Các cộng đồng người nhập cư và giới học giả tại New Zealand đang liên tục đặt câu hỏi về tính hợp lý trong chính sách hưu trí (NZ Super) mới của đảng New Zealand First (NZ First), đồng thời chỉ trích đề xuất này là bất công và thiếu cơ sở.
Bà Kelly Feng, Giám đốc điều hành Asian Family Services / Nguồn ảnh: RNZ / Yiting LinTrước đó, trong buổi vận động cử tri tại thành phố Hamilton, đảng này tuyên bố nếu đắc cử, họ sẽ thắt chặt quy định và chỉ cấp tiền hưu trí cho những người đã có quốc tịch New Zealand kể từ năm 2029.
Lãnh đạo đảng NZ First, ông Winston Peters, đưa ra lý do cho sự thay đổi này là do áp lực tài chính đối với quỹ hưu trí quốc gia. Ông đặt câu hỏi: "Trong bối cảnh dân số đang già hóa và chi phí chi trả hưu trí ngày càng gia tăng, liệu có công bằng hay không khi gánh nặng thuế của người dân lại dùng để chi trả trọn vẹn lương hưu cho một người mới nhập cư, dù họ chỉ sống và nộp thuế thời gian ngắn — đôi khi chưa bằng một nửa so với những người đã cống hiến cả đời tại đây?"
Theo quy định hiện hành, thường trú nhân và người có thị thực cư trú đều được nhận NZ Super nếu đáp ứng đủ thời gian sống tại New Zealand từ 10 đến 20 năm (tùy thuộc vào năm sinh) tính từ tuổi 20, trong đó phải có ít nhất 5 năm sinh sống từ độ tuổi 50 trở đi.
Chị Sophie Liu, một cư dân sống tại Auckland, đã vô cùng sốc khi nghe tin về đề xuất mới. Đến từ Trung Quốc — quốc gia không công nhận hai quốc tịch, chị Liu vẫn giữ hộ chiếu gốc dù đã sống ở New Zealand hơn một thập kỷ và hoàn toàn đủ điều kiện xin nhập quốc tịch. Chị cho biết gia đình mình hiện vẫn đang ở Trung Quốc, nên việc từ bỏ quốc tịch gốc để trở thành công dân New Zealand là một quyết định không hề dễ dàng đối với những kiều dân như chị.
Chị Liu chia sẻ thêm, nhiều thường trú nhân đã chuyển hướng kế hoạch nghỉ hưu sang New Zealand và ngưng đóng đóng góp vào quỹ hưu trí ở quê nhà: "Chẳng lẽ họ thực sự muốn những người đã dành hàng chục năm sống, làm việc và cống hiến tại New Zealand phải đối mặt với tuổi già trong tình cảnh vừa mất quyền lợi hưu trí ở quê hương, vừa bị từ chối nhận trợ cấp tại đây?"
Đảng NZ First muốn giới hạn quyền hưởng trợ cấp hưu trí chỉ dành cho công dân từ năm 2029. / Ảnh: RNZ / Yiting LinBà Kelly Feng, Giám đốc điều hành tổ chức Asian Family Services, bày tỏ sự quan ngại sâu sắc và gọi chính sách này là bất công và thiếu tính nhân văn. Bà nhận định việc tước bỏ quyền lợi hưu trí có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của nhiều gia đình, từ đó đe dọa đến sự hòa nhập xã hội.
Bà Feng nhấn mạnh: "Chúng ta phải tính đến những hệ lụy và chi phí kinh tế - xã hội có thể bị đẩy sang cho gia đình, các tổ chức từ thiện, hệ thống y tế và dịch vụ khẩn cấp. Đây không đơn thuần là câu chuyện cấp trợ cấp cho một người có hộ chiếu hay không. Chính sách này chưa lường trước được những tác động dây chuyền sẽ xảy ra."
Theo bà, thường trú nhân không phải là những khách du lịch quá cảnh. Nhiều người đã sinh sống, làm việc, nộp thuế và đóng góp đáng kể cho nền kinh tế New Zealand trong nhiều thập kỷ. Do đó, điều kiện hưởng trợ cấp nên dựa trên số năm cư trú thực tế thay vì cuốn hộ chiếu.
Ông Vishal Rishi, Giám đốc điều hành Asian Network Incorporated / Ảnh: RNZ / Liu ChenĐồng quan điểm, ông Vishal Rishi, Giám đốc điều hành tổ chức Asian Network Incorporated, cho rằng quyết định định cư lâu dài thể hiện sự cam kết gắn bó của người nhập cư với đất nước mới. "Các chính trị gia dường như không hiểu được họ đã phải tốn bao nhiêu thời gian, công sức và tiền bạc để ổn định cuộc sống và nuôi dạy con cái tại đây. Họ không chuyển đến New Zealand 20, 30 năm trước chỉ vì tiền hưu trí."
Ông Rishi cũng gợi lại đề xuất trước đó của NZ First về việc tước quyền bầu cử của thường trú nhân, cho rằng nếu chính sách mới được thông qua, người nhập cư sẽ chỉ còn lại "quyền được đóng góp". "Khi cần thu hút vốn đầu tư và lao động tay nghề cao, người nhập cư được chào đón. Nhưng khi đến lúc phải chia sẻ quyền lợi, họ lại bị coi là gánh nặng. Điều đó hoàn toàn bất công và thiếu đạo đức."
Giới chuyên gia nghi ngờ tính hiệu quả của chính sách
Bà Susan St John, Phó Giáo sư danh dự khoa Kinh tế thuộc Đại học Auckland, nhận định các điều kiện hưởng NZ Super hiện tại vốn đã "rất khắt khe". Bà không thấy việc dùng quốc tịch làm tiêu chí phân loại là có ý nghĩa, đặc biệt là khi đảng này vừa muốn tiết kiệm ngân sách, vừa muốn đảm bảo người nhận trợ cấp có sự cam kết với New Zealand.
Bà Susan St John từ Đại học Auckland / Ảnh: RNZ / Cole Eastham-FarrellyBà St John phân tích: "Rất khó để thấy được bất kỳ sự tiết kiệm chi phí tài khóa nào từ đề xuất này. Đất nước cũng không tốt đẹp hơn chỉ vì ai đó quyết định xin nhập quốc tịch cốt để nhận được lương hưu."
Chương trình hưu trí toàn dân (NZ Super) được thiết lập từ những năm 1970 dựa trên nguyên tắc bình đẳng, lấy thời gian cư trú làm căn cứ để tránh gây bất lợi cho những người làm công việc lương thấp hoặc không thể đóng góp liên tục trong suốt độ tuổi lao động. Bà St John cho rằng thay vì tạo ra sự phân biệt đối xử giữa thường trú nhân và công dân, chính phủ có thể điều chỉnh chính sách thuế đối với NZ Super hoặc giảm bớt trợ cấp cho những người có thu nhập cao.
Trong khi đó, Giáo sư Paul Spoonley từ Đại học Massey nhận định đề xuất của NZ First sẽ tạo ra một bước ngoặt thay đổi căn bản trong chính sách nhập cư của New Zealand. Việc cho phép giữ song tịch và mở rộng quyền tiếp cận các phúc lợi xã hội vốn là một trong những điểm thu hút kiều dân đến với New Zealand.
Giáo sư Paul Spoonley từ Đại học Massey / Ảnh: RNZ / Cole Eastham-Farrelly"New Zealand First đang muốn thay đổi một chính sách đã tồn tại lâu đời. Điều này cần phải được kiểm chứng xem có nhận được sự đồng thuận từ cử tri và giới chính trị hay không, đồng thời nó cũng gửi đi một thông điệp rõ ràng về tệp người nhập cư mà họ thực sự mong muốn," Giáo sư Spoonley kết luận.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang