Những nghĩa trang u ám, nhà máy bỏ hoang, quán rượu đổ nát và các khu nhà công nhân xuống cấp đều mang trong mình những câu chuyện về các cộng đồng từng rất thịnh vượng của Aotearoa (New Zealand).
Welshtown, Cromwell. Ảnh: Ulrich Lange / Creative CommonsTrong nhiều năm qua, hàng loạt thị trấn trên khắp New Zealand đã suy tàn do những thay đổi về kinh tế. Ngày nay, tất cả những gì còn sót lại của nhiều nơi từng phát triển rực rỡ chỉ là các tàn tích lặng lẽ.
Theo Peter Janssen, tác giả cuốn sách mới Worth A Detour: Hidden Places and Unusual Attractions, nhiều thị trấn và khu định cư này gắn liền với những ngành công nghiệp đầu tiên của New Zealand.
Chia sẻ với chương trình Summer Times của RNZ, Janssen cho biết Benhar – nằm ngay phía bắc Balclutha – từng là trung tâm của ngành gốm sứ New Zealand.
Benhar – thị trấn gốm sứ lớn nhất New Zealand một thời
“New Zealand có rất nhiều xưởng gốm nhỏ, và phần lớn trong số đó gắn liền với khai thác than vì họ cần nhiên liệu. Benhar cũng như vậy. Nơi đây từng có mỏ vàng, rồi sau đó là một xưởng gốm nhỏ,” ông nói.
Xưởng gốm Benhar, sau này thuộc sở hữu của gia đình McSkimming, không sản xuất các mặt hàng trang trí cầu kỳ mà chủ yếu là những sản phẩm thiết yếu như bô vệ sinh và bồn cầu.
Đến những năm 1920, Benhar đã trở thành công ty gốm lớn nhất New Zealand.
“Đây thực sự là một thị trấn mang tính gia đình, do nhà McSkimming điều hành. Nếu bạn làm việc ở đó, việc đi nhà thờ vào Chủ nhật là bắt buộc và được ghi rõ trong hợp đồng. Nếu bị bắt gặp hút thuốc, tiền lương của bạn sẽ bị trừ một shilling,” Janssen kể.
Xưởng gốm hoạt động cho đến những năm 1980, trước khi một vụ hỏa hoạn vào thập niên 1990 khiến khu vực này trở nên hoang tàn.
“Hiện vẫn còn nhiều công trình còn sót lại, cùng những căn nhà công nhân cổ kính rất đẹp, và dĩ nhiên là ngôi nhà của gia đình McSkimming – lớn hơn và cầu kỳ hơn. Đây thực sự là một điểm đến rất đáng ghé thăm,” ông nói.
Lò nung Hoffman tại Benhar. Heritage New ZealandWelshtown – tàn tích còn sót lại từ cơn sốt vàng
Cơn sốt vàng tại New Zealand từng khiến nhiều khu định cư nhỏ mọc lên. Janssen cho biết Welshtown, một thị trấn khai thác vàng bị bỏ hoang ở Central Otago, là ví dụ điển hình. Hiện nay, tàn tích của quán rượu trong làng vẫn còn tồn tại.
“Nằm ngay ngoài Cromwell, bạn lái xe lên cao nguyên và sẽ được chiêm ngưỡng khung cảnh núi non tuyệt đẹp,” ông mô tả.
“Nơi đây có những căn nhà đá nhỏ xinh và các túp lều, hầu hết đã mất mái, nằm rải rác giữa thảm cỏ tussock. Phía dưới thị trấn, trong một thung lũng nhỏ, là tàn tích của một khách sạn – Pen Gallies Hotel – một cái tên rất đậm chất xứ Wales.”
Kawau Island – dấu ấn của các thợ mỏ Cornwall
Bên cạnh vàng, đồng cũng từng là tài nguyên có giá trị cao. Ở phía bắc, đảo Kawau trong vịnh Hauraki từng được người thợ mỏ Cornwall (Anh) đến định cư. Họ nổi tiếng với kỹ năng khai thác mỏ dưới đáy biển.
“Đây cũng là một thị trấn rất sùng đạo, nơi việc đi nhà thờ vào Chủ nhật là bắt buộc nếu bạn là người Cornwall,” Janssen cho biết.
Các khu nhà công nhân nay đã biến mất, nhưng ngôi dinh thự lớn vẫn còn tồn tại.
“Thời kỳ đỉnh cao, nơi đây có từ 300 đến 400 cư dân và ba ngôi làng nhỏ riêng biệt. Tất cả đều là thợ mỏ Cornwall.”
Mansion House trên đảo Kawau. Wikimedia CommonsTokomaru Bay – thị trấn cảng suy tàn theo hệ thống giao thông mới
Trước khi hệ thống đường bộ và đường sắt phát triển hoàn chỉnh, các cảng biển đóng vai trò sống còn trong mạng lưới vận tải của New Zealand, khi phần lớn khu vực nội địa rất khó tiếp cận.
Janssen cho biết một mạng lưới các cảng đã hình thành trên khắp đất nước, nhưng phần lớn hiện nay đều đã bị bỏ hoang. Tokomaru Bay trên vùng East Cape là một ví dụ tiêu biểu. Đến đầu những năm 1960, các cảng ở East Cape đều đóng cửa sau khi đường bộ được xây dựng.
Ngày nay, Tokomaru Bay vẫn là một thị trấn nhỏ với dân số chưa đến 500 người.
“Một trong những nơi hấp dẫn nhất là Tokomaru Bay, phía bắc Tologa Bay. Nếu đi về phía bắc của vịnh, bạn sẽ thấy một khu vực đầy những công trình đổ nát: một nhà máy đông lạnh bỏ hoang, các kho len và cả nhà của những người quản lý cửa hàng,” ông nói.
Cầu cảng Tokomaru Bay. Wikimedia CommonsLyell – nghĩa trang rợn người giữa rừng sâu
Lyell – thị trấn khai thác vàng từng rất sầm uất ở hẻm núi Buller, giữa Murchison và Inangahua – giờ đây đã hoàn toàn biến mất. Tuy nhiên, Janssen cho rằng nghĩa trang tại đây là điểm không nên bỏ lỡ.
“Lyell đã là một thị trấn ma từ rất lâu. Giữa rừng cây chỉ còn lại những bậc thang bê tông hoặc nền của các ống khói. Nhưng điều ấn tượng nhất chính là nghĩa trang nơi đây.”
Nghĩa trang bỏ hoang tại Lyell, gần Murchison. Wikimedia Commons“Bạn thực sự có cảm giác như đang bước vào một bộ phim kinh dị. Có bia mộ và cả những hàng rào sắt nhỏ bao quanh các ngôi mộ. Dù là mùa hè hay trời mưa, nơi này vẫn mang một bầu không khí rợn người – một trong những địa điểm giàu cảm xúc nhất để trải nghiệm một thị trấn ma.”
Theo rnz.co.nz – Noo Thuyen