Các số liệu mới cho thấy số lượng người nộp đơn xin quốc tịch và hộ chiếu Vương quốc Anh từ nước ngoài đã tăng vọt sau khi có sự thay đổi trong quy định dành cho công dân mang hai quốc tịch.
Bài viết của Gill Bonnett từ RNZ
Những người New Zealand có nguồn gốc hoặc gia đình là người Anh đã bị bất ngờ vào đầu năm nay, khi họ phát hiện ra rằng mình không còn có thể quay lại Anh bằng hộ chiếu New Zealand nữa.
Từ cuối tháng 2, Anh và Ireland đã yêu cầu tất cả công dân của họ chỉ được sử dụng hộ chiếu do các quốc gia này cấp khi nhập cảnh, hoặc phải trả hơn 1.300 NZD cho một "chứng nhận quyền hạn" để sử dụng cùng với hộ chiếu New Zealand của họ.
Số liệu từ Bộ Nội vụ Anh cho thấy các đơn xin cấp hộ chiếu từ nước ngoài đã tăng gần gấp ba lần, lên hơn 300.000 đơn trong quý đầu tiên của năm 2026. Cơ quan cấp hộ chiếu Anh có tổng cộng hơn nửa triệu đơn đăng ký trong hệ thống, mức cao nhất từ trước đến nay.
Đối với một số người New Zealand, đây là lần đầu tiên họ phát hiện ra mình được xếp vào hàng công dân Anh, vì trước đây họ chưa từng sở hữu hộ chiếu Anh.
Sự thay đổi chính sách này cũng trùng hợp với số lượng đơn xin nhập quốc tịch Anh cao nhất từng được ghi nhận trong vòng 12 tháng tính đến tháng 3. Trong ba tháng đầu năm nay, đã có 118.000 người nộp đơn – gần gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.
Dữ liệu từ cuộc điều tra dân số năm 2021 của Anh cho thấy người New Zealand là nhóm người di cư có khả năng mang hai quốc tịch cao nhất (49,2%), xếp trên Nam Phi (49,0%) và Úc (47,4%).
Bộ Ngoại giao và Phát triển Anh phát hiện ra rằng ít nhất 80% người New Zealand có dòng máu Anh — tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn cả Úc.
Người mang hai quốc tịch đi lại mà không gặp trở ngại
RNZ đã ghi nhận thông tin từ những người mang hai quốc tịch từng di chuyển đến Anh mà không cần hộ chiếu Anh hoặc Ireland, cũng như những người không thể làm hộ chiếu do không thể tìm lại giấy tờ hoặc do chi phí nộp đơn và bưu phí quá cao.
Nhiều thắc mắc tập trung vào việc liệu nhân viên biên giới có cách nào để kiểm tra xem một người sở hữu hộ chiếu New Zealand có đồng thời mang quốc tịch Anh hay không.
Steve Horrell quyết định thực hiện một thí nghiệm thực tế, sử dụng ETA (một loại giấy miễn thị thực trị giá 37 NZD) mà ông nhận được vào năm ngoái để bay đến London bằng hộ chiếu New Zealand. Ông cũng mang theo cuốn hộ chiếu Anh (trị giá 320 NZD bao gồm cả bưu phí) mà ông mua vào tháng 2 – phòng trường hợp có sự cố.
Tại hai điểm làm thủ tục ở sân bay, không ai thắc mắc liệu ông có mang hai quốc tịch hay không, sau đó ông đã sử dụng Cổng kiểm soát tự động (Smart Gate) tại điểm kiểm soát biên giới ở Heathrow một cách trơn tru.
'Cuốn hộ chiếu Anh mới kẹp sáng bóng vẫn chưa có cơ hội dùng đến'
"Tôi thực sự rất tức giận khi hộ chiếu New Zealand của mình chỉ đơn giản là được chấp nhận và tôi nhận được dấu tích xanh lớn để nhập cảnh," ông nói trong một đơn khiếu nại chính thức gửi đến Bộ Nội vụ Anh. "Chuyến quay trở lại New Zealand cũng không gặp vấn đề gì và tôi đã sử dụng hộ chiếu New Zealand suốt hành trình. Vì vậy, cuốn hộ chiếu Anh mới sáng bóng của tôi vẫn nằm nguyên trong ví du lịch và chưa có cơ hội bước ra ánh sáng.
Hệ thống làm sao mà không nhận ra tôi là người sở hữu hộ chiếu Anh hợp lệ và tại sao nó không yêu cầu tôi xuất trình? Lý do thực sự khiến tôi không bị hỏi đến là do thiếu nhân viên để kiểm soát biên giới một cách hiệu quả, hay là do hệ thống máy tính yếu kém không đáp ứng được yêu cầu?"
Ông chia sẻ với RNZ rằng ông từng dự định sẽ xuất trình một cuốn hộ chiếu Anh đã hết hạn trước nếu bị hạch hỏi tại biên giới – để xem liệu có đúng là nó sẽ được chấp nhận làm bằng chứng về quốc tịch của ông hay không – và sau đó mới đưa ra hộ chiếu Anh mới nếu cách đó thất bại.
"Hóa ra đó lại là một việc làm vô ích. Toàn bộ kịch bản này là một sự vô lý hoàn toàn và hiện tại tôi hoàn toàn chắc chắn rằng chính quyền Anh đưa ra điều này như một chiêu trò kiếm tiền, bởi vì có vẻ như họ quan tâm hơn đến việc đưa mọi người qua khâu nhập cảnh bằng Cổng tự động để không phải thuê quá nhiều nhân viên kiểm tra thủ công."
Ông đã gửi các email nhắc nhở sau khi chỉ nhận được phản hồi tự động cho đơn khiếu nại của mình vào tháng 5, nơi từng hứa sẽ có câu trả lời trong vòng 20 ngày làm việc. Ông cho biết ông cảm thấy mình bị lừa, và mô tả các tuyên bố của Chính phủ về việc không cho phép công dân Anh nhập cảnh bằng hộ chiếu của nước thứ ba là "hành vi gieo rắc sợ hãi".
Bộ Nội vụ Anh cho biết công dân Anh và Ireland không còn có thể xin ETA nữa và trách nhiệm thuộc về cá nhân trong việc nộp đơn xin phép di chuyển phù hợp. Lời khuyên của cơ quan này vẫn là việc có cho phép hành khách mang hai quốc tịch sử dụng hộ chiếu Anh đã hết hạn hay không thuộc về quyết định của hãng hàng không, nếu họ cũng có hộ chiếu New Zealand hợp lệ.
'Một biện pháp chuyển tiếp ngắn hạn'
Chính phủ Anh đã mô tả việc dùng hộ chiếu hết hạn là một "biện pháp chuyển tiếp ngắn hạn" nhưng không rõ nó sẽ kéo dài bao lâu. Một bài viết của một luật sư di trú trên trang web luật Free Movement của Anh lập luận rằng các ETA được cấp cho công dân Anh mang hai quốc tịch trước khi các thay đổi trực tuyến được thực hiện vẫn sẽ có hiệu lực.
Trong nghiên cứu của thư viện Hạ viện Anh, cơ quan này lưu ý đến dự đoán rằng một số người Anh mang hai quốc tịch sẽ tiếp tục sử dụng hộ chiếu nước ngoài của họ bằng cách không khai báo quốc tịch Anh.
"Những người mang hai quốc tịch khác có thể du lịch đến Anh với tư cách là người sở hữu hộ chiếu nước ngoài mà không biết rằng họ có quốc tịch Anh. Ví dụ, một người chưa từng sống ở Anh có thể đã tự động có được quốc tịch Anh thông qua cha hoặc mẹ của họ theo quy định tự động của pháp luật, mà không cần có bất kỳ tương tác chính thức nào với Chính phủ Anh.
Trong cả hai trường hợp, các đơn vị vận tải và nhân viên tại điểm kiểm tra hộ chiếu của Anh không nhất thiết phải biết rằng một người di chuyển bằng hộ chiếu nước ngoài cũng có quốc tịch Anh nếu người đó không tự nguyện cung cấp thông tin đó. Không có sổ đăng ký trung tâm nào về công dân Anh hoặc người mang hai quốc tịch, và thông tin về nơi sinh của một người là không đủ để xác nhận họ có phải là người Anh hay không."
Bộ Nội vụ nhấn mạnh rằng mặc dù người Anh sẽ không bị tạm giữ hoặc tách khỏi gia đình tại biên giới, nhưng cách tốt nhất để đảm bảo một chuyến đi suôn sẻ là di chuyển với hộ chiếu Anh hợp lệ hoặc chứng nhận quyền hạn.
Trong khi đó, công việc của EU về khoản phí miễn thị thực trị giá 20 EUR (39 NZD) của riêng mình – được gọi là ETIAS – vẫn đang tiếp tục. Chương trình này từng bị trì hoãn trước đó và dự kiến sẽ ra mắt vào quý cuối cùng của năm nay. Các nhà trách trách đã hứa hẹn một ngày triển khai cụ thể sẽ được thông báo 'trước vài tháng' và hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy điều đó liệu có diễn ra kịp thời hay không.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang