Cushla Norman trò chuyện với những người New Zealand đang bỏ việc để săn lùng sự giàu sang khi giá vàng tăng cao, thúc đẩy một cơn sốt vàng mới đầy tính cạnh tranh.
Mal Blown là một trong số ngày càng nhiều người rời bỏ công việc hành chính để đi săn lùng kho báu toàn thời gian. Anh đã bỏ công việc thợ xây ở Wairarapa để chuyển đến Arrowtown vào mùa hè này cùng với chú chó của mình, Nugget.
“Tôi bị ám ảnh bởi vàng rồi. Nó cực kỳ dễ lây lan.”
“Đó là sự lấp lánh. Đó là sức hút của vàng. Ngay khi nó nằm trong tay bạn, bạn đang sở hữu loại tiền tệ hàng đầu thế giới.”
Vàng được coi là tài sản trú ẩn an toàn trong thời kỳ kinh tế bất ổn. Nó thường duy trì hoặc tăng giá trị nhưng đã có một đợt biến động dữ dội kể từ đầu năm nay. Trong vòng ba ngày, giá đã đi từ mức cao kỷ lục đến mức giảm trong một ngày lớn nhất kể từ năm 1983. Sau đó, nó đã phục hồi và đang ở mức khoảng 4.900 USD (8.100 NZD) một ounce.
Mức giá cao đã thôi thúc Mal thử sức thực sự với việc săn vàng. Trước đây, anh đã là một thợ đào vàng giải trí trong khoảng 12 năm.
Mục tiêu của anh là tìm được khoảng 12 ounce trong mùa hè này, giúp anh trang trải các hóa đơn và sau đó nghỉ ngơi vào mùa đông. Nhưng không có gì đảm bảo anh sẽ gặp may.
“Giá có thể cao và có thể đang có một cơn sốt vàng lớn, nhưng điều đó không bao giờ đảm bảo bạn sẽ tìm thấy vàng.”
Anh làm việc với các công ty có quyền khai thác riêng. "Claim" (quyền khai thác) là giấy phép của chính phủ cho việc khai thác quy mô nhỏ trên một đoạn sông cụ thể bằng cách sử dụng các thiết bị có động cơ như máy hút.
Số lượng giấy phép cho loại hình khai thác này đã tăng vọt trong những năm gần đây. 40 giấy phép đã được cấp vào năm ngoái và 36 giấy phép vào năm 2026, so với chỉ 4 giấy phép vào năm 2023 và 8 vào năm 2022.
Quyền khai thác có thể kéo dài tới mười năm và tốn hàng ngàn đô la, nhưng vị trí của chúng là một bí mật được bảo vệ nghiêm ngặt.
“Mọi người khá phòng thủ. Đặc biệt là nếu bạn tìm được một khu vực tốt và ai đó biết chuyện. Bạn quay lại vào ngày hôm sau, và toàn bộ nơi đó đã bị vét sạch.”
Có vẻ như vàng có thể thử thách bản chất thực sự của một con người. Mal từng rời khỏi một điểm mình đang làm việc, để rồi khi quay lại vào buổi sáng, nơi đó đã bị dọn sạch và vàng đã bị lấy đi.
“Có rất nhiều kẻ phản bội - những hành vi vô đạo đức có thể xảy ra.”
"Claim jumping" (chiếm đoạt khu vực khai thác của người khác), như cách gọi phổ biến, là bất hợp pháp và có thể bị phạt tới hai năm tù hoặc phạt tiền 400.000 NZD.
Mal có sự cho phép của chủ sở hữu giấy phép để làm việc tại khu vực khai thác mà anh dẫn chúng tôi đến. Anh có thỏa thuận với họ rằng nếu tìm thấy một thỏi vàng, anh được phép giữ nó nhưng phải tiết lộ nơi đã tìm thấy.
“Tôi sẽ gửi tọa độ GPS của khu vực giàu tài nguyên đó, và họ có thể sử dụng thông tin đó cho các mục đích thương mại về sau.”
'Như một cậu bé đi tìm kho báu'
Garry Barnes từ Wanaka đã từ bỏ công việc của mình để đi khai thác toàn thời gian tại một khu vực khai thác mà anh sở hữu ở một vùng xa xôi thuộc Đảo Nam.
“Chúng tôi thà đi tìm vàng còn hơn làm những việc hiện tại,” anh nói.
“Giá vàng cũng giúp ích, nhưng quan trọng là sự phiêu lưu. Được ở giữa thiên nhiên New Zealand, ngay tại sân sau của chính mình, và cảm thấy như một cậu bé đi tìm kho báu một lần nữa.”
Sứ mệnh của anh đã bị trì hoãn bởi một mùa hè ẩm ướt, vì vậy hiện tại anh dự định bắt đầu dùng máy hút (dredging) vào mùa thu.
Máy hút là những thiết bị gắn trên một nền tảng nổi với một thùng đãi (sluice box) bên trên. Một đường ống đóng vai trò như máy hút bụi dưới nước, hút sỏi và cát, hy vọng là có chứa vàng.
Công việc này đòi hỏi thợ lặn phải điều khiển vòi phun và giúp di chuyển những tảng đá lớn ra khỏi lối. Nó được mô tả như là "phòng tập Les Mills dưới nước" khi thợ lặn phải dành hàng giờ trong làn nước thường xuyên lạnh như băng.
May mắn cho Garry, anh có bộ đồ lặn với hệ thống nước nóng.
“Chúng tôi đã sẵn sàng cho việc lặn xuyên mùa đông, nên chúng tôi sẽ phải chấp nhận và đối mặt với dòng nước băng giá.”
Nhưng anh luôn hướng mắt về phần thưởng.
“Khi bạn tìm thấy vàng, bạn có thể nở một nụ cười thật tươi. Xin cảm ơn rất nhiều.”
'Nhu cầu là rất lớn'
Như câu nói, trong một cơn sốt vàng, hãy đi bán xẻng.
Charles Innes đang làm đúng như vậy tại cửa hàng Dredge NZ của mình trên đèo Lindis gần Omarama.
Anh mua lại doanh nghiệp này vào năm 2022 và nhận thấy lượng khách hàng tăng 50%.
“Nhu cầu là rất lớn, nó bắt đầu bùng nổ từ giữa năm ngoái. Gần như khiến chúng tôi trở tay không kịp.”
Giá vàng tăng lên, và doanh số bán hàng cũng theo sau đó, anh nói.
“Mọi người đều đang nhảy vào lĩnh vực này.”
Mặc dù việc kinh doanh tốt, Charles cho biết anh phải đối mặt với chi phí lớn, như phí vận chuyển và tỷ giá hối đoái.
“Chúng tôi tự gánh nhiều chi phí đó để không đổ dồn mọi thứ lên khách hàng.”
Công việc này cho phép anh có lối sống mà mình mong muốn, đó là đi hút vàng vào mỗi thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ Nhật tại một khu vực khai thác mà anh có cổ phần.
Anh đã bị "nghiện".
“Một khi bạn đã nếm trải hương vị đầu tiên và thấy sự lấp lánh trong khay đãi của mình, bạn sẽ thay đổi mãi mãi.”
Trong năm ngày hút vàng vào mùa hè, anh đã thu gom được hơn hai ounce vàng sa khoáng mịn, trị giá khoảng 17.000 NZD.
Anh vẫn tin rằng còn rất nhiều vàng ngoài kia mà những người thợ thời xưa đã bỏ lỡ trong cơn sốt vàng đầu tiên những năm 1860 vì họ không có công nghệ.
“Bây giờ chúng ta đã có máy hút, chúng ta có máy dò kim loại có thể phát hiện ra vàng. Vì vậy, đúng là công nghệ đã thay đổi cuộc chơi.”
Khu vực tìm kiếm công cộng
Bất kỳ ai cũng có thể thử vận may tìm vàng tại một trong 19 khu vực tìm kiếm công cộng được chỉ định, nhưng họ chỉ được sử dụng các công cụ cầm tay không có động cơ như khay đãi.
Nhưng Mal nghĩ rằng cần có thêm nhiều địa điểm như vậy, cho rằng điều đó sẽ giúp ngăn chặn tình trạng chiếm đoạt khu vực khai thác bất hợp pháp.
“Các quy định không thay đổi, và ranh giới cũng không được điều chỉnh. Một số khu vực thực sự rất nhỏ. Một số nơi đã chẳng còn chút vàng nào.”
Sông Arrow ở Arrowtown là một khu vực tìm kiếm công cộng.
Người bán lẻ địa phương Mandy Keep từng đi tìm vàng ở đó mỗi ngày trước khi cô bán số vàng mình có để mở cửa hàng.
Vào một ngày đẹp trời, cô thường tìm thấy từ một gram đến nửa gram vàng.
“Bạn phải làm việc cật lực để có được sự lấp lánh đó, có thể nói như vậy, đó không phải là công việc dễ dàng.”
Cựu giáo viên dạy đãi vàng và hướng dẫn viên du lịch này tin chắc rằng vẫn còn nhiều vàng hơn nữa ở sông Arrow.
“Tôi có thể thực hiện một lần đãi nhanh trong 30 giây với mọi người và tìm cho họ một vảy vàng,” cô nói.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang