Đảng Opportunity (New Zealand) đang tăng vọt trên các cuộc thăm dò ý kiến và có thể trở thành người nắm giữ cán cân quyền lực sau cuộc bầu cử tháng 11. Hãy cùng tìm hiểu những chính sách then chốt mà đảng này muốn mang đến Quốc hội — các đề xuất vốn đã bị cả hai đảng lớn là Đảng Quốc gia và Đảng Lao động từ chối.
Qiulae Wong — Lãnh đạo đảng Opportunity. (Nguồn: 1News)Đảng Opportunity cho biết các chính sách thuế của họ sẽ phát tối đa 19,400 NZD/năm cho mỗi người trưởng thành, bãi bỏ trợ cấp thất nghiệp và áp dụng một khoản thuế giá trị đất mới nhằm kéo giá nhà xuống. Vậy những chính sách này có thực sự khả thi?
Kết quả thăm dò ý kiến cử tri theo đảng của 1News Verian vào tháng 8. (Nguồn: 1News)"Thu nhập công dân" – Bản chất là Thu nhập cơ bản phổ quát (UBI)
Trọng tâm trong chương trình của đảng Opportunity là khoản "Thu nhập công dân" — một tên gọi khác của Thu nhập cơ bản phổ quát (UBI) — với mức 19,400 NZD/năm. Khoản tiền này sẽ được miễn thuế và chi trả hai tuần một lần cho mọi công dân cũng như thường trú nhân từ 18 tuổi trở lên.
"Không cần điền đơn, không cần hẹn làm việc với Cơ quan An sinh Xã hội, không cần kiểm tra tình trạng hôn nhân — chỉ là một khoản thanh toán guaranteed đảm bảo các nhu cầu cơ bản," đại diện đảng khẳng định.
Mức tiền này được thiết kế tương đương với khoản trợ cấp Jobseeker hiện tại. Tuy nhiên, nó sẽ thay thế hoàn toàn các khoản trợ cấp thất nghiệp, Trợ cấp bố/mẹ đơn thân, Phụ cấp sinh viên và Trợ cấp sống độc.
Mô hình Thu nhập cơ bản phổ quát từng được thử nghiệm tại một số quốc gia, nhưng chưa từng được triển khai trên quy mô toàn quốc ở một nền kinh tế phát triển.
Nguồn tiền chi trả lấy từ đâu?
Để có ngân sách, thuế thu nhập cá nhân sẽ tăng lên mức 28% đối với các khoản thu nhập lên đến 50,000 NZD. Đây là mức tăng đáng kể so với mức thuế hiện tại (10.5% cho thu nhập đến 15,600 NZD và 17.5% cho khoảng 15,601–53,500 NZD).
Tuy nhiên, vì mọi người dân New Zealand đều nhận trước khoản 19,400 NZD, đảng này lập luận rằng gói chính sách này giúp "giảm tổng thuế thu nhập ở mọi mức thu nhập, trong đó mức giảm lớn nhất dành cho người thu nhập thấp".
• Thu nhập 60,000 NZD: Hiện trả khoảng 11,000 NZD tiền thuế. Theo biểu thuế mới, họ phải nộp 17,400 NZD, nhưng cộng thêm 19,400 NZD tiền "Thu nhập công dân", họ sẽ dư ra khoảng 13,000 NZD so với hiện tại.
• Thu nhập 120,000 NZD: Người lao động vẫn lời khoảng 11,600 NZD.
Đảng Opportunity có công cụ tính thuế trên trang web của họ. (Nguồn: 1News)Mức lợi ích sẽ giảm dần khi thu nhập tăng lên, và đó là trước khi tính đến tác động của thuế giá trị đất.
Thuế giá trị đất
Yếu tố cốt lõi giúp cân bằng ngân sách theo đề xuất của đảng Opportunity là Thuế giá trị đất.
• Đất đô thị: Chịu mức thuế hàng năm 1.75% trên giá trị đất.
• Đất nông thôn: Chịu mức thuế 0.5%.
Đảng Opportunity cho rằng hệ thống thuế hiện tại được xây dựng từ năm 1986 đã quá lạc hậu. "Thuế giá trị đất giúp nhà ở trở nên vừa túi tiền hơn bằng cách chuyển gánh nặng thuế từ người lao động sang đất đai," đảng này tuyên bố.
Đối với những trường hợp "giàu đất nhưng thiếu tiền mặt" như nông dân hoặc người nghỉ hưu, chính sách sẽ áp dụng các điều khoản miễn giảm hoặc hoãn nộp thuế.
Lãnh đạo đảng Opportunity, bà Qiulae Wong, khẳng định: "Tổng thể chính sách thuế của chúng tôi sẽ giúp 70% người dân New Zealand được giảm thuế. 20% ở mức hòa vốn, và chỉ 10% phải trả thêm một chút."
Đảng Opportunity tuyên bố 70% người dân sẽ được hưởng lợi từ các chính sách của họ. (Nguồn: istock.com)Quỹ hưu trí KiwiSaver
Mảnh ghép thứ ba trong chương trình "Cải tổ thuế" liên quan đến quỹ KiwiSaver. Đảng Opportunity đề xuất tăng đóng góp bắt buộc từ cả người lao động và chủ lao động theo lộ trình lên mức 6%. Mục tiêu là xây dựng một quỹ vốn hàng nghìn tỷ đô la để tài trợ cho hạ tầng và phát triển quốc gia.
Ý tưởng khiến giới kinh tế học ủng hộ nhưng chính trị gia lo ngại
Việc đánh thuế đất là một trong những lý thuyết lâu đời nhất của kinh tế học. Nguyên do là vì nguồn cung đất đai là cố định. Đánh thuế tiền lương có thể khiến người ta bớt làm việc; đánh thuế công trình có thể làm giảm hoạt động xây dựng; nhưng đánh thuế đất thì đất vẫn nằm yên tại đó.
Trải qua nhiều năm, Đan Mạch đã áp dụng thuế giá trị đất suốt một thế kỷ, Đài Loan đánh thuế đất riêng biệt với công trình, còn Estonia triển khai thuế đất từ thập niên 1990.
New Zealand là một trong số ít các nước không áp dụng Thuế thặng dư vốn toàn diện. Loại thuế này thường xuất hiện trong các chiến dịch bầu cử (được công nhận bởi Đảng Lao động và Đảng Xanh), nhưng chưa bao giờ được chính phủ cầm quyền chính thức thông qua.
Kịch bản thực tế: Liệu chính sách này có được thông qua?
Cả hai đảng lớn nhất là Đảng Quốc gia và Đảng Lao động đều đã thẳng thừng bác bỏ các chính sách thuế của Opportunity. Thủ tướng Christopher Luxon (Đảng Quốc gia) thậm chí loại trừ khả năng hợp tác liên minh với đảng này.
"Họ muốn tăng thuế, còn chúng tôi là đảng của thuế thấp. Không có gì ngạc nhiên khi chúng tôi không muốn hợp tác với họ," ông Luxon phát biểu.
Christopher Luxon và Chris Hipkins đã thể hiện rõ quan điểm của mình. (Nguồn: rnz.co.nz)Lãnh đạo Đảng Lao động Chris Hipkins cũng lên tiếng: "Chúng tôi sẽ không ủng hộ chính sách thuế của Opportunity, cũng như các đề xuất thuế tài sản hay thuế đất của Đảng Xanh. Chúng tôi chỉ đề xuất một mức thuế thặng dư vốn nhắm vào đối tượng cụ thể."
Dù vậy, kết quả đàm phán thành lập chính phủ liên minh sau bầu cử vẫn là một ẩn số. Nhưng hiện tại, lập trường của các nhà lãnh đạo hàng đầu là vô cùng cứng rắn.
Theo 1news.co.nz – Lani Hoang