnh: RNZNgười đệ đơn là người phi nhị nguyên giới gốc Jamaica. Người này tuyên bố bản thân rơi vào tình trạng vô gia cư, từng bị cảnh sát Anh bắt giữ và chịu sự phân biệt đối xử gay gắt trong việc tiếp cận nhà ở cũng như dịch vụ y tế.
Đây là một trong số bảy trường hợp công dân Anh nộp đơn xin tị nạn hiếm hoi được ghi nhận trong hồ sơ của Tòa phúc thẩm New Zealand. Danh sách này bao gồm cả trường hợp một người đàn ông tuyên bố bị đe dọa bởi gia đình bạn gái Anh quốc có liên quan đến tổ chức Mafia.
Tuyên bố vô quốc tịch và bị ngược đãi
Trong đơn phúc thẩm mới nhất, người này cho biết họ từng nhiều lần bị quản thúc tại gia ở Anh và Ireland, đồng thời bị ép buộc tham gia các cuộc thử nghiệm y tế.
Quyết định của tòa án không đi sâu vào chi tiết các cáo buộc, do Tòa phúc thẩm Tị nạn và Bảo vệ New Zealand (IPT) phải xem xét liệu họ có đủ thẩm quyền tài phán để thụ lý vụ kiện hay không.
Trích tóm tắt của tòa án về trường hợp này:
"Là một người gốc Jamaica, nguyên đơn là nạn nhân của bê bối Windrush tại Vương quốc Anh. Do đó, họ đã mất quốc tịch Anh và trở thành người vô quốc tịch. Họ bị tước bỏ quyền tiếp cận nhà ở, các khoản trợ cấp kinh doanh, giáo dục, đồng thời bị chính phủ Anh tịch thu tiền trong tài khoản ngân hàng vì lý do sắc tộc."
Nguyên đơn (ở độ tuổi 40) đến New Zealand lần đầu vào năm 2020 nhưng bị Cơ quan Cấp tị nạn (RSU) bác đơn.
Tòa IPT cho biết: "Cơ quan RSU ghi nhận người kháng cáo là công dân Anh gốc Jamaica thuộc nhóm phi nhị nguyên giới, nhưng bác bỏ tính xác thực trong các tuyên bố còn lại của đơn tố cáo."
Người này đã không nộp đơn phúc thẩm lên IPT vào thời điểm đó và rời New Zealand vài tháng sau, trước khi quay trở lại vào năm nay. Đơn xin tị nạn lần thứ hai tiếp tục bị RSU từ chối vào tháng 6, dẫn đến cuộc phúc thẩm lên IPT.
Theo RSU, nguyên đơn vẫn giữ nguyên các luận điểm từ lần nộp đơn đầu tiên và cho biết họ tiếp tục gặp rắc rối với chính quyền địa phương tại Anh, không thể xin hỗ trợ về nhà ở và chăm sóc y tế.
Trong giai đoạn 2024–2025, người này chuyển sang Đức để xin hỗ trợ và nộp đơn tị nạn. Tuy nhiên, chính phủ Đức xác định họ không phải là người vô quốc tịch và từ chối cấp kinh phí hỗ trợ nhà ở cũng như hòa nhập cộng đồng.
Tòa án tuyên bố không có thẩm quyền tài phán
Nguyên đơn tuyên bố việc tìm kiếm chế độ tị nạn và người được bảo hộ tại New Zealand là giải pháp nhằm đòi lại các quyền lợi đã bị tước đoạt tại Anh.
Dù không có luật sư đại diện, vào ngày 10/6 năm nay, người này nhận được thư từ RSU yêu cầu giải trình về một điểm trong luật di trú. Yêu cầu gia hạn thêm 2 tháng để xin tư vấn pháp lý của họ đã bị bác bỏ. RSU kết luận yêu cầu tị nạn là "hoàn toàn vô căn cứ" và chỉ lặp lại các nội dung cũ.
Tòa IPT đã đồng ý với quan điểm của cơ quan di trú rằng tòa không có thẩm quyền xét xử, đồng thời bác bỏ đơn xin thêm thời gian để trình nộp tài liệu hoặc xin trợ giúp pháp lý.
Tòa ghi rõ trong phán quyết:
"Để tránh hiểu nhầm, Tòa án xác nhận đã xem xét liệu các quy tắc về công lý tự nhiên và nguyên tắc bình đẳng có bắt buộc phải thông báo cho người kháng cáo để họ đưa ra giải trình hay không. Tòa xác định là không cần thiết. Việc này không mang lại nhiều ý nghĩa, do đây không phải là vấn đề điều chỉnh thủ tục hay quyền hạn tùy nghi của tòa, mà là câu hỏi về thẩm quyền tài phán."
Ông Simon Graham, một luật sư cấp cao về di trú và tị nạn không liên quan đến vụ kiện, nhận định bước đi tiếp theo của nguyên đơn sau khi bị IPT từ chối là nộp đơn lên Tòa án Tối cao, hoặc giải quyết vấn đề trực tiếp tại Anh.
Bê bối Windrush là gì?
Nhiều thành viên thuộc "thế hệ Windrush" đã phải chịu đựng hoàn cảnh sống tương tự người vô quốc tịch.
Tên gọi Windrush bắt nguồn từ con tàu đưa các cư dân thuộc Khối Thịnh vượng chung đến Anh sau Thế chiến II nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động. Khi vụ việc bùng nổ vào năm 2017, dư luận mới biết đến số phận của khoảng 57.000 người vùng Caribe đã sống tại Anh nhiều thập kỷ với quyền cư trú vô thời hạn.
Do Chính phủ Anh không lưu trữ hồ sơ chính thức, nhiều người đã bị tước đoạt các quyền cơ bản, bị coi là người nhập cư trái phép, thậm chí bị tạm giữ và trục xuất. Nhiều trẻ em bị xếp vào nhóm kém phát triển trí tuệ, trong khi người trưởng thành bị mất việc làm hoặc nhà ở chỉ vì không thể xuất trình giấy tờ tùy thân hợp lệ.
Lịch sử các đơn xin tị nạn của công dân Anh tại New Zealand
Mặc dù không có số liệu công khai chính thức, hồ sơ của Tòa phúc thẩm New Zealand ghi nhận 3 trường hợp mang quốc tịch Anh và 4 trường hợp mang 2 quốc tịch (có quốc tịch Anh) nộp đơn xin tị nạn kể từ năm 1997.
Một trong những trường hợp sớm nhất là một người đàn ông tuyên bố phải bỏ trốn khỏi Anh vì sợ bị tổ chức Mafia trả thù sau khi chuyển đến sống cùng bạn gái.
Người này cho biết ông liên tục nhận được các cuộc gọi và thư đe dọa ẩn danh ép buộc phải chia tay. Một tuần sau, xe hơi của ông bị châm lửa đốt không rõ nguyên nhân. Khi hỏi bạn gái, cô mới khóc và thú nhận cha cô là thành viên Mafia, ông không chấp nhận mối quan hệ này vì cô đã được hứa hôn cho một thành viên Mafia khác. Tuy nhiên, tòa án thời điểm đó phán quyết rằng ông hoàn toàn có thể nhận được sự bảo vệ từ chính quyền Vương quốc Anh.
Một trường hợp không thành công khác từng gây xôn xao dư luận là Daniel Butler – người mang hai quốc tịch tuyên bố cần nơi trú ẩn để tránh các lực lượng bán quân sự ở Ireland.
Không ai trong số các trường hợp trên được cấp quyền tị nạn chính thức, dù có 3 người được tạm hoãn trục xuất vì lý do nhân đạo.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang