Trái Đất chắc chắn sẽ vượt mục tiêu 1.5°C theo Hiệp định Paris. Hiện tại, nhiệm vụ cấp bách của toàn cầu là hạn chế tối đa mức độ vượt ngưỡng trước khi tìm cách đảo ngược đà tăng nhiệt độ.
Báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, 'Limiting Overshoot', là báo cáo cấp LHQ đầu tiên thừa nhận việc giữ mức tăng nhiệt độ dưới 1.5°C không còn khả thi. Nguồn ảnh: RNZBáo cáo mới nhất với tiêu đề "Limiting Overshoot" (Hạn chế vượt ngưỡng) của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) là văn bản chính thức đầu tiên ở cấp độ LHQ thừa nhận: Giữ mức tăng nhiệt độ dưới 1.5°C là điều không còn khả thi, ngay cả khi tất cả các quốc gia thực hiện đầy đủ cam kết cắt giảm khí thải hiện tại.
Kịch bản khả quan nhất hiện nay cho thấy nhiệt độ toàn cầu vẫn sẽ đạt đỉnh ở mức tăng khoảng 1.8°C. Mức tăng này nhiều khả năng sẽ bước qua các "điểm tựa sinh thái" nguy hiểm, dẫn đến những thảm họa như sự biến mất của các rạn san hô trên thế giới.
Báo cáo nhấn mạnh thế giới cần phải cắt giảm sâu diện rộng lượng khí thải nhằm bóp nghẹt đỉnh tăng nhiệt và thu ngắn thời gian vượt ngưỡng, đồng thời đẩy mạnh việc thu hồi khí CO2 từ khí quyển. Việc đạt mức phát thải ròng bằng 0, tiến tới phát thải âm mới có thể kéo đường cong nhiệt độ trở lại mức dưới 1.5°C vào cuối thế kỷ này.
"Đây hoàn toàn không phải là con đường lý tưởng hay được mong đợi; đây đơn giản là lựa chọn tốt nhất còn lại."
Pháp là một trong những quốc gia châu Âu chịu ảnh hưởng bởi nắng nóng gay gắt và cháy rừng trong mùa hè ở Bắc Bán cầu. Nguồn ảnh: AFP / Dimitar DilkoffNhiều năm chậm trễ hành động đã đẩy Trái Đất và nhân loại vào những biến đổi không thể đảo ngược, buộc chúng ta phải thích nghi. Nhiệt độ toàn cầu hiện đã tăng khoảng 1.4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Đáng chú ý, năm 2024 đã đánh dấu lần đầu tiên nhiệt độ trung bình năm vượt mốc 1.5°C.
"Nếu chiếu theo xu hướng hiện tại, biến đổi khí hậu toàn cầu có thể chạm mốc 1.5°C vào khoảng cuối thập kỷ này," báo cáo chỉ ra. Nhiệt độ sẽ tiếp tục leo thang cho đến khi phát thải đạt mức net-zero. "Mỗi 5 năm duy trì mức phát thải cao sẽ cộng thêm 0.1°C vào đỉnh tăng nhiệt."
Rủi ro gia tăng theo từng phân độ
Theo Hiệp định Paris, các quốc gia cam kết giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 2°C và nỗ lực giới hạn ở mốc 1.5°C. Ý kiến tư vấn của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) năm 2024 cũng xác định 1.5°C là mục tiêu cốt lõi.
Nhà nghiên cứu khí hậu Andy Reisinger. Nguồn ảnh: Ủy ban Biến đổi Khí hậuNhà nghiên cứu khí hậu người New Zealand Andy Reisinger, một trong những tác giả chính của báo cáo, nhận định 1.5°C "không phải là con số thần kỳ", nhưng đó là cột mốc mà thế giới đã thống nhất để tránh những thảm họa khí hậu tồi tệ nhất.
"Ngay cả ở mức tăng 1.5°C, thế giới đã không còn an toàn, bằng chứng là các đợt nắng nóng gay gắt và lũ lụt diện rộng đang diễn ra trên khắp hành tinh," ông Reisinger nói. "Rủi ro sẽ tăng theo hệ số nhân nếu chúng ta vượt qua cột mốc đó."
Mức đỉnh nhiệt độ cao hơn đồng nghĩa với việc mực nước biển dâng nhanh hơn, nguy cơ sụp đổ hệ sinh thái lớn hơn, sóng nhiệt và cháy rừng dữ dội hơn, cùng những biến đổi sâu sắc tại các vùng băng tuyết. Các quốc gia đảo nhỏ và những thành phố vùng duyên hải thấp đối mặt với nguy cơ bị nhấn chìm một phần hoặc hoàn toàn, kéo theo khủng hoảng an ninh lương thực và nguồn nước.
Ngay cả khi nhiệt độ được kéo giảm về dưới 1.5°C trong tương lai, nhiều cộng đồng vẫn phải đối mặt với "những tổn thất không thể đảo ngược và điều kiện sống bị thay đổi vĩnh viễn". Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chúng ta từ bỏ mục tiêu.
Winston Peters (trái) và David Seymour (phải) đều đang đặt nghi vấn về cam kết của Lãnh đạo đảng Quốc gia Christopher Luxon đối với Hiệp định Paris. Nguồn ảnh: Phil Smith"Tránh từng phần mười độ tăng nhiệt và rút ngắn thời gian vượt ngưỡng sẽ làm giảm rủi ro, thiệt hại, đồng thời tăng cơ hội đưa nhiệt độ trở lại mức an toàn. Do đó, 'vượt ngưỡng' không phải là lý do để buông xuôi, mà là mệnh lệnh cho hành động khẩn cấp."
Giải pháp tức thời: Năng lượng sạch và xử lý khí Methane
Theo chuyên gia Andy Reisinger, "nhiệm vụ đầu tiên và cấp bách nhất" là tăng tốc cắt giảm khí nhà kính.
Tắc đường nghiêm trọng tại Auckland. (Ảnh tư liệu) Nguồn ảnh: 123rfTrên phạm vi toàn cầu, trọng tâm phải là giảm phát thải carbon từ năng lượng, giao thông và nạn tàn phá rừng — những lĩnh vực thế giới đã có sẵn giải pháp. "Thực tế thành công từ việc kết hợp điện mặt trời với pin lưu trữ hay xe điện cho thấy việc chuyển đổi xanh không thuần túy là chi phí tốn kém."
Bên cạnh đó, báo cáo đặc biệt nhấn mạnh vai trò của khí methane. Việc giảm mạnh loại khí nhà kính ngắn hạn nhưng có độc tính cao này có thể giúp hạ nhiệt Trái Đất ngay lập tức. Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu là ngăn chặn rò rỉ methane từ hoạt động thăm dò, khai thác và hạ tầng nhiên liệu hóa thạch.
Phát thải methane từ nông nghiệp chiếm gần một nửa tổng lượng ô nhiễm khí hậu của New Zealand. Nguồn ảnh: Cung cấpThu hồi Carbon: Mắt xích bắt buộc để đảo ngược đà tăng nhiệt
Cùng với việc cắt giảm phát thải, báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đẩy mạnh thu hồi carbon dioxide (CDR) thông qua trồng rừng và các công nghệ thu giữ CO2 từ khí quyển.
CDR là bắt buộc để bù đắp cho những ngành khó triệt tiêu phát thải (như hàng không) và bắt đầu quá trình đảo ngược nhiệt độ. Nếu không có các biện pháp loại bỏ CO2 vật lý, lượng khí này sẽ tiếp tục làm nóng khí quyển trong nhiều thế kỷ.
Báo cáo cảnh báo có những hạn chế và rủi ro đối với việc thu hồi carbon dioxide. Nguồn ảnh: RNZTuy nhiên, báo cáo cũng cảnh báo về những hạn chế của CDR. Các phương pháp tốn diện tích đất như trồng rừng có thể tranh chấp tài nguyên với sản xuất lương thực, trong khi nhiều công nghệ mới — như thu hồi carbon trên biển — vẫn chưa chắc chắn và đầy thách thức.
Một phần tán cây xanh ở Christchurch. Nguồn ảnh: ĐH Canterbury"Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, việc mở rộng quy mô CDR cũng khó có thể kéo giảm nhiệt độ quá vài phần mười độ trong thế kỷ này. Điều này càng khẳng định tầm quan trọng tối thượng của việc giảm phát thải ngay từ bây giờ," báo cáo kết luận.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang