Một báo cáo mới đây chỉ ra rằng cơ quan giám sát cảnh sát mới cần có thẩm quyền yêu cầu xem xét độc lập đối với các trường hợp bất đồng ý kiến với lực lượng cảnh sát về việc có nên truy tố nhân viên hay không.
Ảnh: RNZ / Nate McKinnonTheo báo cáo, trong 3 năm qua, lực lượng cảnh sát đã từ chối khởi tố nhân viên của mình dù nhận được kiến nghị từ Cơ quan Giám sát Hành vi Cảnh sát Độc lập (IPCA).
Trong báo cáo nghiêm trọng công bố tháng 11 năm ngoái, IPCA phát hiện nhiều vi phạm sai phạm nghiêm trọng ở các cấp lãnh đạo cao nhất của tổ chức, đồng thời kêu gọi mở rộng và nâng cao thẩm quyền hoạt động của mình.
Các bộ trưởng đã chấp thuận về mặt nguyên tắc đối với toàn bộ 13 kiến nghị của IPCA, khẳng định sẽ thành lập Tổng cục Giám sát Cảnh sát nhằm tăng cường tính minh bạch và củng cố niềm tin của công chúng.
Dự luật cho phép thành lập cơ quan này đã được trình Quốc hội vào thứ Ba vừa qua. Tuy nhiên, dự luật vẫn chưa qua phiên họp đầu tiên và phải chờ đến sau kỳ bầu cử do Quốc hội sẽ hoãn lại vào thứ Tư.
Bản phân tích từ Bộ Tư pháp về các thiết lập cho vị trí Tổng Giám sát được công bố vào thứ Năm cho thấy, Bộ và Bộ trưởng đã thống nhất cao về các quyền hạn mới của vai trò này.
Theo đó, Tổng cục Giám sát sẽ thay thế IPCA, duy trì hình thức là một cơ quan thuộc Hoàng gia độc lập, được hỗ trợ bởi một hội đồng gồm 2 đến 4 thành viên bên cạnh Tổng Giám sát, bao gồm tối đa 2 Phó Tổng Giám sát. Các thành viên hội đồng không được là nhân viên cảnh sát trong vòng 10 năm qua, nhưng phải có kiến thức hoặc kinh nghiệm về các hệ thống pháp luật, tư pháp hoặc cảnh sát.
Bộ Tư pháp đã xem xét 4 vấn đề quan trọng liên quan đến thẩm quyền của IPCA — cơ quan vốn chủ yếu phản ứng trước các phản ánh và sự cố gây tử vong hoặc chấn thương nghiêm trọng. IPCA hiện gặp mơ hồ về thẩm quyền khi cảnh sát không đồng ý với các quyết định xử lý kỷ luật lao động, đồng thời không có quyền quyết định cuối cùng trong các trường hợp đề xuất khởi tố nhân viên cảnh sát.
Bộ trưởng và Bộ Tư pháp đều ủng hộ việc mở rộng đáng kể quyền hạn cho Tổng cục Giám sát mới, bao gồm:
• Quyền chuyển các quyết định khởi tố nhân viên cảnh sát lên Tổng Chưởng lý khi có bất đồng với cảnh sát.
• Nghĩa vụ báo cáo các vấn đề liên quan đến tính liêm chính của nhân sự cấp cao, ngay cả khi chưa đến mức thành khiếu nại chính thức.
• Giám sát phạm vi rộng hơn ngoài các đơn thư khiếu nại và các sự cố gây tử vong/thương tích nghiêm trọng.
• Quyền truy cập trực tiếp vào hồ sơ của cảnh sát khi có liên quan.
• Quyền vào trụ sở cảnh sát bằng cách gửi thông báo bằng văn bản cho Ủy viên Cảnh sát.
• Hướng dẫn rõ ràng hơn trong việc chia sẻ thông tin, bằng chứng để hỗ trợ các kiến nghị xử lý kỷ luật nhân viên cảnh sát theo quyết định của Tổng Giám sát.
• Yêu cầu cảnh sát phải tham vấn Tổng Giám sát về các hình thức xử lý kỷ luật dự kiến.
Tài liệu phân tích chỉ ra rằng cơ chế hiện tại — nơi cảnh sát nắm quyền quyết định cuối cùng về việc có khởi tố nhân viên của mình hay không — đang "vướng phải nghi vấn nghiêm trọng về xung đột lợi ích". Việc chuyển sang mô hình cho phép một cơ quan độc lập chuyển hồ sơ lên cấp thẩm quyền cao hơn sẽ giúp thống nhất với "tất cả các cơ quan tư pháp tương đồng".
Số liệu phân tích cho thấy trong 3 năm qua, đã có 272 vụ điều tra hình sự đối với cảnh sát được thực hiện, trong đó 86 vụ dẫn đến quyết định khởi tố — tỷ lệ này "tương đồng" với các quốc gia khác. Tuy nhiên, IPCA và phía cảnh sát đã bất đồng ý kiến trong 17 trường hợp: 13 trường hợp không bị khởi tố dù IPCA đề xuất, và 4 trường hợp bị khởi tố dù IPCA không đề xuất.
Tại tòa án, khoảng 75% nhân viên cảnh sát bị khởi tố đã được tuyên trắng án, so với tỷ lệ trắng án khoảng 20% trong các vụ án thông thường khác.
Bản phân tích đề xuất Tổng Giám sát nên chuyển các trường hợp bất đồng với cảnh sát về việc có nên khởi tố hoặc khởi tố theo tội danh nào lên Tổng Chưởng lý, hoặc trong các trường hợp việc đánh giá độc lập mang lại lợi ích cho công chúng (dự kiến chiếm khoảng 20% số vụ việc). Sau đó, cảnh sát sẽ buộc phải tuân thủ tư vấn pháp lý từ Tổng Chưởng lý về việc khởi tố.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang