Các đảng chính trị tại New Zealand vừa hé lộ chuỗi chính sách mới. Những đề xuất này dự kiến tác động trực tiếp đến ngân sách từng hộ gia đình nếu được áp dụng. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên 3 kịch bản điển hình trong xã hội.
Nguồn ảnh: RNZ(Lưu ý: Các kịch bản dưới đây mang tính chất minh họa).
Kịch bản 1: Cặp vợ chồng đã nghỉ hưu
• Bất động sản: Nhà riêng trị giá 2 triệu NZD (Giá đất: 1,1 triệu NZD).
• Thu nhập khác: Bổ sung khoảng 15.000 NZD/năm ngoài lương hưu (do một người đứng tên).
• Phụ thuộc: Không nuôi con nhỏ.
• Đảng Quốc gia: Tình hình tài chính của cặp đôi gần như không đổi. Bộ trưởng Tài chính Nicola Willis cho biết sẽ vận động chính sách thuế mới và điều chỉnh bậc thuế khi ngân sách thặng dư.
• Đảng Lao động: Nhà ở gia đình được miễn thuế thặng dư vốn (CGT) 28% (chỉ áp dụng với bất động sản đầu tư và thương mại). Cặp đôi được miễn phí 3 lần khám bác sĩ gia đình/năm và miễn phí đơn thuốc từ tháng 7 tới.
• Đảng Opportunity: Nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất. Họ phải nộp 1,75% thuế giá trị đất đô thị (khoảng 19.250 NZD/năm, có thể hoãn trả đến khi bán nhà). Đổi lại, mỗi người nhận Thu nhập Công dân 19.400 NZD/năm, bù đắp bằng mức trợ cấp hưu trí hiện tại.
• Đảng Xanh: Không chịu thuế tài sản do tổng tài sản dưới ngưỡng 20 triệu NZD. Họ hưởng lợi từ khoảng miễn thuế 10.000 NZD đầu tiên. Tuy nhiên, thuế nhận thừa kế 33% (áp dụng tài sản trên 1 triệu NZD) có thể tính vào di sản nếu không có con cái thừa kế. Tổng thể, họ có thể thặng dư khoảng 2.769 NZD/năm.
• Đảng Te Pāti Māori: Miễn thuế tài sản (dưới ngưỡng 4 triệu NZD). Miễn thuế thu nhập dưới 30.000 NZD, giúp họ dư khoảng 7.809 NZD/năm. Thuế tem 5% khi bán nhà có thể tốn khoảng 100.000 NZD (thường do bên mua trả).
• Đảng ACT: Hướng tới mô hình 2 bậc thuế thu nhập (trần 28%). Tăng cường quỹ Pharmac và mở rộng dịch vụ dược phẩm giúp hỗ trợ gián tiếp về y tế.
• Đảng NZ First: Nếu một trong hai người không có quốc tịch, họ có nguy cơ mất lương hưu NZ Super từ năm 2029.
Kịch bản 2: Gia đình trẻ mới mua nhà đầu tiên
• Bất động sản: Nhà trị giá 900.000 NZD (Giá đất: 600.000 NZD).
• Khoản vay thế chấp: 800.000 NZD.
• Phụ thuộc: 2 con độ tuổi tiểu học.
• Thu nhập: Một người đạt 100.000 NZD/năm, người còn lại đạt 50.000 NZD/năm.
• Đảng Quốc gia: Mở rộng gói vay mua nhà đầu tiên với tiền đặt cọc chỉ 5% cho hộ gia đình có thu nhập lên tới 300.000 NZD/năm. Kéo dài thời gian nghỉ thai sản hưởng lương lên 30 tuần. Quy định bắt buộc tham gia KiwiSaver từ 2028 (tăng đóng góp lên 12% vào năm 2032).
• Đảng Lao động: Miễn thuế CGT cho nhà ở. Hộ gia đình được 3 lần khám GP miễn phí/người và miễn tiền thuốc. Bắt buộc người sử dụng lao động đóng KiwiSaver tới 6%, ngay cả khi người lao động tạm dừng đóng.
• Đảng Opportunity: Thuế đất là 10.500 NZD/năm nhưng nhận lại 38.800 NZD/năm từ Thu nhập Công dân cho 2 người. Áp dụng biểu thuế thu nhập mới (28% cho thu nhập đến 50.000 NZD; 34% từ 50.001–200.000 NZD). Tổng thể giúp gia đình dư khoảng 13.836 NZD/năm.
• Đảng Xanh: Miễn thuế 10.000 NZD thu nhập đầu tiên mỗi người. Người có thu nhập cao hơn có thể chịu mức thuế trần 45% nếu vượt 160.000 NZD/năm. Tổng cộng thặng dư khoảng 1.086 NZD/năm.
• Đảng Te Pāti Māori: Người thu nhập thấp hơn được tiếp cận khoản tín dụng Thu nhập Kai (tương đương 8 tuần thực phẩm/năm). Được miễn thuế tem do là nhà đầu tiên dưới 1 triệu NZD. Giúp tiết kiệm khoảng 9.236 NZD/năm.
• Đảng ACT: Giảm thuế thu nhập nhờ mô hình thuế phẳng. Miễn thuế trên lợi nhuận đầu tư KiwiSaver giúp tài sản tích lũy nhanh hơn.
• Đảng NZ First: Trợ cấp Kiwi Kids Grant lên tới 5.000 NZD/trẻ/năm (tối đa 3 trẻ) nếu sinh thêm con. Tự động đăng ký KiwiSaver cho trẻ sơ sinh với 1.000 NZD từ chính phủ.
Kịch bản 3: Người 55 tuổi độc thân sở hữu căn hộ
• Bất động sản: Căn hộ trị giá 750.000 NZD.
• Khoản vay thế chấp: 200.000 NZD.
• Thu nhập: 85.000 NZD/năm.
• Đảng Quốc gia: Không có thay đổi đáng kể trừ khi các kế hoạch điều chỉnh bậc thuế được thông qua.
• Đảng Lao động: Miễn thuế CGT cho căn hộ. Hưởng lợi từ 3 lần khám GP miễn phí, miễn tiền thuốc và tăng đóng góp KiwiSaver từ chủ lao động.
• Đảng Opportunity: Thuế đất phụ thuộc vào tỷ lệ sở hữu đất chung. Nhận 19.400 NZD Thu nhập Công dân nhưng bù trừ bởi biểu thuế thu nhập mới và thuế đất.
• Đảng Xanh: Tiết kiệm khoảng 1.000 NZD nhờ ngưỡng miễn thuế 10.000 NZD đầu tiên, nhưng bị bù trừ bởi các bậc thuế cao hơn. Tổng cộng thặng dư khoảng 553 NZD/năm.
• Đảng Te Pāti Māori: Nếu bán căn hộ, thuế tem 5% là 37.500 NZD (trừ khi người mua là người mua nhà lần đầu). Tiết kiệm khoảng 5.000 NZD/năm nhờ biểu thuế thu nhập mới.
• Đảng ACT: Không bị đánh thuế tài sản hay thuế CGT. Cắt giảm thuế thu nhập nhờ cấu trúc thuế phẳng và miễn thuế lợi nhuận KiwiSaver.
• Đảng NZ First: Không ảnh hưởng lớn, trừ khi sở hữu doanh nghiệp có doanh thu dưới 30 triệu NZD (thuế doanh nghiệp giảm từ 30% xuống 28%).
Góc nhìn từ các chuyên gia kinh tế
• Ông Shamubeel Eaqub (Kinh tế trưởng Simplicity): Thuế, chi tiêu, đầu tư và vay nợ có mối liên hệ chặt chẽ. Việc giảm thuế sẽ buộc phải cắt giảm chi tiêu công. Ngân sách dành cho y tế có thể giảm theo thời gian nếu không được bổ sung kịp thời.
• Ông Kelly Eckhold (Kinh tế trưởng Westpac): Rất khó để đánh giá chính xác tác động thực tế vì các đảng sẽ phải thỏa hiệp khi đàm phán liên minh. Không một đảng đơn lẻ nào nắm quyền tuyệt đối. Ngoài ra, áp lực lãi suất trái phiếu chính phủ tăng trên toàn cầu sẽ khiến chi phí vay vốn đắt đỏ hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất thế chấp của hộ gia đình.
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang