Năm marae (nhà cộng đồng của người Māori) kéo dài từ Whanganui đến Taumarunui đang vận hành bằng năng lượng mặt trời, và nhiều marae khác có thể sẽ tham gia vào một sáng kiến năng lượng xanh lớn nhằm cắt giảm chi phí tiền điện và tăng cường khả năng phục hồi của cộng đồng.
Theo Moana Ellis từ tổ chức Local Democracy Reporting
Dự án năng lượng mặt trời tại các marae, do thực thể của bộ tộc (iwi) Ngā Tāngata Tiaki o Whanganui dẫn dắt và cấp vốn thông qua Quỹ Te Whāwhaki Trust, đang tiến hành lắp đặt các hệ thống điện mặt trời tại các marae dọc sông Whanganui, như một phần của khoản đầu tư dài hạn vào năng lượng tái tạo và khả năng tự chủ của các marae.
“Tôi vẫn còn nhớ [marae này] khi nhà bếp còn là nền đất, dùng bếp lửa lộ thiên và nấu thức ăn (kai) kiểu như thế,” một kuia (người bà/nữ trưởng lão) tại Marae Ngāpūwaiwaha ở Taumarunui kể lại.
“Thật tốt khi bây giờ marae có [pin mặt trời], và chúng ta đang tiến về phía trước vì thế hệ cháu chắt (mokopuna).”
Một kuia khác chia sẻ rằng việc lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời “giúp chúng tôi bước vào những năm tới mà không phải lo lắng về hóa đơn tiền điện”.
Một chương trình thí điểm sẽ triển khai lắp đặt pin mặt trời và pin lưu trữ tại 8 marae trước cuối tháng 6, và dự kiến có thêm 9 công trình lắp đặt khác trước khi năm nay khép lại. Tính đến nay, đã có 32 marae đăng ký bày tỏ sự quan tâm.
Tū Mai Rā Energy, một doanh nghiệp do bộ tộc Rangitāne sở hữu và vận hành, đang thực hiện các công việc lắp đặt này.
Các nhà tổ chức cho biết công việc này sẽ làm giảm chi phí vận hành dài hạn, đồng thời cải thiện an ninh năng lượng cho các marae vốn đóng vai trò là những trung tâm cộng đồng thiết yếu.
Bà Amiria Joseph-Wiari, người điều phối sáng kiến tại Quỹ Te Whāwhaki Trust, cho biết các marae là nền tảng cho khả năng thể hiện lòng hiếu khách, giữ gìn uy thế, cũng như duy trì sợi dây liên kết và trách nhiệm đối với dòng dõi.
Dự án nhằm tăng cường khả năng tự chủ và phục hồi năng lượng của các marae trong các đợt mất điện, các tình huống khẩn cấp và những giai đoạn khan hiếm năng lượng, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống bên ngoài.
“Điều tôi hy vọng dự án này đạt được là các marae sẽ bền vững hơn và có khả năng tự quyết định các hoạt động của mình ở cấp độ phân tộc, mà không phải phụ thuộc vào việc trả tiền điện để mở cửa, thắp sáng và tiếp đón khách khứa.”
Công trình lắp đặt đầu tiên đã hoàn thành vào tháng 2 tại Te Ao Hou trên bờ sông Whanganui. Bốn marae khác – Tuhiariki, Mangamingi, Ngāpūwaiwaha và Raetihi – hiện cũng đã sở hữu các hệ thống năng lượng mặt trời.
Quản lý dự án Troy Brown, người đã dẫn dắt sáng kiến này trong gần hai năm, cho biết một trong những trách nhiệm chính của ông là kết nối các marae, các nhà thầu và tổ chức Ngā Tāngata Tiaki.
“Phần lớn công việc đó là làm sao để có thể trò chuyện với nhau theo cách mà tất cả chúng tôi đều hiểu được, bởi vì đây là một sáng kiến khá mới mẻ đối với nhiều người trong chúng tôi.”
Ông Brown cho biết dự án phát triển từ mong muốn đầu tư vào các marae và xây dựng năng lực dài hạn.
Tổ chức Ngā Tāngata Tiaki được thành lập vào năm 2014 sau khi ký kết Ruruku Whakatupua, thỏa thuận dàn xếp giữa Bộ tộc Whanganui và Chính phủ Hoàng gia liên quan đến sông Whanganui.
Trước khi Ngā Tāngata Tiaki được thành lập, Ban Quản trị Ủy thác Người Māori Sông Whanganui đã đại diện cho lợi ích của bộ tộc và giải quyết các vấn đề ảnh hưởng đến dòng sông và đất đai. Một mối quan tâm cốt lõi là tác động môi trường của Sơ đồ Thủy điện Tongariro và việc liên tục chuyển dòng nước để phát điện.
Những áp lực này đã thúc đẩy các cộng đồng và marae tại Whanganui tìm kiếm các giải pháp năng lượng bền vững hơn và do địa phương tự chủ. Như một phần của nỗ lực này, Ngā Tāngata Tiaki đã phát triển dự án năng lượng mặt trời.
Các giai đoạn đầu của chương trình đã tập trung mạnh mẽ vào việc giáo dục và nâng cao nhận thức.
“Đó là bước đi lớn nhất. Chúng tôi muốn các đại gia đình (whānau) và marae được nắm bắt thông tin,” ông Brown nói.
“Các marae đang ở những giai đoạn khác nhau và các cuộc thảo luận với mỗi nơi cũng rất khác biệt.”
Một số nơi ban đầu còn do dự vì lo ngại về pin lưu trữ và chưa chắc chắn về những lợi ích mang lại, trong khi những nơi khác đã hiểu rõ các ưu điểm này.
Các hệ thống được thiết kế riêng biệt cho từng marae dựa trên các đánh giá về mức độ sử dụng điện, bao gồm việc phân tích hóa đơn tiền điện trong 12 tháng và việc sử dụng các thiết bị gia dụng.
“Từ những số liệu đó, chúng tôi tính toán lượng năng lượng mà một marae sẽ sử dụng trong một năm, rồi lấy trung bình để xác định quy mô hệ thống cần thiết,” ông Brown cho biết.
Bà Joseph-Wiari cho biết chi phí lắp đặt sẽ khác nhau tùy thuộc vào mức độ sử dụng và nhu cầu năng lượng của từng marae.
“Năng lượng mặt trời sẽ giúp họ tự tạo ra nguồn điện cần thiết để vận hành, rồi sau đó tạo ra lượng điện thừa để bán lại cho lưới điện quốc gia nhằm giảm hóa đơn tiền điện.
“Với khoảng 32 marae hiện đang quan tâm, đây là một dự án khá lớn.”
Ngā Tāngata Tiaki hy vọng sẽ hoàn thành dự án trên diện rộng này vào cuối sang năm.
Ông Brown cho biết, suy cho cùng, dự án này đại diện cho một điều gì đó lớn lao hơn là việc tiết kiệm năng lượng.
“Đó là một bước tiến hướng tới quyền tự quyết – giảm bớt sự phụ thuộc vào hệ thống bên ngoài.”
Theo 1news.co.nz - Hani Dang